Το The Housemaid δεν είναι απλώς ένα ψυχολογικό θρίλερ ή μια κοινωνική αλληγορία. Είναι μια ταινία που λειτουργεί σαν καθρέφτης για σχέσεις όπου η ανισορροπία δεν εκφράζεται με κραυγές, αλλά με σιωπή, έλεγχο και υπόγεια χειραγώγηση. Εκεί όπου ο θεατής μπορεί να αναγνωρίσει κάτι πολύ γνώριμο: τη στιγμή που σε μια σχέση, ο ρόλος του «προβληματικού» αποδίδεται σε αυτόν που τελικά λύγισε, όχι σε αυτόν που πίεσε. Η ταινία χτίζει μεθοδικά ένα περιβάλλον όπου η εξουσία δεν ασκείται φανερά. Δε χρειάζεται βία για να προκληθεί συναισθηματική διάλυση. Αρκεί η απόσταση, η έλλειψη ενσυναίσθησης, η σιγουριά του ενός απέναντι στην ανασφάλεια του άλλου. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο άνθρωπος που αντιδρά, που χάνει την ισορροπία του, που εκφράζει ένταση ή απόγνωση, είναι εκείνος που στιγματίζεται. Όχι επειδή η συμπεριφορά του γεννήθηκε στο κενό, αλλά επειδή είναι η μόνη ορατή.
Το The Housemaid αγγίζει ένα ευρύτερο και βαθιά κοινωνικό φαινόμενο: σχέσεις στις οποίες η ευθύνη μετατοπίζεται. Όπου ο ένας διατηρεί την εικόνα της ψυχραιμίας, της λογικής και της «κανονικότητας», ενώ ο άλλος οδηγείται στα άκρα. Και όταν αυτά τα άκρα εμφανιστούν, παρουσιάζονται ως απόδειξη εσωτερικής ανεπάρκειας, όχι ως αποτέλεσμα μακροχρόνιας πίεσης. Η ταινία δεν προσπαθεί να δικαιολογήσει συμπεριφορές. Αντίθετα, θέτει ένα πιο άβολο ερώτημα: ποιος ορίζει τι είναι υπερβολή; Ποιος αποφασίζει πότε μια αντίδραση είναι «παθολογική» και πότε είναι ανθρώπινη; Σε ένα περιβάλλον όπου οι κανόνες τίθενται από τον ισχυρότερο, η συναισθηματική κατάρρευση του πιο αδύναμου παρουσιάζεται ως προσωπικό του ελάττωμα.
Ιδιαίτερα καυστικό είναι το γεγονός ότι ο θύτης δεν χρειάζεται να είναι εμφανώς σκληρός. Στο The Housemaid, η εξουσία φοράει κοστούμι ευγένειας, κοινωνικής θέσης και αυτοελέγχου. Αυτή ακριβώς η «καθαρή» εικόνα είναι που δυσκολεύει τον θεατή -και τον κάθε άνθρωπο- να αναγνωρίσει τη βία όταν δεν αφήνει σημάδια. Η συναισθηματική χειραγώγηση δεν καταγράφεται εύκολα, αλλά τα αποτελέσματά της είναι βαθιά και διαρκή. Η ταύτιση που μπορεί να προκύψει δεν αφορά μια συγκεκριμένη ιστορία, αλλά μια εμπειρία κοινή σε πολλούς ανθρώπους.
