Υπάρχει μια φράση που ακούγεται όλο και πιο συχνά στις συζητήσεις μας: «Δεν είμαι όπως παλιά.» Δεν αναφέρεται πάντα σε κάτι συγκεκριμένο. Δεν είναι απαραίτητα μια μεγάλη κρίση ή ένα ξεκάθαρο πρόβλημα. Είναι περισσότερο μια αίσθηση.
Μια δυσκολία να σηκωθείς το πρωί.
Μια μόνιμη κούραση.
Μια ανάγκη να απομονωθείς.
Μια αίσθηση ότι η ζωή συνεχίζεται, αλλά εσύ χρειάζεσαι λίγο χρόνο για να την προλάβεις.
Μήπως μετά από όλα όσα ζήσαμε τα τελευταία χρόνια, κάτι μέσα μας έμεινε σε κατάσταση συναγερμού;
Η πανδημία τελείωσε, αλλά το στρες δεν έφυγε απαραίτητα
Ο Covid-19 δεν ήταν μόνο μια υγειονομική κρίση. Για εκατομμύρια ανθρώπους ήταν μια περίοδος φόβου, αβεβαιότητας και απώλειας ελέγχου. Άλλαξαν οι καθημερινές μας συνήθειες, οι κοινωνικές μας σχέσεις, η αίσθηση ασφάλειας. Ακόμη και άνθρωποι που δεν νόσησαν σοβαρά βίωσαν μια παρατεταμένη περίοδο πίεσης:
«Τι θα γίνει;»
«Θα χάσω τη δουλειά μου;»
«Θα αρρωστήσω;»
«Πότε θα επιστρέψουμε στην κανονικότητα;»
Το ανθρώπινο νευρικό σύστημα δεν λειτουργεί σαν διακόπτης. Δεν περνάμε από την κατάσταση κινδύνου στην ηρεμία απλώς επειδή οι συνθήκες αλλάζουν. Όταν ένας οργανισμός βρίσκεται για μεγάλο χρονικό διάστημα σε επιφυλακή, μπορεί να χρειαστεί χρόνο για να ξαναβρεί ισορροπία.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο Covid
Ίσως όμως η πανδημία να ήταν μόνο ένα κομμάτι ενός μεγαλύτερου παζλ. Η σύγχρονη δυτική κοινωνία τα τελευταία χρόνια ζει μέσα σε μια συνεχή ροή πίεσης:
- οικονομική αβεβαιότητα,
- ακρίβεια,
- πολεμικές συγκρούσεις,
- κλιματική κρίση,
- πολιτική ένταση,
- υπερβολική χρήση κοινωνικών δικτύων,
- αίσθηση ότι πάντα πρέπει να είμαστε παραγωγικοί.
Παλαιότερα η κακή είδηση ερχόταν μέσα από την εφημερίδα ή το δελτίο ειδήσεων. Σήμερα μπορεί να φτάσει στο κινητό μας δεκάδες φορές την ημέρα. Ο εγκέφαλός μας δέχεται συνεχώς μηνύματα κινδύνου, ακόμη και για γεγονότα που συμβαίνουν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Και αυτό έχει κόστος.
Η εποχή του συνεχούς συναγερμού
Ένα από τα χαρακτηριστικά της σύγχρονης ζωής είναι ότι πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να χαλαρώσουν πραγματικά. Ακόμη και όταν όλα είναι ήρεμα, το σώμα μπορεί να παραμένει σε μια κατάσταση ετοιμότητας. Αυτό μπορεί να εμφανιστεί ως:
- χρόνια κόπωση,
- δυσκολία συγκέντρωσης,
- διαταραχές ύπνου,
- ευερεθιστότητα,
- χαμηλή διάθεση,
- ανάγκη για περισσότερη απομόνωση,
- αίσθηση ότι «δεν έχω μπαταρία».
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος είναι τεμπέλης ή ότι «δεν προσπαθεί αρκετά». Μερικές φορές σημαίνει ότι ένας οργανισμός έχει κουραστεί από μια παρατεταμένη περίοδο πίεσης.
Γιατί τόσοι άνθρωποι νιώθουν θλιμμένοι;
Υπάρχει και κάτι ακόμη. Η τελευταία δεκαετία έχει αλλάξει τον τρόπο που σχετιζόμαστε. Πολλοί άνθρωποι νιώθουν πιο μόνοι, παρότι είναι περισσότερο συνδεδεμένοι ψηφιακά από ποτέ. Βλέπουμε καθημερινά τις ζωές των άλλων μέσα από οθόνες, συγκρίνουμε τον εαυτό μας, ενημερωνόμαστε συνεχώς για προβλήματα και κρίσεις. Η υπερπληροφόρηση δεν σημαίνει πάντα καλύτερη κατανόηση. Μερικές φορές σημαίνει απλώς περισσότερη ψυχική επιβάρυνση.
Μήπως χρειαζόμαστε μια νέα έννοια της ξεκούρασης;
Για πολλά χρόνια η ξεκούραση θεωρούνταν σχεδόν πολυτέλεια. Έπρεπε να «αντέχουμε», να συνεχίζουμε, να είμαστε παραγωγικοί. Όμως ίσως μετά από τόση συλλογική πίεση χρειάζεται να ξαναδούμε τι σημαίνει φροντίδα του εαυτού. Δεν είναι μόνο ένας καλός ύπνος ή μια ημέρα χωρίς υποχρεώσεις. Είναι η επιστροφή σε πράγματα που ρυθμίζουν το νευρικό σύστημα:
- ανθρώπινη επαφή,
- κίνηση,
- φύση,
- δημιουργικότητα,
- παιχνίδι,
- στιγμές χωρίς συνεχή πληροφορία.
Δεν είμαστε απαραίτητα πιο αδύναμοι. Ίσως είμαστε πιο κουρασμένοι.
Ίσως η μεγάλη αλλαγή μετά την πανδημία δεν είναι ότι οι άνθρωποι έγιναν λιγότερο δυνατοί. Ίσως είναι ότι πολλοί κουβαλούν ένα βάρος που δεν φαίνεται. Μια περίοδος φόβου, απώλειας, αλλαγών και αβεβαιότητας αφήνει ίχνη. Και ίσως το πρώτο βήμα δεν είναι να πιέσουμε τον εαυτό μας να «επανέλθει». Ίσως είναι να αναγνωρίσουμε ότι μια ολόκληρη κοινωνία προσπαθεί ακόμη να βρει ξανά τον ρυθμό της. Γιατί μερικές φορές η κούραση δεν είναι σημάδι ότι αποτύχαμε. Είναι σημάδι ότι για πολύ καιρό προσπαθήσαμε να αντέξουμε.
