Για πολλά χρόνια, ο «καλύτερος φίλος» μου στο γυμναστήριο ή στο περπάτημά μου ήταν η μουσική, από YouTube εννοείται. Ούτε όταν μπήκε το Spotify στη ζωή μας εγώ αλλαξοπίστησα. Πιστή στον φίλο μου, πιστή στη συνήθειά μου. Σιγά-σιγά, ξεκίνησα να παρατηρώ τη διαφορά με μικρότερά μου άτομα. Τέλειωναν το σετ και έστελναν μήνυμα, έκαναν διάδρομο και έκαναν ατελείωτο σκρολ, άλλαζαν άσκηση και έτρεχαν να δουν αν είχαν κάποια ειδοποίηση στο κινητό.
Σταδιακά, παρατήρησα κι άλλες τέτοιες συμπεριφορές γύρω μου. Φίλοι ή ζευγάρι να είναι για καφέ και να περνάνε πολλή ώρα στο κινητό τους, παρέα να είναι μαζεμένη σε σπίτι ή εστιατόριο για φαγητό και κάποιοι να είναι βυθισμένοι στο κινητό τους, αγνοώντας τον σύντροφό τους.
Και κάπου εκεί συνειδητοποίησα το πασιφανές: η ψηφιακή συνδεσιμότητα και διαθεσιμότητα έχουν πλέον γίνει τόσο αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας, που ήταν αδύνατον να μην επηρεάσουν και αυτόν τον τομέα, αυτόν των ανθρώπινων σχέσεων. Και επειδή η παγκόσμια κοινότητα έρχεται και ονοματίζει όλα τα καινοφανή φαινόμενα —βλέπε FOMO—, το ίδιο ισχύει και σε αυτή την περίπτωση. Έτσι, μας συστήθηκε το partner phubbing.
Ο όρος αποτελεί ένωση των λέξεων «phone» και «snubbing», με το δεύτερο να σημαίνει αγνοώ, απορρίπτω ή ακόμα και προσβάλλω κάποιον/κάτι. Είναι, δηλαδή, η συμπεριφορά κατά την οποία κάποιος παραμελεί ή αγνοεί τον σύντροφό του, για να δώσει προσοχή στο κινητό του. Και δεν είναι τόσο περίπλοκο όσο ακούγεται. Παίρνεις το κινητό για να απαντήσεις σε ένα μήνυμα, βλέπεις και ένα story, αντιδράς με ένα emoji, κάνεις και ένα γρήγορο σκρολ στα social ή σε ένα site και τελικά η όλη διαδικασία παίρνει κάποια λεπτά αντί κάποια δευτερόλεπτα. Και μετά από λίγο επαναλαμβάνεται, με αφορμή ένα τηλεφώνημα και μετά ένα μέιλ, και πάει λέγοντας.
Το φαινόμενο δεν είναι απλώς μια συνήθεια, κάτι απλό που γίνεται από βαρεμάρα. Είναι κάτι πολύ βαθύτερο, σίγουρα σημάδι των καιρών και της γενικότερης εξάρτησης από το κινητό, που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα της σχέσης και την αλληλεπίδραση των ατόμων. Σταδιακά, θα δημιουργηθούν συναισθήματα παραμέλησης, αδιαφορίας και αποστασιοποίησης, που εντέλει θα γίνουν εκνευρισμός, θυμός και τσακωμοί.
Και, σε βάθος χρόνου, λιγότερου απ’ όσο κάποιοι νομίζουν, τα σύννεφα στη σχέση γίνονται μόνιμα, το άσπρο —ή και ροζ— χρώμα γίνεται γκρι, μετά σκούρο γκρι και τελικά μαύρο. Και το μαύρο θα φέρει βροχή, καταιγίδα, αστραπή, ου μην αλλά και χαλασμό Κυρίου.
Τελευταίες έρευνες που έγιναν —το φαινόμενο ανάγκασε ψυχολόγους και κοινωνιολόγους να ασχοληθούν μαζί του— κατέδειξαν ότι ο κίνδυνος από το phubbing είναι μεγαλύτερος, επειδή λειτουργεί αργά και υπόγεια και δεν γίνεται αμέσως αντιληπτό. Από καμία από τις δύο πλευρές.
Ξαφνικά, μικρές καθημερινές στιγμές αλλάζουν. Το δείπνο, η συζήτηση, η βόλτα με το αμάξι, το περπάτημα το βράδυ, ακόμα και η συζήτηση στο κρεβάτι πριν από τον ύπνο διακόπτονται. Οι ειδοποιήσεις, τα μηνύματα αλλά και το σκρολ αντικαθιστούν την ανθρώπινη συντροφιά και σύνδεση. Αλλά το ύπουλο είναι ότι αυτή η διάσπαση γίνεται σταδιακά. Το «έλα μωρέ, ένα μήνυμα είναι» γίνεται «θα δω πέντε stories και θα βγω» και μετά «κάτσε να δω τι ανέβασε ο Γιάννης απ’ την Κίμωλο και η Ειρήνη απ’ τη Χαλκιδική». Και πριν το καταλάβει κάποιος, εθισμός enters the chat.
