Έχει συμβεί, αν όχι σε όλους, σχεδόν σε όλους, να βρίσκονται δύο άνθρωποι στο ίδιο μέρος, την ίδια στιγμή, και να ζήσουν ακριβώς το ίδιο περιστατικό. Με εξαίρεση μερικούς μήνες αργότερα, που το περιγράφουν σαν να μιλούν για διαφορετικές ιστορίες. Με τον έναν να θυμάται ότι πέρασε υπέροχα και τον άλλον να αναφέρει ότι ένιωσε άβολα από την αρχή. Ο ένας λέει: «Ήταν η καλύτερη εκδρομή που κάναμε ποτέ». Ο άλλος απαντά: «Σοβαρά; Εγώ θυμάμαι ότι όλη μέρα τσακωνόμασταν».
Και τότε δημιουργείται μια κλασική απορία: Ποιος από τους δύο λέει ψέματα; Ή ποια είναι η αλήθεια; Συνήθως, κανένας. Η αλήθεια είναι ότι η μνήμη δεν λειτουργεί σαν κάμερα ασφαλείας που καταγράφει, αλλά σαν έναν αφηγητή που, κάθε φορά που επιστρέφει στην ιστορία του, προσθέτει έμφαση σε διαφορετικά σημεία. Ουσιαστικά, κρατά όσα τον άγγιξαν περισσότερο και αφήνει στην άκρη όσα δεν είχαν ιδιαίτερη σημασία για εκείνον.
Ας πάρουμε ένα παράδειγμα δύο φίλων που πηγαίνουν σε μια συναυλία. Ο ένας περίμενε μήνες γι’ αυτή τη βραδιά. Τραγουδάει κάθε κομμάτι, συγκινείται και φεύγει με την αίσθηση ότι έζησε κάτι μοναδικό. Από την άλλη πλευρά, ο άλλος πέρασε το μισό βράδυ ψάχνοντας πού να παρκάρει, στριμώχτηκε μέσα στο πλήθος και το μόνο που θυμάται είναι ότι τα πόδια του πονούσαν αφόρητα. Βρίσκονταν και οι δύο στην ίδια συναυλία, απλώς δεν ήταν στην ίδια… εμπειρία.
Το ίδιο συμβαίνει και στις σχέσεις. Ένα ζευγάρι μπορεί να θυμάται το πρώτο του ταξίδι εντελώς διαφορετικά. Ο ένας σκέφτεται τις βόλτες, τα γέλια και τις φωτογραφίες, ενώ ο άλλος θυμάται ότι έχασαν το πλοίο, ότι έβρεχε δύο ημέρες και ότι τα κινητά τους έμειναν χωρίς μπαταρία. Κανένας από τους δύο δεν έχει απαραίτητα άδικο. Απλώς ο καθένας κράτησε διαφορετικά «στιγμιότυπα» από το ίδιο άλμπουμ.
Παίζει ρόλο και η προσωπικότητα. Υπάρχουν άνθρωποι που, σχεδόν ασυναίσθητα, εστιάζουν περισσότερο στα ευχάριστα, ακόμα και στην πιο δύσκολη κατάσταση στην οποία βρέθηκαν, και χρόνια μετά τη διηγούνται γελώντας. Υπάρχουν, όμως, και εκείνοι που εστιάζουν στις στιγμές που αγχώθηκαν, στο τι δεν πήγε σύμφωνα με το πρόγραμμα ή στο τι τους πλήγωσε. Δεν σημαίνει ότι είναι απαισιόδοξοι. Απλώς ο εγκέφαλός τους έδωσε μεγαλύτερη σημασία σε εκείνες τις λεπτομέρειες.
