Η Άννα Βίσση ανεβαίνει στη σκηνή, το κοινό περιμένει να τραγουδήσει όσα έχει συνδέσει με τη φωνή της και ξαφνικά προκύπτει η ερώτηση: μπορεί ο Νίκος Καρβέλας να βγάλει ένα μεγάλο μέρος του ρεπερτορίου της από το πρόγραμμα; Να πει, δηλαδή, «από σήμερα αυτά τα τραγούδια δεν τα λες» και η ιστορία να τελειώσει εκεί; Η απάντηση του δικηγόρου της τραγουδίστριας, Μιχάλη Δημητρακόπουλου, είναι κατηγορηματική: «Νομικά δεν μπορεί». Το γιατί, όμως, θέλει λίγο περισσότερο χώρο από έναν τηλεοπτικό τίτλο.
Η δημόσια αντιπαράθεση των δύο καλλιτεχνών έχει πλέον ανοίξει μια συζήτηση που ξεπερνά το ποιος είπε τι και ποιος χρωστάει σε ποιον. Ο Καρβέλας έχει υποστηρίξει ότι δεν έλαβε τη συμφωνημένη αμοιβή του, ενώ η πλευρά της Βίσση αμφισβητεί τις απαιτήσεις του. Μιλώντας στον ΣΚΑΪ την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου, ο Δημητρακόπουλος δήλωσε ότι έχει εντολή να σταματήσει τον διάλογο για συμβιβασμό. Κάπως έτσι, δίπλα στα ποσά και στις ανακοινώσεις μπήκε και το ερώτημα που αφορά άμεσα το κοινό: τι γίνεται με τα τραγούδια;
Για να το ξεμπλέξουμε, ένα τραγούδι έχει διαφορετικά δικαιώματα. Το περιουσιακό δικαίωμα αφορά την εκμετάλλευσή του και περιλαμβάνει την εξουσία να επιτρέπεται ή να απαγορεύεται η δημόσια εκτέλεσή του. Το ηθικό δικαίωμα προστατεύει τον προσωπικό δεσμό του δημιουργού με το έργο. Και ναι, αυτά είναι διαφορετικά πράγματα, όσο κι αν στην καθημερινή κουβέντα τα βάζουμε όλα κάτω από την ταμπέλα «είναι δικό του».
Σύμφωνα με τον δικηγόρο της Βίσση, ο Καρβέλας έχει μεταβιβάσει τα περιουσιακά δικαιώματα σε οργανισμό που διαχειρίζεται δικαιώματα δημιουργών. Σε αυτή τη διαχείριση στηρίζει την εκτίμησή του ότι δεν μπορεί να επιβάλει την απαγόρευση που συζητείται. Γενικότερα, οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης χορηγούν άδειες για τη δημόσια εκτέλεση του ρεπερτορίου που εκπροσωπούν και εισπράττουν τις αντίστοιχες αμοιβές. Μια συναυλία, επομένως, χρειάζεται την κατάλληλη αδειοδότηση· η προσωπική σχέση δημιουργού και ερμηνεύτριας δεν υποκαθιστά αυτή τη διαδικασία.
Υπάρχει, ωστόσο, μια λεπτομέρεια που έχει σημασία: η ανάθεση διαχείρισης δε σημαίνει ότι ο δημιουργός χάνει για πάντα κάθε έλεγχο. Ο νόμος προβλέπει δυνατότητα ανάκλησης δικαιωμάτων ή καταγγελίας της σύμβασης ανάθεσης, με έγγραφη προειδοποίηση τριών μηνών. Οι άδειες που έχουν ήδη χορηγηθεί πριν από την καταγγελία εξακολουθούν να ισχύουν μέχρι να λήξουν. Για τη συγκεκριμένη υπόθεση, λοιπόν, χρειάζεται να γνωρίζει κανείς τις συμβάσεις και τις ισχύουσες άδειες. Το «τα έγραψα εγώ» από μόνο του δεν απαντά σε όλα αυτά.
