Η Iσλανδία σε διαδικασία δημοψηφίσματος για τo αν θα μείνει ή όχι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Μια ιστορική περίοδος θα ξεκινήσει για την Ισλανδία σε περίπτωση που η απάντηση στο επερχόμενο δημοψήφισμα της 29^ης Αυγούστου 2026 είναι θετική. Τότε οι Ισλανδοί θα αποφασίσουν αν θα ξαναρχίσουν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της χώρας για την είσοδό της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει αυτόματα την έναρξη της ενωτικής ευρωπαϊκής πορείας του κράτους, όμως μια θετική απάντηση θα δώσει στους Ισλανδούς την ευκαιρία να ξαναρχίσουν τις συζητήσεις που είχαν ξεκινήσει από το 2013, τέσσερα χρόνια μετά την αίτηση εισδοχής της χώρας και αμέσως μετά τις τότε εκλογές και την χρηματοοικονομική κατάρρευση της οικονομίας της.

Το ερώτημα είναι γιατί τότε η διαδικασία διεκόπη και γιατί τώρα συζητιέται η εκ νέου ενεργοποίηση της αίτησης. Ενώ και τώρα – όπως και τότε –  το βασικό μέλημα της Ισλανδίας είναι να μη χαθεί η ταυτότητά της αλλά και η οικονομική της αυτονομία σε κερδοφόρους τομείς, όπως η αλιεία και η γεωργία, η νέα γεωπολιτική κατάσταση που έχει διαμορφωθεί παγκοσμίως ίσως έχει αναγκάσει τους Ισλανδούς να θέσουν το ζήτημα σε άλλες βάσεις.

Η χώρα των ηφαιστείων, των καταρρακτών, του μπακαλιάρου και των Βίκινγκς έχει πολλούς λόγους να θέλει πλέον να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και πολλές κόκκινες γραμμές που δεν θέλει να παραβιάσει ένεκα μιας κοινής ευρωπαϊκής πορείας.

Η πρώτη και βασική από αυτές είναι η οικονομία της και συγκεκριμένα ο πρωτογενής τομέας. Η υψηλή θέση που κατέχει η χώρα στην αλιεία του μπακαλιάρου διεκδικήθηκε με πολύ σκληρό τρόπο απέναντι στο βρετανικό στόλο και σε καμία περίπτωση δεν θα παραχωρηθεί ελαφρά τη καρδία σε μια παγκόσμια οικονομία.

Ο Εϊρίκουρ Μπέργκμαν επισημαίνει ότι «η αλιεία γίνεται σύμβολο της κυριαρχίας της Ισλανδίας, καθώς αποτελεί το θεμέλιο της οικονομικής ανεξαρτησίας της. Κανένας υπουργός Εξωτερικών, δεν θα μπορούσε ποτέ να υπογράψει μια συνθήκη που παραχωρεί τον έλεγχο της αλιείας: Αυτό το άτομο θα απελαυνόταν από τη χώρα».

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τον τομέα της γεωργίας. Κατά κανόνα οι αγροτικές επιχειρήσεις της Ισλανδίας είναι οικογενειακού χαρακτήρα και θα υποστούν μεγάλη βλάβη από την είσοδο των ευρωπαϊκών κολοσσών στην ισλανδική αγορά. Ίσως μάλιστα η κόκκινη γραμμή της γεωργίας παίξει σημαντικότερο ρόλο στην απάντηση του ισλανδικού λαού στο δημοψήφισμα καθώς ο εκλογικός νόμος εκεί ευνοεί περισσότερο τους αγροτικούς πληθυσμούς, οι οποίοι για τους προαναφερθέντες λόγους είναι ευρωσκεπτικιστές.

Δευτερεύοντες λόγοι που ένας Ισλανδός κοιτάζει με καχυποψία το ευρωπαϊκό όραμα μπορεί να είναι η τάση των ισλανδικών ελίτ να προτιμούν για σπουδές τις Ηνωμένες Πολιτείες ή ευρωσκεπτικές ευρωπαϊκές χώρες (όπως το Ηνωμένο Βασίλειο) και να συνεργάζονται στενότερα με τις πολιτικές ελίτ αυτών των χωρών.

