Σαν να μην είχε ήδη αρκετή ιστορία να διηγηθεί, η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη αποκαλύπτει τώρα και τα μυστικά που έκρυβε κάτω από τα θεμέλιά της. Ένα εντυπωσιακό υπόγειο δίκτυο με στοές, σήραγγες και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα ήρθε στο φως κατά τη διάρκεια των εργασιών αποκατάστασης του εμβληματικού ναού, προσφέροντας στους αρχαιολόγους μια νέα ματιά στο παρελθόν της πόλης.

Οι ανακαλύψεις είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακές: έξι υπόγειοι χώροι, εννέα σήραγγες και σχεδόν 3.000 τόνοι χώματος και άλλων υλικών που απομακρύνθηκαν για να αποκαλυφθούν κατασκευές οι οποίες παρέμεναν κρυμμένες επί αιώνες. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, οι τουρκικές αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο να ανοίξουν ορισμένα τμήματα του υπόγειου δικτύου στους επισκέπτες.

Τι ανακαλύφθηκε κάτω από την Αγία Σοφία;

Σύμφωνα με τον Τούρκο υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, οι εργασίες πραγματοποιούνται σε δύο περιοχές του μνημείου, στον Κήπο του Βεζίρη και στον δυτικό κήπο. Εκεί έχουν εντοπιστεί έξι υπόγειοι χώροι που συνδέονται με εννέα σήραγγες, ενώ μέχρι στιγμής έχουν καθαριστεί περίπου 420 μέτρα υπόγειων διαδρομών.

Ορισμένοι από αυτούς τους χώρους ενδέχεται να αποτελούσαν τμήματα του παλαιού αιθρίου, δηλαδή της αυλής που συνδεόταν με το συγκρότημα της Αγίας Σοφίας. Παράλληλα, οι επιστήμονες εξετάζουν την πιθανότητα οι στοές να αποτελούσαν μέρος ενός ευρύτερου δικτύου ύδρευσης και αποστράγγισης της ιστορικής Κωνσταντινούπολης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια σήραγγα μήκους 180 μέτρων, η οποία ενδέχεται να συνδέεται με την παλιά Ρωμαϊκή Οδό. Πρόκειται για ένα εύρημα που θα μπορούσε να προσθέσει νέα στοιχεία στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ήταν οργανωμένος ο χώρος γύρω από το μνημείο.

 

Υπάρχουν κατασκευές παλαιότερες από την ίδια την Αγία Σοφία;

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το ενδεχόμενο ορισμένα από τα ευρήματα να προέρχονται από εποχή προγενέστερη της σημερινής Αγίας Σοφίας.

Οι εργασίες αποκάλυψαν αρχιτεκτονικά στρώματα σε μεγαλύτερο βάθος από το μέχρι πρότινος γνωστό επίπεδο του εδάφους, ενώ σε έναν υπόγειο ταφικό χώρο εντοπίστηκαν κατάλοιπα που εξετάζονται από τους ειδικούς.

Υπενθυμίζεται ότι ο σημερινός ναός κατασκευάστηκε επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού, μεταξύ 532 και 537 μ.Χ., στη θέση παλαιότερων χριστιανικών ναών. Ωστόσο, προς το παρόν δεν υπάρχει οριστική χρονολόγηση των νέων ευρημάτων, επομένως η πιθανότητα να ανάγονται σε παλαιότερη περίοδο παραμένει αντικείμενο επιστημονικής έρευνας.

 

Οι σήραγγες μπορεί να ανοίξουν στο κοινό

Το πιο ενδιαφέρον για όσους σχεδιάζουν ένα ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη είναι ότι οι υπόγειες στοές ενδέχεται να αποτελέσουν στο μέλλον έναν νέο επισκέψιμο χώρο.

Ο Μεχμέτ Νουρί Ερσόι ανακοίνωσε ότι εξετάζεται η δημιουργία ειδικού σχεδίου παρουσίασης των υπόγειων κατασκευών, με βασική προτεραιότητα την προστασία του μνημείου και την ασφάλεια των επισκεπτών. Δεν έχει γίνει ακόμη γνωστό ποια τμήματα θα μπορούσαν να ανοίξουν ούτε υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.

Οι εργασίες, πάντως, δεν περιορίζονται στην αποκάλυψη των σηράγγων. Περιλαμβάνουν επίσης τη στερέωση των τοιχοποιιών, την αποκατάσταση των θόλων και την ενίσχυση των κατασκευών που έχουν υποστεί φθορές, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου προγράμματος συντήρησης της Αγίας Σοφίας.

Η αποκάλυψη του υπόγειου δικτύου μάς θυμίζει πως ακόμη και τα πιο γνωστά μνημεία μπορούν να κρύβουν ιστορίες που δεν έχουμε ανακαλύψει. Και στην περίπτωση της Αγίας Σοφίας, φαίνεται πως η ιστορία της δεν σταματά εκεί όπου τελειώνει το βλέμμα μας. Ίσως, μάλιστα, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια της να βρίσκεται ακριβώς κάτω από τα πόδια μας.