Γιατί οι επιστήμονες αποκαλούν το 10% των ανθρώπων «mutants»

Τα τεστ προσωπικότητας γνωρίζουν ολοένα και μεγαλύτερη δημοτικότητα τα τελευταία χρόνια. Από το Myers-Briggs και το Enneagram μέχρι πιο επιστημονικά μοντέλα αξιολόγησης, εκατομμύρια άνθρωποι προσπαθούν να κατανοήσουν καλύτερα τον εαυτό τους μέσα από ερωτήσεις και αποτελέσματα που υπόσχονται να αποκαλύψουν τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται, αισθάνονται και λειτουργούν.

Μια πρόσφατη αναφορά του Upworthy, βασισμένη σε επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2018 στο Frontiers in Psychology, παρουσιάζει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα. Σύμφωνα με την έρευνα, περίπου ένας στους δέκα ανθρώπους εμφανίζει τόσο ασυνήθιστους συνδυασμούς χαρακτηριστικών προσωπικότητας, ώστε οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τον όρο «personality mutants».

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι αυτοί είναι περίεργοι, προβληματικοί ή εξαιρετικά σπάνιοι με την αρνητική έννοια. Σημαίνει ότι η προσωπικότητά τους δεν ακολουθεί τις συνηθισμένες στατιστικές συσχετίσεις. Και αυτό από μόνο του λέει κάτι πολύ σημαντικό: η ανθρώπινη προσωπικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη από όσο συχνά πιστεύουμε.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές των Πανεπιστημίων Tartu και Warwick με περισσότερους από 4.000 συμμετέχοντες. Οι συμμετέχοντες αξιολογήθηκαν τόσο από τους ίδιους όσο και από άτομα που τους γνώριζαν καλά.

Η έρευνα βασίστηκε στο μοντέλο Big Five (OCEAN) και οι επιστήμονες εντόπισαν τρεις βασικές ομάδες ανθρώπων με σπάνιους συνδυασμούς χαρακτηριστικών. Διευκρινίζουν όμως ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν είναι ούτε καλύτεροι ούτε χειρότεροι· απλώς δεν ακολουθούν τα συνηθισμένα μοτίβα.

Το ενδιαφέρον είναι ότι οι ερευνητές δεν αναζητούσαν «παράξενους» ανθρώπους. Προσπαθούσαν να καταλάβουν αν υπάρχουν προσωπικότητες που δεν ακολουθούν τις στατιστικές συσχετίσεις που εμφανίζονται συνήθως στον γενικό πληθυσμό. Και πράγματι, διαπίστωσαν ότι ένα μικρό ποσοστό ανθρώπων συνδυάζει χαρακτηριστικά που, θεωρητικά, δύσκολα θα έπρεπε να συνυπάρχουν.

Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε κάνει κάποια στιγμή ένα τεστ προσωπικότητας. Όχι επειδή πιστεύουμε ότι λίγες ερωτήσεις μπορούν να περιγράψουν ολόκληρο τον χαρακτήρα μας, αλλά γιατί όλοι έχουμε την ίδια ανάγκη: να καταλάβουμε ποιοι είμαστε. Ίσως ακόμη περισσότερο, να νιώσουμε ότι κάποιος μας καταλαβαίνει.

Άλλοι αναζητούν επιβεβαίωση. Άλλοι μια εξήγηση. Άλλοι απλώς την περιέργεια να δουν αν θα αναγνωρίσουν τον εαυτό τους στις περιγραφές. Και ίσως αυτό από μόνο του να μας θυμίζει ότι κανένα τεστ δεν μπορεί να χωρέσει όλες τις πλευρές ενός ανθρώπου.

Κι όμως, ίσως το σημαντικότερο εύρημα της έρευνας να μην είναι καν το 10% των ανθρώπων που οι επιστήμονες αποκάλεσαν “mutants”. Είναι αυτό που μας αναγκάζει να σκεφτούμε για όλους τους υπόλοιπους.

Γιατί εδώ και χρόνια προσπαθούμε να χωρέσουμε τους ανθρώπους σε κατηγορίες.

Εξωστρεφής ή εσωστρεφής.
Λογικός ή συναισθηματικός.
Ηγέτης ή ακόλουθος.

