Υπάρχει μια φράση που ακούμε συχνά στις σχέσεις: «Παίζει το θύμα». Και συνήθως τη λέμε όταν κάποιος αρνείται να αναλάβει ευθύνη, όταν κάθε συζήτηση καταλήγει στο πόσο τον αδίκησαν οι άλλοι ή όταν νιώθουμε ότι πρέπει συνεχώς να “σώζουμε” τον άνθρωπό μας. Όμως η πραγματικότητα είναι λίγο πιο περίπλοκη.
Η νοοτροπία θύματος δεν σημαίνει πάντα ότι κάποιος προσπαθεί συνειδητά να χειριστεί τους άλλους. Πολλές φορές μπορεί να είναι ένα μοτίβο που δημιουργήθηκε από προηγούμενες εμπειρίες, από έντονη κριτική, από σχέσεις όπου το άτομο ένιωθε ότι δεν είχε φωνή ή από φόβο να αναλάβει ευθύνη. Το πρόβλημα ξεκινά όταν αυτό το μοτίβο μπαίνει μέσα στη σχέση και ο ένας άνθρωπος καταλήγει να κουβαλάει όλο το συναισθηματικό βάρος.
Ποια είναι λοιπόν τα σημάδια;
1. Πρέπει πάντα εσύ να “διορθώνεις” τα πράγματα
Σε κάθε σχέση υπάρχουν διαφωνίες. Το θέμα δεν είναι αν θα υπάρξει σύγκρουση, αλλά τι γίνεται μετά. Αν μετά από κάθε καβγά είσαι εσύ αυτός που πρέπει να κάνει την πρώτη κίνηση, να εξηγήσει, να ηρεμήσει την κατάσταση και να βρει λύση, μπορεί να υπάρχει μια ανισορροπία. Ένας σύντροφος με έντονη νοοτροπία θύματος συχνά περιμένει από τον άλλον να αναλάβει τον ρόλο του “θεραπευτή”. Και κάποια στιγμή ο θεραπευτής κουράζεται.
2. Κάθε συζήτηση για ένα πρόβλημα γίνεται επίθεση
Προσπαθείς να πεις κάτι που σε ενόχλησε και ξαφνικά η συζήτηση αλλάζει θέμα. Από το: «Με πλήγωσε αυτό που έγινε» πηγαίνουμε στο: «Άρα πιστεύεις ότι είμαι κακός άνθρωπος;» ή: «Πάντα εγώ φταίω». Το άτομο μπορεί να νιώθει ότι κάθε παρατήρηση είναι απόρριψη και όχι μια ευκαιρία για σύνδεση. Όμως μια σχέση δεν μπορεί να λειτουργήσει αν ο ένας φοβάται συνεχώς να εκφράσει τις ανάγκες του για να μην “διαλύσει” τον άλλον.
3. Πιστεύει ότι η ζωή απλώς του συμβαίνει
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της νοοτροπίας θύματος είναι το αίσθημα ότι κάποιος δεν έχει έλεγχο πάνω στη ζωή του. Όλα φταίνε: ο πρώην που τον πλήγωσε, η οικογένεια που δεν τον κατάλαβε, η δουλειά που τον αδικεί, οι φίλοι που τον απογοήτευσαν. Φυσικά, όλοι έχουμε περάσει δύσκολες καταστάσεις. Η διαφορά είναι αν κάποια στιγμή ρωτάμε: «Τι μπορώ να κάνω από εδώ και πέρα;» ή αν μένουμε για πάντα στο: «Γιατί μου συμβαίνουν όλα εμένα;»
4. Δεν ζητά συγγνώμη εύκολα
Η ανάληψη ευθύνης μπορεί να είναι πολύ δύσκολη για έναν άνθρωπο που έχει μάθει να προστατεύεται μέσα από την άμυνα. Μια απλή φράση όπως: «Έκανα λάθος» μπορεί να μοιάζει με τεράστια απειλή. Έτσι αντί για συγγνώμη μπορεί να ακούσεις: «Ναι, αλλά κι εσύ…» ή: «Αν δεν είχες κάνει αυτό, δεν θα αντιδρούσα έτσι». Η ευθύνη μεταφέρεται πάντα κάπου αλλού.
5. Νιώθεις ότι πρέπει να προσέχεις συνεχώς τι λες
Αυτό είναι ίσως το πιο κουραστικό σημείο. Όταν αισθάνεσαι ότι κάθε συζήτηση μπορεί να καταλήξει σε δράμα, αρχίζεις να φιλτράρεις τον εαυτό σου. Δεν λες αυτό που σκέφτεσαι. Δεν εκφράζεις παράπονα. Δεν ζητάς αυτά που χρειάζεσαι. Και χωρίς να το καταλάβεις, η σχέση γίνεται ένας χώρος όπου προσπαθείς περισσότερο να μην ενοχλήσεις παρά να είσαι ο εαυτός σου.
Πώς αντιμετωπίζεις έναν άνθρωπο με νοοτροπία θύματος;
Το πρώτο βήμα δεν είναι η επίθεση. Το: «Παίζεις πάντα το θύμα» σπάνια βοηθά. Πιο χρήσιμο είναι να μιλήσεις για τη συμπεριφορά: «Όταν κάθε συζήτηση καταλήγει στο ποιος φταίει, νιώθω ότι δεν μπορούμε να βρούμε λύση μαζί». Ο στόχος δεν είναι να κερδίσεις μια διαμάχη. Είναι να δεις αν ο άλλος θέλει πραγματικά να συμμετέχει στη σχέση. Γιατί μια υγιής σχέση δεν χρειάζεται δύο τέλειους ανθρώπους. Χρειάζεται δύο ανθρώπους που μπορούν να πουν: «Ναι, πληγώθηκα. Αλλά μπορώ και εγώ να δω το δικό μου κομμάτι». Γιατί τελικά το μεγαλύτερο σημάδι ωριμότητας δεν είναι να μην κάνουμε ποτέ λάθη. Είναι να μη χτίζουμε ολόκληρη την ταυτότητά μας γύρω από το ποιος μας αδίκησε.