Η ερώτηση βέβαια που πρέπει κυρίως να τεθεί είναι γιατί το νησί του Βόρειου Ατλαντικού αποφασίζει τώρα να ανοίξει πάλι τις διαπραγματεύσεις. Εδώ έρχεται να παίξει καίριο ρόλο η αλλαγή των γεωπολιτικών συνθηκών, οι οποίες έχουν ένα όνομα: Ντόναλντ Τραμπ. Ένας πλανητάρχης που επιμένει ότι θέλει να πάρει υπό την κατοχή του τη Γροιλανδία και μάλιστα σε μια πρόσφατη ομιλία εκ παραδρομής να την αποκαλεί «Ισλανδία» είναι αρκετός λόγος για να διαχυθεί ο φόβος ότι το νησί των Βίκινγκς θα είναι ο επόμενος στόχος. Τότε, λοιπόν, η Ισλανδία θα χρειαστεί στήριξη, διότι δεν έχει δικό της στρατό και η άμυνά της βασίζεται εκτός του ΝΑΤΟ και σε διμερή συμφωνία με τις ΗΠΑ, που όμως, όπως γίνεται κατανοητό από τα προηγούμενα ότι δεν μπορεί να είναι μια αξιόπιστη συνθήκη. Η παλιά αγάπη των Ισλανδών προς την Αμερική έχει γίνει δυσπιστία και καχυποψία από τη στιγμή κιόλας που βρίσκεται σε ένα σημείο κορυφαία στρατηγικό παγκοσμίως, Πρόκειται για το χάσμα GIUK μεταξύ Γροιλανδίας, Ισλανδίας και Βρετανίας. Για το ΝΑΤΟ το GIUK είναι κρίσιμη πύλη για την παρακολούθηση των ρωσικών ναυτικών κινήσεων προς τον ανοιχτό ωκεανό. Και κανένας δεν μπορεί να παραβλέψει ότι τα τελευταία χρόνια και η Ρωσία είναι εξαιρετικά δραστήρια στο παγκόσμιο σκάκι.

Τέλος, δέλεαρ μεγάλο αποτελεί η προσδοκία σταθεροποίησης της οικονομίας εάν η Ισλανδία εισαχθεί στη ζώνη του Ευρώ, συνθήκη που οδήγησε στην αρχική έναρξη των διαπραγματεύσεων. Η ισλανδική κορόνα έχει ιστορικά την τάση να παρουσιάζει ξαφνικές υποτιμήσεις με τεράστιες οικονομικές επιπτώσεις, μεταξύ των οποίων και ο υψηλός πληθωρισμός και η εφαρμογή τριπλάσιων επιτοκίων από εκείνα που που καθορίζει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Τι έχει, λοιπόν, να σκεφτεί ο Ισλανδός πολίτης λίγο πριν την κάλπη; Ναι στην Ευρώπη για πιο δυνατές συμμαχίες και πιο ξεκάθαρη θέση στον ταραγμένο γεωπολιτικό χάρτη και για ελπίδες για σταθεροποίηση της οικονομίας. Όχι στην Ευρώπη για αποφυγή του κινδύνου απώλειας της οικονομικής ανεξαρτησίας και ελέγχου των βασικών ισλανδικών πλουτοπαραγωγικών πηγών.  Σύμφωνα με Ισλανδό αξιωματούχο «Η κατάσταση σήμερα είναι ότι υπάρχει φόβος ότι μπορεί να χάσουμε τον έλεγχο αυτού για το οποίο αγωνιστήκαμε». Η διατήρηση ισορροπιών είναι κομβικής σημασία στα παγκόσμια διπλωματικά παιχνίδια και πάντα ο κίνδυνος τα πάντα να ανατραπούν είναι παρών. Η όπως το λέει πιο απλά και το Reuters “Οι Ισλανδοί θα αποφασίσουν με βάση ένα τρίπτυχο: Ψάρια, πλοία και εθνική κυριαρχία.»

ΥΓ: Να σημειωθεί ότι η Ισλανδία, ήδη είναι ήδη μέλος του ΝΑΤΟ, του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), της ενιαίας αγοράς και του Χώρου Σένγκεν, Ήδη περίπου το 75% των νόμων της Ισλανδίας είναι σύμφωνοι με τη νομοθεσία της ΕΕ στον κοινωνικό, τον περιβαλλοντικό και τον οικονομικό τομέα, κάτι που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα των ευρωσκεπτικιστών για αναστολή οποιασδήποτε διαδικασίας για επίσημη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.