Νόμιζες ότι θέλει γάλα - Μια θεωρία λέει ότι μπορεί απλώς να μη θέλει αδερφάκι

Είναι 03:17. Έχεις σηκωθεί για τρίτη — ή πέμπτη, ποιος μετράει πια; — φορά, το μωρό ζητάει γάλα, αγκαλιά ή απλώς να επιβεβαιώσει ότι εξακολουθείς να λειτουργείς με δύο ώρες ύπνου. Και ενώ εσύ αναρωτιέσαι «γιατί δεν κοιμάσαι;», μια εξελικτική θεωρία έρχεται να κάνει τη νυχτερινή βάρδια λίγο πιο προσωπική: ίσως το μωρό να έχει βιολογικό συμφέρον να καθυστερήσει την άφιξη του επόμενου.

Όχι, δεν κάθεται στην κούνια με Excel οικογενειακού προγραμματισμού. Όμως ένα viral post του λογαριασμού MensBeingHappy στο Instagram ξαναέφερε στην επιφάνεια μια πραγματική επιστημονική υπόθεση: ότι τα συχνά νυχτερινά ξυπνήματα για θηλασμό μπορεί, σε εξελικτικό επίπεδο, να συνδέονται με μεγαλύτερο διάστημα μέχρι τη γέννηση ενός επόμενου παιδιού. Το post το παρουσιάζει πολύ πιο θεαματικά — περίπου σαν να έχει αποδειχθεί ότι το μωρό «πολεμά» για το 100% των γονικών πόρων. Η πραγματική έρευνα είναι πιο ενδιαφέρουσα — και αρκετά λιγότερο «το μωρό μου οργανώνει πραξικόπημα από την κούνια».

Η ιδέα προέρχεται από τον εξελικτικό βιολόγο David Haig του Harvard. Σε εργασία του που δημοσιεύτηκε το 2014 στο Evolution, Medicine, and Public Health, ο Haig πρότεινε ότι το νυχτερινό ξύπνημα για θηλασμό θα μπορούσε να αποτελεί προσαρμογή που παρατείνει τη γαλουχική αμηνόρροια — την περίοδο κατά την οποία ο συχνός θηλασμός μπορεί να καθυστερεί την επιστροφή της ωορρηξίας μετά τον τοκετό. Αν η ωορρηξία αργεί να επιστρέψει, μπορεί να αυξηθεί και το διάστημα μέχρι μια επόμενη σύλληψη και, τελικά, μέχρι την έλευση ενός επόμενου παιδιού.

Και εδώ βρίσκεται το κομμάτι που δεν είναι απλώς internet lore. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει τη Lactational Amenorrhea Method (LAM), μια προσωρινή μέθοδο αντισύλληψης που βασίζεται στη φυσική επίδραση του θηλασμού στη γονιμότητα. Για να θεωρείται αποτελεσματική απαιτούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις: να μην έχει επιστρέψει η περίοδος, το μωρό να είναι κάτω των έξι μηνών και να θηλάζει πλήρως ή σχεδόν πλήρως, συχνά ημέρα και νύχτα. Άρα εδώ το internet δεν τα βγάζει όλα από το κεφάλι του: ο συχνός θηλασμός μπορεί πράγματι να καθυστερήσει προσωρινά την επιστροφή της ωορρηξίας.

Και κάπου εδώ το Instagram πατάει γκάζι ενώ η επιστήμη έχει ακόμα το πόδι στο φρένο. Άλλο «ο νυχτερινός θηλασμός μπορεί να επηρεάζει τη γονιμότητα» και άλλο «το μωρό ξυπνάει για να σαμποτάρει το αδερφάκι». Ο ίδιος ο Haig μιλά για υπόθεση που είναι συμβατή με ορισμένες παρατηρήσεις — όχι για αποδεδειγμένη πρόθεση, ούτε για έναν βρεφικό εγκέφαλο που στις 3 το πρωί σκέφτεται «αν τη σηκώσω άλλη μία φορά, το οικογενειακό πλάνο πάει για του χρόνου».

Άλλωστε, επιστήμονες που σχολίασαν την πρότασή του την ίδια περίοδο επισήμαναν ότι το νυχτερινό ξύπνημα των βρεφών είναι σύνθετη συμπεριφορά και πιθανότατα εξυπηρετεί περισσότερες από μία λειτουργίες. Ο ανθρωπολόγος James McKenna, για παράδειγμα, απάντησε ότι τα βρέφη ξυπνούν για πολλούς λόγους και ότι ύπνος, αναπνοή, εγγύτητα, θηλασμός και οι αμοιβαίες αφυπνίσεις μητέρας και παιδιού σχηματίζουν ένα πολύ πιο περίπλοκο σύστημα. Με άλλα λόγια, ένα ξύπνημα στις 03:00 δεν έρχεται πάντα με μία και μοναδική εξελικτική ετικέτα.

Άρα τι μένει όταν βγάλουμε το meme από την εξίσωση; Ένας πραγματικός βιολογικός μηχανισμός και μια ενδιαφέρουσα εξελικτική υπόθεση γύρω του. Όχι όμως απόδειξη ότι κάθε νυχτερινό κλάμα είναι οικογενειακό σαμποτάζ. Το μωρό μπορεί να ξυπνάει για χίλιους λόγους. Το ότι το Instagram διάλεξε τον πιο δραματικό είναι άλλη ιστορία.

Εσύ το λες sleep deprivation. Η θεωρία του Haig το κοιτάζει και αναρωτιέται αν η εξέλιξη παίζει λίγο family planning.

Και κάπως έτσι, την επόμενη φορά που θα ακούσεις κλάμα στις 03:17, έχεις δύο επιλογές: να θυμηθείς ότι τα βρέφη ξυπνούν για πολλούς και απολύτως φυσιολογικούς λόγους ή να κοιτάξεις για ένα δευτερόλεπτο την κούνια με καχυποψία. Μόνο για ένα δευτερόλεπτο. Γιατί είτε πρόκειται για εξέλιξη είτε απλώς για πείνα, στις 03:17 ένας από τους δυο σας θα σηκωθεί — και spoiler: μάλλον δεν θα είναι το μωρό.

Πηγές

• David Haig, «Troubled sleep: Night waking, breastfeeding and parent–offspring conflict», Evolution, Medicine, and Public Health (2014). https://academic.oup.com/emph/article/2014/1/32/1843905

• James J. McKenna, «Night waking among breastfeeding mothers and infants: Conflict, congruence or both?», Evolution, Medicine, and Public Health (2014). https://academic.oup.com/emph/article/2014/1/40/1844291

• World Health Organization, Lactational Amenorrhea Method / Family Planning Handbook. https://postpartumfp.srhr.org/methods/lactational-amenorrhea-method/

• CDC, Appendix G: Lactational Amenorrhea Method (LAM). https://www.cdc.gov/contraception/hcp/usmec/lactational-amenorrhea-method.html

• MensBeingHappy, Instagram post που αποτέλεσε την αφορμή για το θέμα. https://www.instagram.com/p/DcSJzeUjoVZ/