Σε κάθε πόλεμο υπάρχουν εικόνες που θυμίζουν ό,τι μπορεί να σημαίνει εγκατάλειψη. Κατεστραμμένα κτίρια, άνθρωποι που τρέχουν να σωθούν, βαλίτσες που κλείνουν βιαστικά μέσα σε λίγα λεπτά. Υπάρχουν όμως και άλλες ιστορίες, πιο μικρές φαινομενικά, που αποκαλύπτουν κάτι πολύ βαθύτερο για το πώς λειτουργεί ο άνθρωπος όταν βρίσκεται αντιμέτωπος με τον φόβο. Μία τέτοια ιστορία έρχεται αυτές τις ημέρες από το Ντουμπάι, όπου περίπου 50 Έλληνες που βρίσκονται στην περιοχή, εν μέσω της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν και των πληγμάτων που έχουν δημιουργήσει κλίμα έντονης ανησυχίας, πήραν μια απόφαση που ξεπερνά την απλή πρακτικότητα: δήλωσαν ότι θα επιστρέψουν στην Ελλάδα μόνο εάν μπορέσουν να πάρουν μαζί τους και τα κατοικίδιά τους.
Άνθρωποι που βρίσκονται σε μια περιοχή όπου η ένταση αυξάνεται, που γνωρίζουν ότι πρέπει να φύγουν γρήγορα, και όμως αρνούνται να μπουν στο αεροπλάνο αν δεν μπουν μαζί τους και τα ζώα τους. Για πολλούς αυτό μπορεί να μοιάζει παράλογο. Σε συνθήκες κινδύνου, η προτεραιότητα είναι να σωθείς. Όμως ακριβώς σε αυτές τις στιγμές αποκαλύπτεται κάτι πολύ βαθύτερο για τη φύση της ανθρώπινης σχέσης με τα ζώα.
Γιατί ένα κατοικίδιο δεν είναι «αντικείμενο» που μπορείς να αφήσεις πίσω όταν δυσκολεύουν τα πράγματα. Είναι μια σχέση. Μια σχέση ευθύνης, φροντίδας και εμπιστοσύνης. Ένα ζώο που ζει μαζί σου σε έχει μάθει ως τον άνθρωπο που το προστατεύει. Σου έχει εμπιστευτεί την ασφάλειά του με έναν τρόπο απόλυτο. Και αυτή η εμπιστοσύνη δημιουργεί μια ηθική δέσμευση που δεν είναι εύκολο να σπάσει.
Η Μαρία, μία από τις Ελληνίδες που βρίσκονται στην περιοχή μαζί με τα δύο παιδιά της και τον σκύλο της, το περιέγραψε με μια φράση που είναι σχεδόν σπαρακτική μέσα στην απλότητά της: «Δε θα άφηνα τον σκύλο μου με τίποτα. Θα γυρίσουμε και οι τέσσερις».
Και όμως, την ίδια στιγμή, μια άλλη πλευρά αυτής της ιστορίας δείχνει πόσο σκληρός μπορεί να γίνει ο πόλεμος. Κτηνίατροι στην περιοχή έχουν αναφέρει αύξηση σε ερωτήσεις σχετικά με την ευθανασία κατοικιδίων από ανθρώπους που προσπαθούν να φύγουν από τη Μέση Ανατολή. Οργανώσεις προστασίας ζώων στο Ντουμπάι δηλώνουν ότι δέχονται συνεχώς τηλεφωνήματα για εγκαταλελειμμένα σκυλιά ή για ανθρώπους που αναζητούν τρόπο να αφήσουν πίσω τα ζώα τους.
Συχνά, αυτές είναι πράξεις απελπισίας. Όταν οι αεροπορικές εταιρείες δε δέχονται ζώα, όταν οι χώρες διέλευσης απαιτούν μήνες καραντίνας ή ειδικές εξετάσεις, όταν ο χρόνος πιέζει και οι πληροφορίες είναι συγκεχυμένες, οι άνθρωποι βρίσκονται μπροστά σε επιλογές που μοιάζουν αδύνατες. Και ο πόλεμος είναι ειδικός στο να δημιουργεί τέτοιες επιλογές.
Ακριβώς γι’ αυτό η στάση αυτών των 50 ανθρώπων αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Δεν είναι μια ρομαντική ιστορία αγάπης για τα ζώα. Είναι μια μικρή πράξη αντίστασης σε μια λογική που λέει ότι σε στιγμές κρίσης ο άνθρωπος πρέπει να σκέφτεται μόνο τον εαυτό του.
Η ψυχολογία έχει εδώ και χρόνια εξηγήσει γιατί οι δεσμοί με τα ζώα είναι τόσο ισχυροί. Τα κατοικίδια λειτουργούν για πολλούς ανθρώπους ως μορφές συναισθηματικής ασφάλειας. Σε περιόδους άγχους, μοναξιάς ή αβεβαιότητας, η παρουσία ενός ζώου μειώνει τα επίπεδα στρες, ενισχύει το αίσθημα σύνδεσης και δημιουργεί μια καθημερινή ρουτίνα που δίνει σταθερότητα. Με απλά λόγια: τα ζώα μάς γειώνουν. Σε συνθήκες κρίσης, αυτός ο δεσμός γίνεται ακόμη πιο έντονος. Όταν όλα γύρω σου μοιάζουν ασταθή, το να κρατάς κοντά σου το ζώο που σε συντροφεύει χρόνια είναι ένας τρόπος να κρατήσεις και ένα κομμάτι της ζωής σου άθικτο.
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη βαθύτερο. Η σχέση με ένα κατοικίδιο είναι από τις λίγες σχέσεις στη ζωή μας που βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά στην ευθύνη. Το ζώο δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς εσένα. Εξαρτάται από εσένα για τροφή, προστασία, φροντίδα. Αυτό δημιουργεί ένα αίσθημα ηθικής υποχρέωσης που δεν λύνεται εύκολα.
Τελικά, ετοιμάζεται ειδική πτήση ώστε οι συγκεκριμένοι Έλληνες να μπορέσουν να επιστρέψουν μαζί με τα κατοικίδιά τους. Κι έτσι, μέσα σε γεωπολιτικές κρίσεις, υπάρχει χώρος για ανθρωπιά. Ότι οι κρατικές αποφάσεις μπορούν να λάβουν υπόψη τους όχι μόνο τη διάσωση ανθρώπων, αλλά και τους δεσμούς που κάνουν τη ζωή τους να έχει νόημα.
