Ένας άνδρας 30 ετών σήμερα φαίνεται να έχει, κατά μέσο όρο, σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης από εκείνα που είχε ένας άνδρας της ίδιας ηλικίας πριν από μερικές δεκαετίες. Και αυτό δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία αφορμή για αστεία γύρω από το αν «οι άνδρες δεν είναι όπως παλιά», αλλά ένα εύρημα που προκαλεί σοβαρή ανησυχία για την αναπαραγωγική και τη συνολική υγεία τους.
Νέα μετα-ανάλυση που παρουσιάστηκε στο ετήσιο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ανθρώπινης Αναπαραγωγής και Εμβρυολογίας στο Λονδίνο έδειξε ότι τα μέσα επίπεδα ολικής τεστοστερόνης στους άνδρες μειώθηκαν κατά 54% από το 1972 έως το 2019.
Η πτώση αντιστοιχεί σε περισσότερο από 1% τον χρόνο και, σύμφωνα με τους επιστήμονες, ο ρυθμός της έχει επιταχυνθεί σημαντικά μετά το 2000. Ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, καθηγητής Χαγκάι Λεβίν, έκανε λόγο για «μια μεγάλη κρίση στην ανδρική αναπαραγωγική υγεία», η οποία δεν λαμβάνει την προσοχή που της αναλογεί.
View this post on Instagram
Η πτώση δεν εξηγείται από τη φυσιολογική γήρανση
Η τεστοστερόνη μειώνεται φυσιολογικά καθώς ένας άνδρας μεγαλώνει. Η συγκεκριμένη έρευνα, όμως, δεν συνέκρινε νεότερους με μεγαλύτερους άνδρες. Οι επιστήμονες υπολόγισαν τις μεταβολές μέσα στις ίδιες ηλικιακές ομάδες, εξετάζοντας δεδομένα που κάλυπταν σχεδόν πέντε δεκαετίες.
Αυτό σημαίνει ότι η πτώση δεν αποδίδεται απλώς στο γεγονός ότι οι συμμετέχοντες γερνούσαν. Οι άνδρες ίδιας ηλικίας που εξετάστηκαν σε πιο πρόσφατες δεκαετίες εμφάνιζαν, κατά μέσο όρο, χαμηλότερες τιμές από εκείνους που είχαν εξεταστεί παλαιότερα.
Η μετα-ανάλυση περιέλαβε στοιχεία από 12 μελέτες, επτά χώρες και περισσότερους από 102.000 άνδρες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν σημαντική μείωση όχι μόνο στην ολική αλλά και στην ελεύθερη τεστοστερόνη, δηλαδή στο μέρος της ορμόνης που είναι άμεσα διαθέσιμο για χρήση από τον οργανισμό. Παράλληλα, μειώθηκαν και τα επίπεδα της SHBG, της πρωτεΐνης που μεταφέρει τις ορμόνες του φύλου στο αίμα. Μετά το 2000, η ετήσια μείωση της ολικής τεστοστερόνης σχεδόν διπλασιάστηκε σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο. Η επιστημονική περίληψη της μελέτης δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Human Reproduction.
Γιατί έχει σημασία η τεστοστερόνη
Η τεστοστερόνη συζητείται συχνά με έναν απλοϊκό, σχεδόν καρτουνίστικο τρόπο, σαν να αποτελεί μέτρο ανδρισμού ή επιθετικότητας. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για μια ορμόνη με κρίσιμο ρόλο σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού.
Συνδέεται με την παραγωγή σπέρματος, τη σεξουαλική επιθυμία, τη μυϊκή μάζα, την οστική πυκνότητα, την ενέργεια, τη διάθεση και τον μεταβολισμό. Τα χαμηλά επίπεδά της μπορεί να σχετίζονται με κόπωση, μειωμένη λίμπιντο, απώλεια μυϊκής μάζας και προβλήματα γονιμότητας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε άνδρας με κάποιο από αυτά τα συμπτώματα έχει απαραίτητα χαμηλή τεστοστερόνη.
Η μείωσή της σε επίπεδο πληθυσμού, λοιπόν, δεν αφορά κάποια αόριστη «κρίση αρρενωπότητας». Αφορά τη δημόσια υγεία και έρχεται να προστεθεί σε προηγούμενα ευρήματα της ίδιας ερευνητικής ομάδας για μεγάλη πτώση στον αριθμό των σπερματοζωαρίων παγκοσμίως.
Τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από την πτώση
Η έρευνα καταγράφει την τάση, αλλά δεν μπορεί από μόνη της να αποδείξει τι την προκαλεί. Οι επιστήμονες εξετάζουν έναν συνδυασμό παραγόντων που σχετίζονται τόσο με τον σύγχρονο τρόπο ζωής όσο και με το περιβάλλον.
Η παχυσαρκία και ο διαβήτης θεωρούνται δύο από τους σημαντικότερους πιθανούς παράγοντες. Το αυξημένο σωματικό λίπος μπορεί να ενισχύσει τη μετατροπή της τεστοστερόνης σε οιστρογόνα, ενώ οι μεταβολικές διαταραχές επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος και οι όρχεις επικοινωνούν για την παραγωγή ορμονών.
