Καθόμουν και σκεφτόμουν, αγναντεύοντας έξω από το παράθυρό μου, κάτι που το βλέπω να επαναλαμβάνεται συνεχώς τα τελευταία χρόνια. Μια φράση που τη συναντάς σχεδόν πλέον παντού: social media, podcasts, motivational βίντεο, αλλά και στις διαπροσωπικές συζητήσεις γύρω από τις σχέσεις, ακόμη και μέσα στα κλειστά δωμάτια των ψυχολόγων.
Το περιβόητο: «Μην μπεις σε νέα σχέση αν πρώτα δεν θεραπευτείς από ό,τι σε ακολουθεί και σε βαραίνει»! Ε και κάπου εκεί μέσα μου κάτι ξύπνησε, γιατί ακριβώς σε αυτό το σημείο ξεκινάει μια τεράστια παρεξήγηση.
Γιατί, ρε παιδιά, πιστεύω πως ενώ η πρόθεση πίσω από αυτή τη φράση είναι σωστή -και εννοώ το κομμάτι του να μην μεταφέρουμε πληγές και τραύματα πάνω σε ανθρώπους που δεν μας φταίνε- πολλές φορές, όμως, νιώθω πως καταλήγει να δημιουργεί ανθρώπους που φοβούνται να αγαπήσουν μέχρι να γίνουν… «τέλειοι»!
Μόνο που ξεχνάμε και κάτι βασικό: η ψυχή μας δε φτιάχτηκε για να λειτουργεί έτσι. Η θεραπεία δεν είναι πτυχίο που παίρνεις και λες: «Ωραία, τώρα ναι, είμαι έτοιμος για σχέση». Δεν υπάρχει ένα μαγικό σημείο όπου ξυπνάς ένα πρωί πλήρως απελευθερωμένος, γαλήνιος, άτρωτος και συναισθηματικά αψεγάδιαστος. Και ίσως, λέω ίσως, αυτή να είναι η μεγαλύτερη παγίδα της σύγχρονης αυτοβελτίωσης.
Σκεφτείτε πως ζούμε σε μια εποχή που έχει εμμονή πλέον με το λεγόμενο healing. Είμαι σίγουρη πως τα παρακάτω σάς είναι αρκετά γνωστά: θεραπεία, εσωτερική εργασία, shadow work, αντιμετώπιση τραύματος και μορφές προσκόλλησης. Και ναι, όλα αυτά έχουν αξία, και μεγάλη αξία, γιατί για πρώτη φορά οι άνθρωποι μιλούν πιο ανοιχτά για την ψυχική υγεία και αυτό είναι ένα τεράστιο βήμα. Όμως κάπου όλο αυτό, στην πορεία, μετέτρεψε την αυτογνωσία σε μια νέα μορφή πίεσης, θαρρώ. Σαν να πρέπει πρώτα να «διορθώσεις» κάθε κομμάτι σου για να αξίζεις εν τέλει αγάπη. Και έτσι, ασυνείδητα -ίσως και συνειδητά, θα τολμήσω να γράψω- δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: «Δεν είμαι ακόμα έτοιμος/η», «Έχω θέματα ακόμη να λύσω», «Πρέπει να δουλέψω κι άλλο τον εαυτό μου», «Δε θέλω να πληγώσω κανέναν». Ε και κάπως έτσι, η ζωή περνάει!
Υπάρχει όμως μια βασική αλήθεια που δε λέγεται αρκετά. Οι περισσότεροι άνθρωποι, φίλοι μου, δε θεραπεύονται έξω από τις σχέσεις, αλλά θεραπεύονται ΚΑΙ μέσα σε αυτές. Γιατί οι σχέσεις δεν είναι μόνο καθρέφτες τραυμάτων, είναι και χώρος επανόρθωσης. Μέσα σε μια υγιή σύνδεση μπορείς να μάθεις να εμπιστεύεσαι ξανά, να εκφράζεσαι χωρίς φόβο, να βάζεις όρια, αλλά και να νιώθεις ασφαλής χωρίς να απολογείσαι για την ευαισθησία σου.
Κάποια από τα τραύματά μας ενεργοποιούνται μόνο όταν έρθουμε κοντά με κάποιον. Άρα πώς ακριβώς θα τα δουλέψουμε πλήρως όλα μόνοι μας; Δεν μπορούμε να μάθουμε κολύμπι διαβάζοντας μόνο θεωρία ή βλέποντας άλλους να κολυμπάνε. Έχουμε ανάγκη το βίωμα, να μπούμε δηλαδή κάποια στιγμή κι εμείς στο νερό.