Πολλοί έχουν βρεθεί σε σχέσεις όπου άρχισαν να αμφιβάλλουν για την ίδια τους την κρίση. Όπου ένιωσαν την ανάγκη να απολογούνται διαρκώς, χωρίς να είναι σαφές το γιατί. Όπου η ενοχή αντικατέστησε τη λογική, και η αυτοαμφισβήτηση έγινε καθημερινότητα. Το The Housemaid φωτίζει αυτή τη διαδικασία χωρίς να την ονομάζει άμεσα, κάτι που την κάνει ακόμα πιο ανησυχητική. Η δύναμη της ταινίας δεν βρίσκεται στο σοκ, αλλά στη σταδιακή αποκάλυψη. Όχι μιας ανατροπής που στοχεύει να εντυπωσιάσει, αλλά μιας αλήθειας που μέχρι εκείνη τη στιγμή είχε κρυφτεί επιμελώς πίσω από ρόλους, κοινωνικές συμβάσεις και βολικές ερμηνείες. Η αποκάλυψη στο The Housemaid είναι βαθιά ενοχλητική γιατί αντιστρέφει πλήρως το αφήγημα: ο άνθρωπος που παρουσιαζόταν ως λογικός, σταθερός και ακέραιος, αποδεικνύεται τελικά ο πραγματικά ψυχικά διαταραγμένος. Ο άντρας της ιστορίας δεν φτάνει στα άκρα από πάθος ή αδυναμία, αλλά από ανάγκη ελέγχου. Η συμπεριφορά του, σταδιακά και μεθοδικά, ξεφεύγει από κάθε όριο, χωρίς όμως να γίνεται αμέσως ορατή ως παθολογική.
Αντίθετα, καλύπτεται από μια επίφαση κανονικότητας. Είναι εκείνος που διατηρεί την εικόνα, που πείθει το περιβάλλον του ότι όλα λειτουργούν σωστά. Και ακριβώς γι’ αυτό, η βία του περνά απαρατήρητη: δεν κραυγάζει, δεν σοκάρει εξαρχής, δεν προκαλεί συναγερμό. Απέναντί του βρίσκεται μια γυναίκα που έχει ήδη στιγματιστεί. Οι κρίσεις της, αποκομμένες από το παρελθόν τους, ερμηνεύονται ως απόδειξη αστάθειας. Κανείς δεν αναρωτιέται τι τις προκάλεσε. Κανείς δεν ενδιαφέρεται για το τι προηγήθηκε. Η κοινωνία προτιμά την εύκολη ταμπέλα από τη δύσκολη κατανόηση. Έτσι, η γυναίκα μετατρέπεται σε «τρελή», όχι επειδή είναι, αλλά επειδή η ιστορία της δεν ακούστηκε ποτέ.
Η σταδιακή αποκάλυψη της αλήθειας λειτουργεί σχεδόν λυτρωτικά. Όταν η γυναίκα καταφέρνει να απελευθερωθεί, δεν το κάνει μόνο για τον εαυτό της. Η πράξη της αποκτά συλλογική διάσταση. Μέσα από τη δική της αφύπνιση, προστατεύονται και άλλοι άνθρωποι που κινδύνευαν να μπλεχτούν στον ίδιο φαύλο κύκλο. Η «τρελή» γίνεται τελικά εκείνη που βλέπει καθαρά, που αναγνωρίζει το μοτίβο και το σταματά. Η ταινία είναι αμείλικτη στο τελικό της σχόλιο: δεν είναι πάντα αυτός που καταρρέει ο πιο επικίνδυνος. Συχνά είναι εκείνος που δεν δείχνει τίποτα. Εκείνος που λειτουργεί στο σκοτάδι της κανονικότητας. Και όταν η αλήθεια αποκαλύπτεται, η τιμωρία δεν παρουσιάζεται ως εκδίκηση, αλλά ως αναπόφευκτη συνέπεια. Ο άντρας παίρνει αυτό που του αξίζει, όχι επειδή κάποιος αποφάσισε να τον εκδικηθεί, αλλά επειδή η πραγματικότητα δεν μπορούσε πια να συγκαλυφθεί.
Το The Housemaid ολοκληρώνεται ως ένα σχόλιο για το πόσο επικίνδυνη μπορεί να γίνει η συλλογική τύφλωση. Για το πώς μια κοινωνία συχνά προστατεύει τον θύτη επειδή μοιάζει «κανονικός» και απομονώνει το θύμα επειδή αντιδρά. Και τελικά, υπενθυμίζει κάτι βαθιά άβολο αλλά απαραίτητο: η αληθινή τρέλα δεν βρίσκεται πάντα στις κρίσεις, αλλά στην ψυχρή, επίμονη και αόρατη καταστροφή των άλλων.
Συντάκτης: Νίκη Ντάλντα
