Εσύ μπαίνεις στον φούρνο για μια τυρόπιτα και σκέφτεσαι αν σε παίρνει να βάλεις κι έναν καφέ. Οι Αρχές, πάλι, ερευνούν πώς μπορεί πίσω από τον πάγκο να χωράει ένα δίκτυο εκατοντάδων εταιρειών και μια υπόθεση με εκτιμώμενη ζημία για το Δημόσιο άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ. Διαφορετικές ανησυχίες ο καθένας πριν από τις εννιά το πρωί.
Η έρευνα που συνδέεται με την αλυσίδα «Χωριάτικο» αφορά, σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία, φερόμενη εκτεταμένη φοροδιαφυγή και εισφοροδιαφυγή, με περίπου 520 εταιρείες στο μικροσκόπιο και δεκάδες συλλήψεις. Οι κατηγορίες μένει να κριθούν δικαστικά. Μέχρι τότε, μπορούμε πάντως να σταθούμε στο μέγεθος όσων ερευνώνται: εκατό εκατομμύρια ευρώ. Ποσό που θέλει λίγο χρόνο για να το χωνέψεις, σαν τυρόπιτα με πολύ λάδι και βαριά σφολιάτα ένα πράγμα.
Κι επειδή η λέξη «φοροδιαφυγή» έχει γίνει τόσο συνηθισμένη στη μικρή γλυκιά αυτή χώρα, ας θυμηθούμε τι περιγράφει εδώ το ρεπορτάζ: ένα πιθανό πλέγμα επιχειρήσεων, προσώπων και συναλλαγών, μέσα στο οποίο οι ελεγκτές προσπαθούν να βρουν ποιος αποφασίζει, ποιος εισπράττει και ποιος τελικά χρωστάει.
Εσύ, εν τω μεταξύ, έχεις ένα ΑΦΜ και σου φαίνεται ήδη αρκετά απαιτητική σχέση.
Στο ρεπορτάζ του newmoney, στελέχη ελεγκτικών υπηρεσιών περιγράφουν γενικότερα τους τρόπους με τους οποίους επιχειρήσεις εστίασης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για οικονομικές παρανομίες. Ασφαλώς η περιγραφή ενός μηχανισμού ξεπλύματος δεν αποδεικνύει ότι εφαρμόστηκε στη συγκεκριμένη υπόθεση. Δείχνει, όμως, τι αναζητούν οι έλεγχοι πίσω από μια φαινομενικά συνηθισμένη εμπορική δραστηριότητα.
Στη μία εκδοχή, εμφανίζονται πλασματικά έξοδα για να μειωθούν τα δηλωμένα κέρδη και οι φόροι. Στην άλλη, εμφανίζονται πωλήσεις που δεν έγιναν, ώστε χρήματα παράνομης προέλευσης να παρουσιαστούν ως έσοδα επιχείρησης. Το δεύτερο μπορεί να περιλαμβάνει ακόμη και πληρωμή φόρων για να αποκτήσει το χρήμα επίφαση νομιμότητας. Η φορολόγησή του, φυσικά, δε διαγράφει την παράνομη προέλευσή του.
Και επειδή η ιστορία έχει περισσότερο παρελθόν από το προζύμι, ο επιχειρηματίας πίσω από το «Χωριάτικο», δεν ξεκίνησε την επαγγελματική του διαδρομή ζυμώνοντας πολύσπορα. Πριν από την ανάπτυξη της αλυσίδας δραστηριοποιούνταν στη νυχτερινή διασκέδαση, με σύνδεση με το στριπτιζάδικο «Alcatraz» στη Συγγρού, ενώ στις παλιές δικογραφίες εμφανιζόταν και το «Star» στη Μεταμόρφωση.
Στις έρευνες του 2007 και του 2008, οι Αρχές εξέταζαν καταγγελίες για εμπορία και σ#ξουαλική εκμετάλλευση γυναικών, καθώς και το ενδεχόμενο χρήματα από αυτές τις δραστηριότητες να είχαν διοχετευθεί στην αρτοποιία. Η επιχείρηση διερεύνησης της διαδρομής των χρημάτων είχε ονομαστεί «Λευκός Άρτος». Ο τίτλος ακούγεται σαν προϊόν στο ράφι· το αντικείμενο της έρευνας ήταν καταγγελίες για ανθρώπινη εκμετάλλευση.