Ο καθηγητής Λεβίν εκτίμησε ότι η παχυσαρκία και το μεταβολικό σύνδρομο θα μπορούσαν να εξηγούν από το ένα τέταρτο έως και το μισό της παρατηρούμενης πτώσης. Άλλοι επιστήμονες θεωρούν πιθανό να εξηγούν ακόμη μεγαλύτερο μέρος της. Η ίδια η μετα-ανάλυση δεν μπόρεσε να ελέγξει πλήρως την επίδραση του δείκτη μάζας σώματος, επομένως το ακριβές ποσοστό παραμένει άγνωστο.
Στο μικροσκόπιο βρίσκονται επίσης η καθιστική ζωή, η κακή διατροφή, η έλλειψη ύπνου και η έκθεση σε χημικές ουσίες που μπορούν να διαταράξουν το ενδοκρινικό σύστημα. Τέτοιες ουσίες υπάρχουν σε ορισμένα πλαστικά, φυτοφάρμακα και προϊόντα καθημερινής χρήσης. Ωστόσο, τα στοιχεία για τον ρόλο συγκεκριμένων περιβαλλοντικών παραγόντων παραμένουν αντιφατικά και δεν επιτρέπουν ακόμη οριστικά συμπεράσματα. Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, η σχέση ανάμεσα στην τεστοστερόνη, την παχυσαρκία, τον διαβήτη και το περιβάλλον είναι σύνθετη.
Δε σημαίνει ότι κάθε άνδρας έχει χαμηλή τεστοστερόνη
Μια πληθυσμιακή μείωση κατά 54% δε σημαίνει ότι όλοι οι άνδρες σήμερα έχουν ορμονική ανεπάρκεια, ούτε ότι ένας 30χρονος μπορεί να συμπεράνει πως έχει χαμηλή τεστοστερόνη επειδή απλώς νιώθει κουρασμένος. Η διάγνωση δε γίνεται από ένα στατιστικό στοιχείο ούτε από ένα βίντεο στα social media. Χρειάζεται αξιολόγηση συμπτωμάτων, ιατρική εξέταση και επαναλαμβανόμενες αιματολογικές μετρήσεις στις κατάλληλες ώρες της ημέρας.
Χρειάζεται επίσης ιδιαίτερη προσοχή με τα συμπληρώματα και τις θεραπείες τεστοστερόνης που διαφημίζονται όλο και περισσότερο ως εύκολη λύση. Η εξωγενής χορήγηση τεστοστερόνης μπορεί, αντίθετα με ό,τι θα περίμενε κάποιος, να καταστείλει την παραγωγή σπέρματος και να επηρεάσει τη γονιμότητα. Οι επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες τονίζουν ότι δεν πρέπει να χορηγείται σε άνδρες που ενδιαφέρονται για την τωρινή ή μελλοντική αναπαραγωγική τους ικανότητα χωρίς εξειδικευμένη ιατρική καθοδήγηση. Αμερικανική Ουρολογική Εταιρεία – οδηγίες για την ανδρική υπογονιμότητα.
Η μελέτη έχει περιορισμούς. Τα διαθέσιμα στοιχεία προέρχονται κυρίως από χώρες υψηλού εισοδήματος, ενώ οι διαφορές στα χαρακτηριστικά των πληθυσμών και στις μεθόδους μέτρησης δεν μπορούν να εξαλειφθούν πλήρως. Πρόκειται επίσης για επιστημονική ανακοίνωση σε συνέδριο και δημοσιευμένη περίληψη, όχι ακόμη για μια πλήρη μελέτη που θα δώσει απαντήσεις σε κάθε πιθανό ερώτημα.
Το μέγεθος και η σταθερότητα της πτώσης, όμως, δύσκολα μπορούν να αγνοηθούν. Το αν ευθύνεται κυρίως η παχυσαρκία, ο σύγχρονος τρόπος ζωής, οι περιβαλλοντικές ουσίες ή ένας συνδυασμός όλων αυτών μένει να αποδειχθεί.
Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι η αναπαραγωγική υγεία των ανδρών παραμένει ένα πεδίο στο οποίο η έρευνα και η πρόληψη συχνά έρχονται δεύτερες. Συζητάμε για αυτήν συνήθως μόνο όταν ένα ζευγάρι δυσκολεύεται να αποκτήσει παιδί, παρόλο που μπορεί να λειτουργεί ως καθρέφτης της γενικότερης κατάστασης της υγείας των ανδρών.
Η τεστοστερόνη δεν καθορίζει πόσο «άνδρας» είναι κάποιος. Η τόσο μεγάλη πτώση της, όμως, μας λέει κάτι για τον κόσμο μέσα στον οποίο ζουν σήμερα οι άνδρες. Και αυτό αξίζει πολύ περισσότερη έρευνα, προσοχή και σοβαρότητα από ένα ακόμη αστείο για το αν «οι παλιές γενιές ήταν πιο αρρενωπές».
