Βάζεις στην ίδια πρόταση τις λέξεις «εξωσωματική», «παιδιά» και «DNA» και η αγωνία έχει ήδη ανοίξει το άρθρο πριν από σένα. Ειδικά αν έχεις περιμένει πάνω από ένα τηλέφωνο, ένα αποτέλεσμα, μια δεύτερη γραμμή. Μια νέα μελέτη εντόπισε διαφορές σε συγκεκριμένες αλληλουχίες DNA νεογνών που συνελήφθησαν μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης. Υπάρχει, λοιπόν, επιστημονική είδηση. Υπάρχει όμως και μια απαραίτητη διευκρίνιση, που αξίζει να βρίσκεται εδώ, στην αρχή: η συγκεκριμένη έρευνα δεν αποδεικνύει ότι αυτές οι διαφορές βλάπτουν τα παιδιά. Το άγχος μπορεί να βιάζεται. Το συμπέρασμα δε δικαιούται.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο American Journal of Obstetrics and Gynecology, όπου ερευνητές στην Κίνα ανέλυσαν δείγματα αίματος από 75 νεογνά: 33 είχαν συλληφθεί μέσω εξωσωματικής και 42 χωρίς αυτήν. Εξέτασαν το γονιδίωμά τους, εστιάζοντας στα LINE-1, μια κατηγορία κινητών αλληλουχιών DNA. Στην ομάδα της εξωσωματικής καταγράφηκε υψηλότερη συνολική αναλογία αυτών των στοιχείων. Βρέθηκαν επίσης διαφορές μεταξύ των ομάδων στη συχνότητα εισαγωγών LINE-1 σε 11 θέσεις και διαγραφών σε άλλες 14. Αυτά είναι τα συγκεκριμένα ευρήματα πίσω από τη μεγάλη, και εύκολα τρομακτική, φράση «διαφορές στο DNA».
Τα LINE-1 ανήκουν στα στοιχεία που συχνά περιγράφονται ως «γονίδια που πηδούν». Η έκφραση ακούγεται σχεδόν σαν κάτι που δραπέτευσε από εργαστήριο, αλλά περιγράφει αλληλουχίες οι οποίες μπορούν να δημιουργούν αντίγραφά τους και να τα ενσωματώνουν σε άλλες θέσεις του γονιδιώματος. Δεν πρόκειται για κάτι που ανακαλύφθηκε ξαφνικά μόνο στα παιδιά της εξωσωματικής. Η σύγκριση αφορά την ποσότητα και την κατανομή τους. Και αυτή η λεπτομέρεια αλλάζει αρκετά την ιστορία: άλλο να μετράς διαφορές σε στοιχεία του γονιδιώματος και άλλο να ανακοινώνεις ότι μια διαδικασία «χάλασε» το DNA ενός παιδιού. Το δεύτερο δεν προκύπτει από αυτή τη μελέτη.
Οι ερευνητές συμπεριέλαβαν και τρία ζεύγη αδελφών από τους ίδιους γονείς, με διαφορετικό τρόπο σύλληψης. Και στις τρεις περιπτώσεις, το παιδί που είχε συλληφθεί μέσω εξωσωματικής εμφάνιζε υψηλότερη αναλογία LINE-1. Είναι μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση, η οποία βοηθά τη διερεύνηση του ευρήματος μέσα σε κοινό οικογενειακό πλαίσιο. Τρία ζεύγη, όμως, παραμένουν τρία ζεύγη. Δε γίνονται ξαφνικά αρκετά για να περιγράψουν όλα τα παιδιά που γεννήθηκαν με εξωσωματική, επειδή το αποτέλεσμα χωράει ωραία σε έναν τίτλο. Οι ίδιοι οι συγγραφείς χαρακτηρίζουν την ένδειξη προκαταρκτική. Η λέξη αυτή είναι μέρος του αποτελέσματος, όχι διακοσμητικό υποσημείωμα.
Το σημείο που χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή είναι η αναφορά σε ασθένειες. Η ομάδα εξέτασε γονίδια κοντά στις θέσεις όπου εντοπίστηκαν διαφορές και βρήκε συσχετίσεις με γονίδια που έχουν συνδεθεί με διάφορα νοσήματα. Δεν παρουσίασε, όμως, καταγραφή αυτών των νοσημάτων στα παιδιά του δείγματος. Η γειτνίαση μιας αλληλουχίας με ένα γονίδιο δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι αλλάζει τη λειτουργία του ή ότι θα οδηγήσει σε ασθένεια. Οι ερευνητές προτείνουν έναν πιθανό μηχανισμό προς διερεύνηση. Δεν παραδίδουν στους γονείς μια πρόβλεψη για την υγεία του παιδιού τους. Αν παραλείψουμε αυτή τη διαφορά, έχουμε αλλάξει την είδηση.
