Αν ρωτήσεις έναν άνθρωπο 25 με 35 χρονών σήμερα ποιος είναι ο μεγαλύτερός του εφιάλτης, δε θα σου πει τα φαντάσματα ή τις ταινίες τρόμου. Θα σου πει το τηλεφώνημα από τον σπιτονοικοκύρη που ανακοινώνει αύξηση «λόγω ακρίβειας» ή τα ατελείωτα ραντεβού για ένα σπίτι της προκοπής. Γιατί, κακά τα ψέματα, το να βρεις ένα φυσιολογικό κεραμίδι να βάλεις το κεφάλι σου στην πόλη έχει καταντήσει κανονικό θρίλερ. Μόνο που εδώ ο κακός της υπόθεσης δε φοράει μάσκα. Ζητάει 600 ευρώ για ένα ημιυπόγειο του ’70 με θέα στον φωταγωγό. Πώς φτάσαμε, όμως, στο σημείο να μοιάζει πιο εύκολο να σου κάτσει το Τζόκερ παρά να βρεις ένα σπίτι της προκοπής;
Αρκεί να ανοίξεις ένα site με αγγελίες για να σου ανέβει η πίεση. Τα ενοίκια έχουν πάει στον Θεό, ειδικά στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, και για ένα απλό δυάρι μπορεί να χρειάζεται σχεδόν ολόκληρος ο μισθός σου. Κι αν βρεις κάτι που αντέχει η τσέπη σου, πρέπει να προλάβεις και τους υπόλοιπους εκατό που περιμένουν στη σειρά. Τρέχεις να το δεις, κάνεις υπολογισμούς και σκέφτεσαι αν θα σου φτάνουν τα λεφτά για το σούπερ μάρκετ. Το σπίτι έγινε αγώνας ταχύτητας, μόνο που το έπαθλο είναι τέσσερις τοίχοι κι ένα μπάνιο.
Και στις τουριστικές περιοχές τα πράγματα είναι ακόμη πιο δύσκολα. Δάσκαλοι, καθηγητές και γιατροί πηγαίνουν να δουλέψουν σε νησιά και ψάχνουν πού θα μείνουν, λες και η στέγη είναι έξτρα παροχή που δεν περιλαμβάνεται στη δουλειά τους. Κάποια σπίτια νοικιάζονται μόνο μέχρι τον Μάιο, γιατί μετά ξεκινάει η σεζόν και επιστρέφουν στις βραχυχρόνιες μισθώσεις. Έτσι, άνθρωποι που πηγαίνουν να καλύψουν βασικές ανάγκες ενός τόπου καταλήγουν να ψάχνουν δωμάτιο ή να πληρώνουν ποσά που δύσκολα βγαίνουν με τον μισθό τους.
Και το καλύτερο; Όταν επιτέλους βρεις σπίτι, δεν είναι απαραίτητο ότι θα αξίζει τα λεφτά του. Παλιές κουζίνες, κουφώματα που μπάζουν, μπάνια που έχουν να δουν ανακαίνιση από την εποχή του ΠΑΣΟΚ, αλλά ενοίκια λες και μιλάμε για διαμέρισμα με θέα την Ακρόπολη. Βάλε τώρα και δύο εγγυήσεις, ένα σωρό δικαιολογητικά, να μην έχεις κατοικίδιο και να μη ζητάς πολλά. Στο τέλος, αναρωτιέσαι αν ψάχνεις σπίτι ή αν περνάς από συνέντευξη για να σε προσλάβουν ως ενοικιαστή.
