Για χρόνια, η αφήγηση γύρω από την ανατροφή των παιδιών ήταν σχεδόν απόλυτη: ένας καλός γονιός πρέπει να μπορεί να τα κάνει όλα. Να είναι συναισθηματικά διαθέσιμος, σταθερός, υποστηρικτικός, εκπαιδευτικός, παρών σε κάθε κρίση και κάθε ανάγκη. Η σύγχρονη έρευνα, όμως, αρχίζει να δείχνει κάτι πολύ πιο ρεαλιστικό και ταυτόχρονα πιο ανακουφιστικό. Τα παιδιά δεν χρειάζονται έναν άνθρωπο που να τα καλύπτει όλα. Χρειάζονται ένα δίκτυο ενηλίκων γύρω τους.
Οι «δευτερεύοντες» δεσμοί, όπως μια θεία, ένας παππούς, ένας οικογενειακός φίλος ή ένας στενός ενήλικας εμπιστοσύνης, δεν είναι απλώς βοηθητικοί. Είναι θεμελιώδεις για την ανάπτυξη της συναισθηματικής σταθερότητας. Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που έχουν τουλάχιστον έναν στενό, μη γονεϊκό ενήλικα στη ζωή τους εμφανίζουν καλύτερη συναισθηματική ρύθμιση, ισχυρότερες κοινωνικές δεξιότητες και σημαντικά αυξημένες πιθανότητες ακαδημαϊκής επιτυχίας στην ενήλικη ζωή.
Οι θείες ή οποιαδήποτε σταθερή, αγαπητική παρουσία εκτός του άμεσου γονεϊκού ρόλου, δεν λειτουργούν ως αντικατάσταση. Λειτουργούν ως επέκταση. Όταν ένας γονιός είναι κουρασμένος, πιεσμένος ή συναισθηματικά εξαντλημένος, ένας άλλος ασφαλής ενήλικας μπορεί να προσφέρει αυτό που στην ψυχολογία ονομάζεται συν-ρύθμιση: την ικανότητα δηλαδή να βοηθά το παιδί να επανέλθει σε ηρεμία μέσα από παρουσία και σύνδεση.
Οι διαφορετικοί ενήλικες μέσα στη ζωή ενός παιδιού προσφέρουν και διαφορετικού τύπου σχέση. Ένας γονιός συχνά συνδέεται με όρια, κανόνες, ευθύνες. Η αγάπη του είναι βαθιά, αλλά συνοδεύεται από καθημερινές απαιτήσεις. Μια θεία μπορεί να προσφέρει κάτι διαφορετικό: παρουσία χωρίς συνεχή καθοδήγηση. Σχέση χωρίς τον ρόλο της διόρθωσης. Αυτό διδάσκει στο παιδί ότι η αποδοχή δεν συνδέεται πάντα με την απόδοση. Ότι μπορεί να υπάρξει σύνδεση χωρίς πίεση.
Η έκθεση σε περισσότερους από έναν σημαντικούς ενήλικες βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν μεγαλύτερη συναισθηματική ευελιξία. Διαφορετικοί τρόποι επικοινωνίας, διαφορετικά πρότυπα συμπεριφοράς, διαφορετικές αντιδράσεις στις δυσκολίες. Όλα αυτά δεν μπερδεύουν το παιδί, το εκπαιδεύουν. Μαθαίνει ότι η αγάπη δεν έχει μία μόνο μορφή. Και ότι η ασφάλεια μπορεί να εκφράζεται με πολλούς τρόπους.
Ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο είναι αυτό: η ύπαρξη περισσότερων από ενός “ασφαλών ανθρώπων” δημιουργεί ένα είδος ψυχολογικής ασφάλειας δικτύου. Όταν η ζωή δυσκολεύει, το παιδί δεν νιώθει ότι όλα εξαρτώνται από έναν μόνο άνθρωπο. Δεν βιώνει την αγάπη ως εύθραυστη ή απόλυτη. Αντίθετα, αναπτύσσει την αίσθηση ότι η στήριξη υπάρχει σε περισσότερα από ένα σημεία. Και αυτό, μακροπρόθεσμα, ενισχύει την ανθεκτικότητα.
Τα αποτελέσματα αυτών των σχέσεων δεν φαίνονται μόνο στην παιδική ηλικία. Άτομα που μεγάλωσαν με ισχυρά δίκτυα υποστήριξης τείνουν να αναπτύσσουν καλύτερες σχέσεις ως ενήλικες, πιο σταθερή συναισθηματική γλώσσα και μεγαλύτερη ικανότητα επίλυσης προβλημάτων. Δεν πρόκειται για “τέλειες παιδικές ηλικίες”. Πρόκειται για παιδικές ηλικίες με αρκετά σημεία στήριξης.
Η ιδέα ότι ένας γονιός πρέπει να μπορεί να τα κάνει όλα δεν είναι μόνο εξαντλητική. Είναι και ξεπερασμένη. Τα παιδιά δεν χρειάζονται έναν τέλειο ενήλικα. Χρειάζονται ένα δίκτυο ανθρώπων αρκετά ασφαλών ώστε, όταν η ζωή τα ζορίσει, να μπορούν να ακουμπήσουν κάπου. Και οι θείες, πολλές φορές σιωπηλά, είναι ήδη μέρος αυτού του δικτύου.
