Αν υπήρχε ένας διαγωνισμός για την πιο συνηθισμένη ατάκα στα ελληνικά οικογενειακά τραπέζια, το «πάχυνες», το «έβαλες κιλά» ή το «αν αδυνάτιζες λίγο θα ήσουν μια κούκλα/ ένας κούκλος» θα διεκδικούσε με άνεση μία από τις πρώτες θέσεις. Για πολλούς Millennials και Gen Z, το body shaming δεν το γνώρισαν στα social media. Το έζησαν πρώτα μέσα στο ίδιο τους το σπίτι. Από θείες, θείους, γιαγιάδες, γονείς ή μακρινούς συγγενείς που θεωρούσαν απολύτως φυσιολογικό να σχολιάσουν το σώμα κάποιου πριν καν πουν «γεια σου».
Μόνο που οι εποχές αλλάζουν. Και αυτό που κάποτε περνούσε ως «καλοπροαίρετο πείραγμα» ή «ενδιαφέρον», σήμερα μπορεί να έχει και νομικές συνέπειες.
Στο Άργος Ορεστικό, μια γυναίκα συνελήφθη ύστερα από καταγγελία της ίδιας της ανιψιάς της, μετά από έντονο καβγά που είχαν το βράδυ της Τετάρτης 15 Ιουλίου. Σύμφωνα με την ΕΡΤ, κατά τη διάρκεια της λογομαχίας η θεία φέρεται να απηύθυνε στην ανιψιά της προσβλητικούς χαρακτηρισμούς για την εξωτερική της εμφάνιση, αποκαλώντας τη, μεταξύ άλλων, «χοντρή».
Η νεαρή γυναίκα αποφάσισε να μην αφήσει το περιστατικό να περάσει έτσι. Μετέβη στο Αστυνομικό Τμήμα Άργους Ορεστικού και υπέβαλε μήνυση σε βάρος της θείας της, με την υπόθεση να αναλαμβάνει το Γραφείο Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας της Διεύθυνσης Αστυνομίας Καστοριάς.
Έπειτα από ενημέρωση του αρμόδιου εισαγγελέα, δόθηκε εντολή να εφαρμοστεί η αυτόφωρη διαδικασία και η γυναίκα συνελήφθη. Σύμφωνα με τις Αρχές, οι χαρακτηρισμοί που αποδόθηκαν στην ανιψιά κρίθηκε ότι εμπίπτουν στις διατάξεις του αντιρατσιστικού νόμου, καθώς αφορούσαν προσβολή και διακριτική μεταχείριση με βάση τα σωματικά χαρακτηριστικά, δηλαδή περιστατικό body shaming. Η συλληφθείσα κρατήθηκε στο Αστυνομικό Τμήμα και αναμένεται να οδηγηθεί ενώπιον του εισαγγελέα, ο οποίος θα αποφασίσει για την περαιτέρω ποινική της μεταχείριση.
Πέρα όμως από τη δικαστική διάσταση της υπόθεσης, το περιστατικό άνοιξε ξανά μια πολύ μεγαλύτερη συζήτηση. Αυτή που αφορά τη βαθιά ριζωμένη συνήθεια να σχολιάζουμε το σώμα των άλλων, ειδικά όταν πρόκειται για συγγενικά πρόσωπα. Για δεκαετίες στην Ελλάδα, το σώμα ενός παιδιού, ενός εφήβου ή ενός νεαρού ενήλικα έμοιαζε σχεδόν… οικογενειακή υπόθεση. Το αν αδυνάτισε, αν πάχυνε, αν έχει σπυράκια, αν είναι πολύ αδύνατος, αν είναι πολύ κοντός ή πολύ ψηλός, γινόταν θέμα συζήτησης μπροστά σε όλους, λες και επρόκειτο για κάτι απολύτως φυσιολογικό.
«Τρως πολύ», «μην πάρεις κι άλλα κιλά», «ποιος θα σε κοιτάξει έτσι;», «πάλι πάχυνες;». Φράσεις που ακούστηκαν σε αμέτρητα κυριακάτικα τραπέζια και που πολλοί θυμούνται μέχρι σήμερα, όχι επειδή ήταν αστείες, αλλά επειδή τους έκαναν να νιώσουν ντροπή για το ίδιο τους το σώμα.
Το πρόβλημα είναι ότι για χρόνια αυτές οι συμπεριφορές βαφτίζονταν «ενδιαφέρον». Η θεία που σχολίαζε τα κιλά «νοιαζόταν». Η γιαγιά που επέμενε ότι κάποιος πρέπει να αδυνατίσει «το έλεγε για το καλό του». Κανείς δεν αναρωτιόταν πώς νιώθει ο άνθρωπος που ακούει συνεχώς ότι το σώμα του δεν είναι αρκετά καλό. Σήμερα γνωρίζουμε πολύ περισσότερα. Ξέρουμε ότι το body shaming δεν αποτελεί ένα αθώο σχόλιο. Μπορεί να επηρεάσει βαθιά την αυτοεκτίμηση ενός ανθρώπου, να ενισχύσει το άγχος, να οδηγήσει σε διαταραγμένη σχέση με το φαγητό ή ακόμη και σε διατροφικές διαταραχές. Κυρίως, όμως, μεταφέρει το μήνυμα ότι η αξία κάποιου εξαρτάται από την εικόνα του.
Ίσως γι’ αυτό και οι νεότερες γενιές δεν αντιμετωπίζουν πλέον τέτοιες συμπεριφορές με την ίδια ανοχή. Εκεί που παλαιότερα κάποιος χαμογελούσε αμήχανα ή έκανε πως δεν άκουσε, σήμερα είναι πιο πιθανό να βάλει όρια. Να απαντήσει. Ή, όπως συνέβη στη συγκεκριμένη περίπτωση, να προσφύγει ακόμη και στη Δικαιοσύνη.
Αυτό δε σημαίνει ότι κάθε άκομψο σχόλιο θα καταλήγει σε μια δικαστική αίθουσα. Σημαίνει όμως ότι η κοινωνία αρχίζει να αντιλαμβάνεται πως ο σεβασμός προς το σώμα και την αξιοπρέπεια του άλλου δεν σταματά στην πόρτα του οικογενειακού σπιτιού.
Γιατί τελικά το «είσαι χοντρή», το «πάχυνες» ή το «πρέπει να προσέξεις» δεν είναι πάντα μια αθώα κουβέντα. Κάποιες φορές είναι το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται να ακούσει ένας άνθρωπος. Κι εδώ που τα λέμε, αν όλοι οι μιλένιαλς κάναμε μια καταγγελία τις θειες μας για τα προσβλητικά τους σχόλια, δε θα είχε μείνει συγγενής για συγγενής εκτός κελιού, να τ αλέμε κι αυτά.