Για να καταλάβουμε πώς φτάσαμε ως εδώ, πρέπει να δούμε τι άλλαξε όλα αυτά τα χρόνια. Μετά την οικονομική κρίση χτίζονταν λιγότερα σπίτια, κι έτσι σήμερα οι διαθέσιμες κατοικίες δεν επαρκούν για όλους όσοι ψάχνουν. Την ίδια ώρα, έκανε την εμφάνισή της και η καταπληκτική πλατφόρμα Airbnb, που ήρθε να αλλάξει τα δεδομένα. Ή, τουλάχιστον, για όσους είχαν σπίτια να νοικιάσουν. Εκεί που ένα διαμέρισμα πήγαινε σε έναν φοιτητή ή ένα νέο ζευγάρι, ξαφνικά μπορούσε να γίνει τουριστικό κατάλυμα και να αποφέρει περισσότερα χρήματα. Κι έτσι, αρκετά σπίτια αποχαιρέτησαν τους μόνιμους ενοικιαστές τους για χάρη των επισκεπτών του Σαββατοκύριακου. Πρόσθεσε και όσους αγοράζουν ακίνητα για να βγάλουν κέρδος, αλλά και τα σπίτια που μένουν κλειστά επειδή χρειάζονται επισκευές, και αρχίζεις να βλέπεις την εικόνα. Πολλοί ψάχνουν σπίτι, αλλά τα διαθέσιμα δεν φτάνουν. Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, οι τιμές των κατοικιών στην Ελλάδα αυξήθηκαν κατά 69% από το χαμηλότερο σημείο τους το 2017 μέχρι το δεύτερο τρίμηνο του 2024.
Και σαν να μην έφτανε αυτό, έχουμε και τους μισθούς μας, που μοιάζουν να έχουν μείνει σε άλλη εποχή. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 τα έξοδα στέγασης στην Ελλάδα αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο στο 36% του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών, έναντι 19% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Με απλά λόγια, ένα τεράστιο κομμάτι των χρημάτων σου φεύγει για να έχεις ένα σπίτι, πριν καν πληρώσεις σούπερ μάρκετ, ρεύμα και μετακινήσεις. Οπότε, όχι, δεν είναι ότι οι νέοι δεν ξέρουν να κάνουν οικονομία ή ότι ζητάνε πολλά. Είναι ότι, ακόμη κι αν δουλεύουν κανονικά, πολλές φορές τα χρήματα απλώς δεν βγαίνουν.
Κάπως έτσι, άνθρωποι στα τριάντα τους μένουν ακόμη στο πατρικό τους, συγκατοικούν με αγνώστους ή μετακομίζουν στην άλλη άκρη της πόλης για να γλιτώσουν λίγα ευρώ. Όχι επειδή αυτό ονειρεύτηκαν, αλλά επειδή δεν βγαίνει αλλιώς. Γιατί πώς να φτιάξεις τη ζωή σου και να νιώσεις ανεξάρτητος, όταν δεν ξέρεις αν του χρόνου θα μπορείς να πληρώνεις το σπίτι σου;
Το κυνήγι της στέγης δεν είναι μόνο θέμα χρημάτων. Είναι να δουλεύεις όλη μέρα και να νιώθεις πως δεν μπορείς να εξασφαλίσεις ούτε το πιο βασικό. Και το χειρότερο είναι ότι αρχίζουμε να το συνηθίζουμε. Να βλέπουμε ένα τρύπιο δυάρι των 500 ευρώ και να λέμε «πάλι καλά, βρήκαμε κάτι».
Μόνο που το να έχεις ένα αξιοπρεπές σπίτι δεν θα έπρεπε να είναι πολυτέλεια ούτε κατόρθωμα που θέλει τύχη και γερό πορτοφόλι. Θα έπρεπε να είναι το αυτονόητο. Γιατί, αν για να μείνεις στην πόλη όπου δουλεύεις πρέπει να εξαντλείς τον μισθό σου και να κάνεις εκπτώσεις στα πάντα, τότε το πραγματικό θρίλερ δεν είναι η αναζήτηση του σπιτιού. Είναι η ζωή που προσπαθείς να χωρέσεις μέσα σε αυτό.
Συντάκτης: Δήμητρα Μάστορα