Τώρα, σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, ο συνθέτης προχωρά σε δικαστική διεκδίκηση αυτής της απαγόρευσης. Το δημοσίευμα αναφέρει ότι κατέθεσε αίτηση ασφαλιστικών μέτρων κατά της τραγουδίστριας, πράγμα που βάζει σε γκρίζα ζώνη το ίδιο της το ρεπερτόριο. Και κάπως έτσι, μια συνεργασία δεκαετιών φτάνει στο σημείο όπου το επόμενο τραγούδι μπορεί να γίνει αντικείμενο δικαστικής διαμάχης.
Η πληροφορία αφορά την κατάθεση της αίτησης, με την οποία ο Καρβέλας ζητά να μην ερμηνεύει στο εξής η Βίσση τα τραγούδια που έχει δημιουργήσει. Πρόκειται για περισσότερα από 400 τραγούδια, τα οποία αποτελούν βασικό κομμάτι της μουσικής της διαδρομής. Ο ίδιος είχε αναφέρει στην προηγούμενη ανακοίνωσή του ότι, από τα 50 τραγούδια που ερμήνευσε η Βίσση στη συναυλία του ΟΑΚΑ, τα 47 ήταν δικές του δημιουργίες. Μιλάμε, επομένως, για μια διεκδίκηση που αγγίζει ένα τεράστιο μέρος του προγράμματός της.
Τι ισχύει για το ηθικό δικαίωμα; Παραμένει στον δημιουργό ακόμη και μετά τη μεταβίβαση του περιουσιακού δικαιώματος. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την αναγνώριση της πατρότητας του έργου και την προστασία του από παραμόρφωση, περικοπή ή άλλες τροποποιήσεις, καθώς και από συνθήκες παρουσίασης που προσβάλλουν τον δημιουργό. Ως γενική αρχή, επομένως, μια προσωπική ή οικονομική διαφωνία δεν αρκεί από μόνη της για να αποδείξει ότι η ερμηνεία ενός τραγουδιού παραβιάζει το ηθικό δικαίωμα. Χρειάζεται συγκεκριμένη νομική βάση.
Ο Δημητρακόπουλος, υποστηρίζει ότι, για να επιδιώξει απαγόρευση μέσω του ηθικού δικαιώματος, ο Καρβέλας θα έπρεπε να στηρίξει ότι η Βίσση το παραβιάζει. Ο ίδιος επικαλείται τη συνεργασία δεκαετιών και το γεγονός ότι η τραγουδίστρια ερμηνεύει επί χρόνια το συγκεκριμένο ρεπερτόριο, εκτιμώντας ότι οι πιθανότητες να πετύχει μια τέτοια δικαστική προσπάθεια είναι ελάχιστες. Αυτή είναι η θέση του δικηγόρου της μιας πλευράς, όχι δικαστική απόφαση.
Αντίστοιχα, το ότι η Βίσση έχει ταυτιστεί με αυτά τα τραγούδια δεν της εξασφαλίζει αυτομάτως απεριόριστη άδεια για κάθε μελλοντική χρήση τους. Η δημόσια εκτέλεση, μια νέα ηχογράφηση ή η χρήση σε διαφήμιση είναι διαφορετικές χρήσεις, με τις αντίστοιχες άδειες. Τα τραγούδια έχουν ιστορία, αλλά έχουν και συμβάσεις.
Οπότε, μπορεί ο Καρβέλας να πατήσει «mute» στη Βίσση επειδή η σχέση τους έφτασε στη ρήξη; Η πλευρά της τραγουδίστριας θεωρεί ότι δεν υπάρχει βάση για την απαγόρευση που συζητείται. Αφού το ζήτημα έχει φτάσει στη Δικαιοσύνη, εκεί θα εξεταστούν τα δικαιώματα, οι συμφωνίες και οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί. Το αν δύο άνθρωποι συνεχίζουν να μιλούν μεταξύ τους μπορεί να αλλάξει μέσα σε ένα βράδυ. Το ποιος δικαιούται να τραγουδά τι όμως, είναι λίγο πιο σύνθετο.
Και τελικά, τόσα υπέροχα τραγούδια, θα χαθούν στη λήθη;