Οι δικαστικές εξελίξεις χρειάζονται ακρίβεια: το 2015 υπήρξε πρωτόδικη καταδίκη, κατά της οποίας ασκήθηκε έφεση, ενώ το 2018 ο επιχειρηματίας αθωώθηκε ομόφωνα σε διαφορετική, συναφή υπόθεση. Η τελική έκβαση της έφεσης για την καταδίκη του 2015 δεν επιβεβαιώνεται από το διαθέσιμο ρεπορτάζ.
Υπάρχει, πάντως, αρκετό υλικό ώστε οι παρουσιάσεις περί «επιχειρηματικού success story» να αποκτήσουν επιτέλους και τις υποσημειώσεις τους.
Κάπως έτσι, η φράση «δουλεύει πολύ το μαγαζί» αποκτά ξαφνικά και λογιστικό ενδιαφέρον. Το περιβάλλον, όπως το περιγράφουν οι πηγές του ρεπορτάζ, προσφέρεται για δυσκολίες στον έλεγχο: πολλές μικρές συναλλαγές, μετρητά, προϊόντα που καταναλώνονται γρήγορα. Ο ελεγκτής καλείται να συνδέσει πωλήσεις, προμήθειες, προσωπικό και τραπεζικές κινήσεις. Να δει αν οι αριθμοί αντιστοιχούν σε πραγματική δραστηριότητα.
Διότι η τυρόπιτα δεν προσέρχεται για κατάθεση. Έχει ήδη φαγωθεί στο φανάρι. Και μετά έρχονται οι εταιρείες. Πολλές εταιρείες. Με διαφορετικούς διαχειριστές, λογαριασμούς και διευθύνσεις, που πρέπει να εξεταστεί αν συνδέονται και ποιος ασκεί τον πραγματικό έλεγχο. Το franchise είναι απολύτως νόμιμο επιχειρηματικό μοντέλο, όπως και η ύπαρξη πολλών εταιρειών. Το ενδιαφέρον των Αρχών βρίσκεται στο αν τέτοιες δομές χρησιμοποιούνται για απόκρυψη ευθυνών και παράνομων χρηματικών ροών.
Εκεί εμφανίζονται και οι λεγόμενοι «αχυράνθρωποι»: πρόσωπα που, σύμφωνα με την περιγραφή των ελεγκτών, μπορεί να αναλαμβάνουν τυπικά μια εταιρεία χωρίς να κάνουν πραγματικά κουμάντο. Με άλλα λόγια, άλλος κρατάει το τιμόνι και άλλος εμφανίζεται στην άδεια κυκλοφορίας.
Εφόσον αποδειχθούν οι παραβάσεις, οι χαμένοι είναι πολύ συγκεκριμένοι. Το Δημόσιο που στερείται έσοδα. Οι εργαζόμενοι όταν δεν αποδίδονται οι εισφορές τους. Και οι συνεπείς επαγγελματίες που πληρώνουν τις υποχρεώσεις τους και προσπαθούν να ανταγωνιστούν επιχειρήσεις με εντελώς διαφορετικό πραγματικό κόστος.
Ο φούρναρης που σηκώνεται χαράματα, πληρώνει προσωπικό, ρεύμα, προμηθευτές και φόρους δικαιούται να εξοργίζεται διπλά. Πρώτα για τον αθέμιτο ανταγωνισμό και μετά επειδή κινδυνεύει να ακούει υποψίες για ολόκληρο τον κλάδο του. Όσο για τους εργαζομένους στις επιχειρήσεις που ερευνώνται, η αγωνία τους για το μεροκάματο απαιτεί πραγματική προστασία. Η έρευνα και η Δικαιοσύνη οφείλουν να ξεκαθαρίσουν τις ευθύνες.
