Υπάρχει μια λεπτή, αόρατη γραμμή, θα έλεγε κανείς, στο γραφείο. Εκεί ανάμεσα στο «πάμε για καφέ στο διάλειμμα;» και στο «παιδιά, ποιος έχει την αναφορά μέχρι τις 3;». Εκεί αρχίζει να συμβαίνει η μεγάλη μεταμόρφωση: ένας συνάδελφος γίνεται προϊστάμενος. Και κάπου ανάμεσα σε ένα update στο LinkedIn και μια καινούρια υπογραφή στο email, στα μάτια μερικών ανθρώπων μετατρέπεται μυστηριωδώς σε κακό της υπόθεσης.
Στην αρχή όλα μοιάζουν ίδια: το γραφείο, οι καρέκλες που τρίζουν λες και έχουν άποψη για τα deadlines, τα ίδια πειράγματα και σχόλια στην κουζίνα για το ποιος τελείωσε τον καφέ στο γραφείο και αν θα παραγγείλουμε. Μόνο που τώρα πλέον υπάρχει ένας τίτλος μπροστά από το όνομα, ένας τίτλος που, ενώ ζυγίζει περίπου όσο ένα αρχείο PDF, καταφέρνει να ταράξει τις ισορροπίες σε όλο το γραφείο.
Το άτομο που μέχρι χθες ήταν «ένας από εμάς», συμμετείχε στα ίδια mini-dramas για τα deadlines, στις ίδιες κοινές αποφάσεις όπως «έλα μωρέ, θα το στείλουμε αύριο». Στα ίδια βλέμματα αγωνίας όταν έρχονταν τα email με τίτλο urgent. Και κάπως έτσι, το άτομο εκεί που βρισκόταν δίπλα σου, βρίσκεται στην άλλη πλευρά του τραπεζιού. Όχι επειδή άλλαξε σαν άνθρωπος, αλλά επειδή πλέον εκπροσωπεί κάτι άλλο, εκ των οποίων είναι η ευθύνη, οι αποφάσεις και εκείνη η φράση που όλοι αγαπούν να ακούν… «παιδιά, πρέπει να το δούμε λίγο πιο σοβαρά».
Στο σημείο αυτό αρχίζει η παρεξήγηση. Οι παλιοί συνάδελφοι ελπίζουν ότι «δεν θα αλλάξει», ότι θα συνεχίσει να κάνει τα στραβά μάτια όπως πριν την προαγωγή. Ότι θα λέει «έλα μωρέ, στείλ’ το αύριο». Με τη διαφορά ότι ο νέος ρόλος έχει άλλες απαιτήσεις. Περιλαμβάνει λέξεις όπως όρια, αξιολόγηση, και το πιο δύσκολο από όλα είναι η λέξη όχι, ειδικά από ένα άτομο από άλλο τμήμα που δεν θυμόμαστε καν το όνομά του.
Υπάρχει βέβαια και ένα μικρό, ανθρώπινο πραγματάκι που λέγεται σύγκριση. Όταν κάποιος από την ομάδα προάγεται, οι υπόλοιποι κάνουν αυτό που κάνουμε όλοι: ένα γρήγορο εσωτερικό check. Πολλές φορές έχουμε σκεφτεί «Οκ… γιατί εκείνος και όχι εγώ;». Δεν είναι κακία· είναι το ανθρώπινο μυαλό που κάνει Excel συγκρίσεων χωρίς να το ζητήσει κανείς.
Από την άλλη πλευρά, ο ίδιος άνθρωπος που προάγεται βρίσκεται σε περίεργη θέση. Θέλει να παραμείνει συμπαθής, αλλά πρέπει και να κάνει τη δουλειά του. Θέλει να γελάει με τα ίδια αστεία, αλλά πρέπει και να πει καμιά φορά «παιδιά, ας οργανωθούμε λίγο». Είναι σαν να προσπαθείς να παίζεις ταυτόχρονα σε δύο ρόλους: ο ένας είναι ο ρόλος του φίλου και ο άλλος του ανθρώπου που στέλνει reminder emails.
Μερικές φορές, μάλιστα, συμβαίνει και το εξής χαριτωμένο: από την αγωνία του να αποδείξει ότι αξίζει τη θέση, ο νέος προϊστάμενος γίνεται λίγο πιο αυστηρός απ’ όσο χρειάζεται. Όχι επειδή άλλαξε χαρακτήρα, αλλά επειδή φοβάται μην τον πάρουν για χαλαρό. Και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβει, αποκτά εκείνο το ελαφρύ «manager vibe» που κάνει τους άλλους να λένε «κοίτα να δεις… άλλαξε».
Η εξουσία, ακόμη και σε μικρή δόση, λειτουργεί λίγο σαν μεγεθυντικός φακός. Οτιδήποτε υπήρχε πριν απλώς φαίνεται πιο έντονα. Ένα αστείο μπορεί να ακουστεί σαν παρατήρηση, μια υπενθύμιση ίσως να μοιάζει με επίπληξη. Και κάπως έτσι, ο πρώην συνάδελφος αρχίζει να γίνεται το πρόσωπο που προσωποποιεί όλα τα μικρά στραβά του γραφείου. Ακόμα και αν απλώς έστειλε ένα email με subject «υπενθύμιση».
Στην πραγματικότητα, υπάρχει κάτι πολύ ανθρώπινο πίσω από όλο αυτό: μας αρέσει οι ρόλοι να παραμένουν σταθεροί. Όταν οι ρόλοι αλλάζουν, μπερδευόμαστε. Είναι πιο εύκολο να πούμε «μας πρόδωσε» παρά «δεν ξέρουμε πώς να σχετιστούμε τώρα».
Στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως, δεν υπάρχει κανένα δράμα. Υπάρχει λίγη αμηχανία, λίγη προσαρμογή και αρκετές στιγμές τύπου «οκ, αυτό είναι λίγο άβολο». Ο νέος προϊστάμενος προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στον παλιό και τον νέο του ρόλο. Οι παλιοί συνάδελφοι προσπαθούν να καταλάβουν αν μπορούν ακόμη να του στέλνουν memes στο chat.
Ίσως τελικά το θέμα να μην είναι ότι κάποιος γίνεται «εχθρός». Αλλά ότι η φιλία και η ιεραρχία είναι λίγο σαν δύο διαφορετικά λειτουργικά συστήματα: δουλεύουν και τα δύο, απλώς χρειάζονται διαφορετικά settings.
Και με λίγη ειλικρίνεια, λίγο χιούμορ και αρκετό καφέ, τα πράγματα συνήθως βρίσκουν την ισορροπία τους. Γιατί στο τέλος της ημέρας, ο τίτλος μπορεί να αλλάξει. Οι άνθρωποι όμως, συνήθως, παραμένουν λίγο πιο ίδιοι απ’ όσο φοβόμαστε.
Συντάκτης: Ράνια Λιάσκου