Η αλήθεια όμως είναι πως οι άνθρωποι δεν δημιουργήθηκαν για να χωρούν σε κουτάκια.

Το μεγαλύτερο λάθος μας δεν είναι ότι βάζουμε ταμπέλες. Είναι ότι πιστεύουμε πως οι ταμπέλες αρκούν για να περιγράψουν έναν άνθρωπο.

Οι ταμπέλες μάς κάνουν να νιώθουμε ασφαλείς. Αν μπορούμε να περιγράψουμε κάποιον με μία λέξη, πιστεύουμε ότι τον καταλάβαμε. Όμως οι άνθρωποι δεν είναι ορισμοί. Είναι αντιφάσεις. Μπορούν να είναι ευαίσθητοι και δυνατοί. Να φοβούνται και ταυτόχρονα να τολμούν. Να έχουν ανάγκη τη μοναξιά, αλλά να μην αντέχουν τη μοναξιά. Κι αυτή ακριβώς η πολυπλοκότητα είναι που τους κάνει μοναδικούς.

Από παιδιά μαθαίνουμε να βάζουμε τα πάντα σε κατηγορίες. Ο καλός μαθητής. Ο δύσκολος χαρακτήρας. Ο εξωστρεφής. Ο εσωστρεφής. Ο λογικός. Ο ευαίσθητος. Είναι ένας τρόπος να κάνουμε τον κόσμο πιο εύκολο να κατανοηθεί. Οι άνθρωποι όμως δεν λειτουργούν έτσι. Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι ταυτόχρονα θαρραλέος και φοβισμένος. Να δείχνει ψυχρός αλλά να πληγώνεται εύκολα. Να αγαπά τη μοναξιά και ταυτόχρονα να έχει ανάγκη τους ανθρώπους. Γι’ αυτό απογοητευόμαστε τόσο εύκολα από τους ανθρώπους. Όχι επειδή αλλάζουν. Αλλά επειδή περιμέναμε να χωρέσουν στην εικόνα που είχαμε φτιάξει γι’ αυτούς.

Υπάρχουν άνθρωποι γεμάτοι αντιφάσεις. Και ίσως αυτό να μην είναι αδυναμία αλλά το πιο αυθεντικό στοιχείο της προσωπικότητάς τους. Γιατί δεν είμαστε οι ίδιες εκδοχές του εαυτού μας στα είκοσι, στα τριάντα ή στα πενήντα μας. Κάθε εμπειρία, κάθε απώλεια, κάθε καινούργια αρχή αλλάζει λίγο τον άνθρωπο που είμαστε.

Κανείς δεν είναι ο ίδιος άνθρωπος σε όλη του τη ζωή. Και ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο προνόμιο που έχουμε: να μπορούμε να ξανασυστηθούμε ακόμη και στον ίδιο μας τον εαυτό.

Ίσως τελικά τα τεστ προσωπικότητας να μην υπάρχουν για να μας δώσουν όλες τις απαντήσεις.

Υπάρχουν για να μας κάνουν καλύτερες ερωτήσεις. Και καμία ερώτηση δεν είναι πιο δύσκολη από το “ποιος είμαι σήμερα;”.

Γιατί η προσωπικότητα δεν είναι κάτι που συμπληρώνεται σε ένα τεστ.

Είναι μια ιστορία που συνεχίζει να γράφεται κάθε μέρα.

Δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε σε ποια κατηγορία ανήκουμε.

Αρκεί να αποδεχτούμε ότι δεν γεννηθήκαμε για να χωράμε σε καμία.

Γιατί οι πιο ενδιαφέροντες άνθρωποι δεν είναι εκείνοι που μπορούν να περιγραφούν εύκολα.

Είναι εκείνοι που, κάθε φορά που πιστεύεις ότι τους κατάλαβες, σου αποκαλύπτουν μια καινούργια πλευρά του εαυτού τους.

Ίσως τελικά ο πιο ενδιαφέρων άνθρωπος να μην είναι εκείνος που μπορείς να περιγράψεις εύκολα.

Είναι εκείνος που δεν σταματά ποτέ να εξελίσσεται.

Να μη χωράμε ποτέ ολοκληρωτικά στην περιγραφή κανενός. Ούτε καν στη δική μας.

Και ίσως αυτό να είναι, τελικά, το πιο ανθρώπινο χαρακτηριστικό από όλα.