Αυτό είναι και το πιο ανησυχητικό. Επιδρά διαβρωτικά αλλά και σιωπηλά στις σχέσεις και, αν δεν το προλάβει κάποιος, ίσως να είναι αργά. Διότι δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά μια συμπεριφορά που έχει γίνει συνήθεια. Αντί για βλέμματα και επαφή, είναι οθόνη. Αντί για συζήτηση και αστεϊσμούς, είναι οθόνη. Αντί για επικοινωνία, είναι οθόνη. Και το μήνυμα που έχει περάσει είναι σαφές: η οθόνη είναι πιο σημαντική από αυτό που μοιραζόμαστε.
Όσο μικρό ή ασήμαντο κι αν φαίνεται στην αρχή, αυτό δημιουργεί απόσταση και απομάκρυνση. Η σύνδεση γίνεται αποσύνδεση, η παρουσία απουσία και η επικοινωνία σιωπή. Σιωπή και οθόνη.
Δεν είναι ακραίο να αναρωτηθεί κάποιος, με βάση τα πιο πάνω, κατά πόσο αυτή η συμπεριφορά δείχνει ψηφιακή εξάρτηση και εθισμό ή αν είναι μια νέα μορφή κοινωνικής συμπεριφοράς, όπως τόσες άλλες καινοφανείς. Πάρα πολλοί χρήστες, ίσως η πλειοψηφία, δεν αντιλαμβάνονται —και εννοείται ότι δεν το κάνουν σκόπιμα— ότι παραμελούν τον σύντροφό τους, καθώς το κινητό είναι πλέον προέκτασή τους και έχει ενσωματωθεί πλήρως στις καθημερινές τους συνήθειες.
Όμως —και εδώ έγκειται η αντιμετώπιση του προβλήματος— οι ειδικοί θεωρούν ότι το πρώτο βήμα είναι η επίγνωση και η συνειδητοποίηση της κατάστασης. Όπως σε καθετί που χρήζει βελτίωσης, το πρώτιστο είναι η θέληση για αλλαγή. Η συνειδητή απόφαση να απομακρυνθεί κάποιος από τις οθόνες, όχι πάντα, αλλά σε στιγμές κοινής παρουσίας και επαφής, θα αποβεί επικερδής και επωφελής. Και η βελτίωση της ποιότητας τόσο της επικοινωνίας όσο και της σχέσης θα είναι άμεση και ορατή.
Κανείς δεν δαιμονοποιεί ή καταργεί το κινητό και κανείς δεν ισχυρίζεται ότι κάνει συλλήβδην κακό. Είναι δυνατόν να αποτελεί λειτουργικό και εποικοδομητικό κομμάτι της ζωής και της καθημερινότητας, με την εφαρμογή και τήρηση συγκεκριμένων κανόνων. Ενδεικτικά, θα μπορούσαν να καθιερωθούν «ζώνες» στις οποίες να απαγορεύεται το κινητό, π.χ. το υπνοδωμάτιο ή η τραπεζαρία. Να συμφωνηθούν συγκεκριμένες ώρες για να μη χρησιμοποιείται το κινητό, λ.χ. στο δείπνο, στο κυριακάτικο πρωινό. Να συμφωνηθούν κάποιες ώρες στις οποίες θα γίνεται ουσιαστική συζήτηση, χωρίς παρεμβολές και διασπάσεις, π.χ. δύο ώρες μετά το δείπνο και πριν από τον ύπνο. Ή οποιοσδήποτε άλλος «κανόνας» βολεύει και εξυπηρετεί ένα ζευγάρι, ανάλογα με τα δεδομένα και τις ανάγκες του.
Σε μια εποχή που η τεχνολογία εξελίσσεται όχι απλώς ραγδαία, αλλά με μια ταχύτητα ασύλληπτη στον ανθρώπινο νου, θα ήταν τουλάχιστον ουτοπικό και ανεδαφικό να ισχυριστεί κάποιος ότι μπορεί να ζήσει χωρίς κινητό. Το στοίχημα δεν είναι να ζήσουμε χωρίς αυτό, αλλά με αυτό, ενσωματωμένο αρμονικά στη ζωή μας.
Εκείνο που είναι αδήριτη ανάγκη, και όσο περνούν τα χρόνια θα είναι εντονότερο, είναι να επαναπροσδιορίσουμε τις προτεραιότητές μας. Να βάλουμε πρώτα τις ανθρώπινες σχέσεις, την επικοινωνία και την ουσιαστική σύνδεση και μετά τον ψηφιακό κόσμο. Η ισορροπία ανάμεσα στα δύο είναι το κλειδί και πλέον όποιος το χειρίζεται με δεξιότητα και μαεστρία θα διαβάζει το σωστό notification. Όχι από κάποια πλατφόρμα, αλλά από τον άνθρωπό του.
Συντάκτης: Χριστιάνα Δεμέναγα