Είναι λίγο σαν να βλέπουν την ίδια ταινία δύο θεατές. Ο ένας βγαίνει από τον κινηματογράφο και λέει: «Τι απίστευτη ιστορία!». Ο άλλος σχολιάζει: «Καλή ήταν, αλλά είχε πολύ αργό ρυθμό». Η ταινία δεν άλλαξε… Η εμπειρία του καθενός ήταν διαφορετική.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι οι αναμνήσεις μας αλλάζουν όσο περνά ο χρόνος. Μια στιγμή που κάποτε μας φαινόταν ασήμαντη μπορεί, χρόνια αργότερα, να αποκτήσει τεράστια σημασία, επειδή συνδέθηκε με όσα ακολούθησαν. Ένα αμήχανο πρώτο ραντεβού μπορεί να μετατραπεί σε μια γλυκιά ανάμνηση, αν τελικά η σχέση εξελιχθεί όμορφα. Από την άλλη, αν η ιστορία τελειώσει άσχημα, το ίδιο ακριβώς ραντεβού μπορεί να θυμόμαστε ότι «από τότε φαινόταν πως δεν θα πήγαινε καλά». Το παρελθόν πολλές φορές… ξαναγράφεται από το παρόν.
Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και στις οικογενειακές ιστορίες. Αν μαζευτούν αδέλφια γύρω από ένα τραπέζι, είναι πολύ πιθανό να διαφωνούν για γεγονότα που έζησαν όλοι μαζί. Πόσες φορές έχουμε ακούσει ή πει φράσεις όπως: «Η μαμά ήταν πολύ αυστηρή». «Τι λες; Ήταν η πιο χαλαρή μαμά». «Εκείνες οι διακοπές ήταν καταστροφή». «Εγώ τις θυμάμαι τέλειες!».
Κάποιος που τους ακούει απ’ έξω ίσως αναρωτηθεί αν μιλούν για την ίδια οικογένεια. Και όμως, ναι. Απλώς κάθε παιδί έζησε διαφορετικά την ίδια πραγματικότητα, γιατί είχε διαφορετική ηλικία, διαφορετικές ανάγκες και διαφορετική σχέση με τους γονείς του. Βέβαια, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Καμιά φορά δύο άνθρωποι δεν θυμούνται διαφορετικά επειδή η μνήμη τούς «παίζει παιχνίδια», αλλά επειδή έδωσαν διαφορετική σημασία σε αυτό που συνέβη.
Για κάποιον, ένα αστείο μπορεί να ήταν απλώς μια ατάκα της στιγμής. Για τον άλλον, ίσως ήταν κάτι που τον πλήγωσε και έμεινε μέσα του για χρόνια. Εκείνος που το είπε μπορεί να μην το θυμάται καν. Εκείνος που το άκουσε ίσως να το θυμάται λέξη προς λέξη. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει δίκιο και κάποιος άδικο. Σημαίνει ότι οι άνθρωποι δεν κουβαλούν όλοι το ίδιο συναισθηματικό βάρος από τις ίδιες στιγμές.
Ίσως, τελικά, αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον στις ανθρώπινες σχέσεις. Δεν μοιραζόμαστε μόνο εμπειρίες. Μοιραζόμαστε διαφορετικές εκδοχές της ίδιας εμπειρίας. Γι’ αυτό, όταν κάποιος θυμάται κάτι αλλιώς από εμάς, δεν χρειάζεται πάντα να ξεκινά ένας διαγωνισμός για το ποιος έχει τη σωστή ανάμνηση. Μερικές φορές αρκεί να αποδεχτούμε ότι η αλήθεια μπορεί να χωρά περισσότερες από μία οπτικές.
Άλλωστε, αν όλοι θυμόμασταν τα πάντα με τον ίδιο τρόπο, οι οικογενειακές συζητήσεις θα τελείωναν πολύ πιο γρήγορα, τα τραπέζια θα είχαν λιγότερες διαφωνίες και οι παρέες δεν θα ξεκινούσαν ποτέ με τη φράση: «Όχι, δεν έγιναν καθόλου έτσι τα πράγματα!». Και, μεταξύ μας, ίσως να ήταν και λίγο πιο βαρετές.
Συντάκτης: Ράνια Λιάσκου