Παραμένει επίσης ανοιχτό το ερώτημα της αιτίας. Η παρατήρηση μιας διαφοράς ανάμεσα σε δύο ομάδες δεν αρκεί για να αποδείξει ότι την προκάλεσε η ίδια η εξωσωματική. Για να αποκτήσουν τα ευρήματα μεγαλύτερο βάρος, χρειάζεται να εξεταστούν σε μεγαλύτερα δείγματα και να διαπιστωθεί αν έχουν πραγματική λειτουργική ή κλινική σημασία. Δεν ξέρουμε ακόμη τι σημαίνουν για την υγεία. Αυτό δεν μεταφράζεται ούτε σε «βρέθηκε βλάβη» ούτε σε «αποκλείεται οποιαδήποτε επίδραση». Η αβεβαιότητα μπορεί να είναι άβολη, αλλά παραμένει πιο έντιμη από μια βεβαιότητα που κατασκευάστηκε για να τελειώσει εντυπωσιακά η παράγραφος.
Υπάρχει, όμως, και ο άνθρωπος που θα διαβάσει αυτή την είδηση κρατώντας στο άλλο χέρι ένα μπιμπερό. Ή περιμένοντας το επόμενο ραντεβού στην κλινική. Για εκείνον, η λέξη «διαφορά» μπορεί να γίνει μέσα σε δευτερόλεπτα «μήπως έκανα κάτι λάθος;». Κι αυτή είναι μια βαριά ερώτηση για να την αφήνουμε να απαντηθεί από μισή πληροφορία. Σαν να μην έφταναν όσα μπορεί να έχει ήδη ακούσει: να χαλαρώσει, να μην αγχώνεται, να αφήσει τη φύση να κάνει τη δουλειά της. Η κοινωνία έχει μια εντυπωσιακή άνεση να δίνει οδηγίες για σώματα στα οποία δεν χρειάστηκε να κατοικήσει. Ας μη χρησιμοποιήσουμε και μια προκαταρκτική μελέτη για να της δώσουμε μικρόφωνο.
Χρειάζεται προσοχή και στο πόσο εύκολα η περιγραφή ενός τρόπου σύλληψης γίνεται ταμπέλα πάνω σε έναν άνθρωπο. Η επιστήμη συγκρίνει ομάδες για να απαντήσει σε ερωτήματα. Εμείς δεν χρειάζεται να στήσουμε δίπλα της επιτροπή «κανονικότητας». Το ότι ένα παιδί συνελήφθη με ιατρική βοήθεια είναι πληροφορία του ιστορικού του, όχι αστερίσκος δίπλα στο όνομά του. Η διερεύνηση πιθανών επιδράσεων είναι απαραίτητη και αξίζει να συνεχίζεται με αυστηρότητα. Ακριβώς γι’ αυτό, οι προσωπικές απορίες για θεραπεία ή παρακολούθηση χρειάζονται συζήτηση με τον θεράποντα γιατρό, με βάση το συγκεκριμένο ιστορικό. Το ενδιαφέρον για την υγεία ενός παιδιού δεν μας δίνει άδεια να βάζουμε τους γονείς του στο εδώλιο.
Η μελέτη αφήνει ανοιχτά ερωτήματα που αξίζει να εξεταστούν. Χρειάζονται περισσότερα δεδομένα για να καταλάβουμε τι σημαίνουν οι διαφορές που εντοπίστηκαν και αν επηρεάζουν την υγεία. Μέχρι τότε, ας προσέξουμε τι μεταφέρουμε από την οθόνη στο σπίτι κάποιου άλλου. Το «σου το στέλνω για να ξέρεις» μπορεί να μοιάζει με φροντίδα, αλλά χρειάζεται να περιλαμβάνει και όσα η έρευνα δεν απέδειξε. Αλλιώς, μαζί με το λινκ στέλνουμε έναν φόβο χωρίς τις διευκρινίσεις του. Οι γονείς δικαιούνται ολόκληρη την πληροφορία. Η αγωνία τους δεν είναι ο χώρος όπου θα συμπληρώσουμε όσα η επιστήμη ακόμη δε γνωρίζει.
Συντάκτης: Virtual Unreality