Αν και λάτρης της σύγχρονης ψυχολογίας, έχω να πω πως ο συγκεκριμένος κλάδος, ενώ έχει προσφέρει τεράστια εργαλεία κατανόησης, έχει και μια σκοτεινή πλευρά όταν χρησιμοποιείται λάθος: όπως, για παράδειγμα, η υπερανάλυση. Άνθρωποι που αντί να ζουν, αναλύουν συνεχώς τον εαυτό τους, προσπαθώντας να του βάλουν και από μια ταμπέλα: «Μήπως έχω avoidant attachment;», κοινώς μήπως είμαι αποφευκτικός τύπος; Ή «Μήπως ενεργοποιήθηκε το abandonment trauma μου;» -δηλαδή το τραύμα εγκατάλειψής μου; Ή τελικά «Μήπως δεν είμαι αρκετά healed;»!
Και ενώ θεωρητικά έρχονται πιο κοντά στον εαυτό τους, στην πράξη απομακρύνονται όλο και περισσότερο από το βίωμα, από το συναίσθημα, από τον αυθορμητισμό και από την ανθρώπινη ατέλεια. Γιατί αρχίζουν να αντιμετωπίζουν τον εαυτό τους σαν project προς διόρθωση αντί σαν άνθρωπο προς κατανόηση.
Ακόμα κι αν έχεις κάνει χρόνια ψυχοθεραπείας, ακόμα κι αν έχεις δουλέψει πολύ με τον εαυτό σου, μια σχέση μπορεί πάλι να σε φοβίσει, να σε ενεργοποιήσει και εν τέλει να σε φέρει αντιμέτωπο με ανασφάλειες που πίστευες ότι είχες ξεπεράσει. Και αυτό σε καμία περίπτωση δε σημαίνει αποτυχία. Σημαίνει απλώς ότι είσαι άνθρωπος. Η θεραπεία δεν είναι σε καμία περίπτωση η εξαφάνιση του πόνου. Είναι, θα το λέγαμε διακριτικά, η διαφορετική διαχείρισή του. Είναι να μπορείς να πεις: «Φοβάμαι, αλλά δεν θα φύγω…», «Ενεργοποιήθηκα, αλλά θα επικοινωνήσω…», «Πληγώθηκα, αλλά δε θα καταστρέψω τον εαυτό μου…»! Και αυτό είναι εξέλιξη, όχι τελειότητα.
Ξέρετε, πολλοί άνθρωποι που θα συναντήσετε χρησιμοποιούν το healing για να αποφύγουν την οικειότητα. Και εδώ βρίσκεται ένα δύσκολο αλλά αληθινό κομμάτι. Υπάρχουν κυριολεκτικά άνθρωποι που κρύβονται πίσω από τη φράση «δουλεύω με τον εαυτό μου», γιατί στην πραγματικότητα φοβούνται κι αυτοί κυριολεκτικά τη σύνδεση. Φοβούνται να αφεθούν, να εκτεθούν και κυρίως φοβούνται την πιθανότητα να πληγωθούν ξανά. Οπότε αυτόματα η «θεραπεία» γίνεται καταφύγιο.
Είναι αστείο πάντως, αν το σκεφτείτε. Οι περισσότεροι άνθρωποι που αγαπήσαμε πραγματικά στη ζωή μας δεν ήταν healed και ούτε εμείς ήμασταν. Ήμασταν όμως αληθινοί. Προσπαθούσαμε, μαθαίναμε, κάναμε λάθη και ξανά συστηνόμασταν ο ένας στον άλλον. Οι πιο ουσιαστικές σχέσεις, να ξέρετε, δε χτίζονται από δυο «τέλειους» ανθρώπους. Χτίζονται από δυο ανθρώπους που είναι πρόθυμοι να δουν ο ένας τον άλλον χωρίς μάσκες.
Οπότε, ας γυρίσουμε στο βασικό μας ερώτημα: «Πρέπει τελικά να θεραπευτώ πριν αγαπήσω και να αγαπηθώ;» Η απάντηση είναι όχι! Αλλά χρειάζεται να έχεις επίγνωση. Να αναγνωρίζεις τα μοτίβα σου, να αναλαμβάνεις ευθύνη για τις πληγές σου και να μην χρησιμοποιείς το τραύμα σου σαν δικαιολογία για να πληγώνεις τους άλλους. Αυτό είναι σημαντικό. Όχι να είσαι «τέλειος», αλλά συνειδητός.
Κλείνοντας, θα πω ότι ίσως τελικά η μεγαλύτερη παρεξήγηση της εποχής μας είναι ότι πρέπει πρώτα να γίνουμε ολόκληροι για να αγαπηθούμε. Αλλά η αλήθεια είναι πως πολλοί άνθρωποι βρίσκουν κομμάτια του εαυτού τους, μέσα στην αγάπη. Όχι γιατί ο άλλος τους σώζει, αλλά γιατί τους δίνει έναν ασφαλή χώρο να υπάρξουν χωρίς να κρύβονται. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ανθρώπινο πράγμα από όλα: να θεραπεύεσαι λίγο μόνος σου και λίγο… μαζί με κάποιον άλλον!
Συντάκτης: Φραγκούλα Χατζηαγόρου
