Όσα χρειάζεται να ξέρεις για την εξάρτηση από το διαδίκτυο και τα social media

Οι εξαρτήσεις αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα κοινωνικά και ψυχολογικά προβλήματα της σύγχρονης εποχής. Παραδοσιακά, ο όρος «εξάρτηση» συνδεόταν κυρίως με τη χρήση ουσιών, όπως τα νaρκωτικά, το αλκ0όλ και το κάπνισμα. Ωστόσο, με την ταχεία εξέλιξη της τεχνολογίας και την είσοδο του διαδικτύου στην καθημερινή μας ζωή, έχουν εμφανιστεί νέες μορφές εξάρτησης, όπως η υπερβολική χρήση του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Όλες αυτές οι εξαρτήσεις, παρότι διαφέρουν ως προς τη μορφή τους, έχουν κοινά χαρακτηριστικά και σοβαρές επιπτώσεις στη ζωή του ατόμου. Η εξάρτηση από ουσίες είναι ίσως η πιο γνωστή και μελετημένη μορφή εξάρτησης. Χαρακτηρίζεται από την έντονη επιθυμία για χρήση μιας ουσίας, την απώλεια ελέγχου και την εμφάνιση σωματικών ή ψυχολογικών συμπτωμάτων όταν η χρήση διακόπτεται. Οι συνέπειες αυτής της εξάρτησης είναι ιδιαίτερα σοβαρές, καθώς επηρεάζουν όχι μόνο τη σωματική υγεία του ατόμου, αλλά και την ψυχική του ισορροπία, τις κοινωνικές του σχέσεις και την επαγγελματική ή σχολική του πορεία. Πολλές φορές, τα άτομα που εξαρτώνται από ουσίες απομονώνονται, οδηγούνται σε παραβατικές συμπεριφορές και αντιμετωπίζουν έντονα συναισθήματα άγχους, ενοχής και κατάθλιψης.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, αυξανόμενο ενδιαφέρον προκαλούν οι λεγόμενες «συμπεριφορικές εξαρτήσεις», με πιο χαρακτηριστική την εξάρτηση από το διαδίκτυο. Το διαδίκτυο αποτελεί ένα πολύτιμο εργαλείο πληροφόρησης, επικοινωνίας και ψυχαγωγίας. Όταν όμως η χρήση του γίνεται υπερβολική και ανεξέλεγκτη, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρά προβλήματα. Άτομα που είναι εξαρτημένα από το διαδίκτυο αφιερώνουν πολλές ώρες καθημερινά μπροστά σε μια οθόνη, παραμελώντας τις υποχρεώσεις τους, τη σωματική τους άσκηση και τις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Συχνά εμφανίζουν διαταραχές ύπνου, μειωμένη συγκέντρωση και χαμηλή σχολική ή επαγγελματική απόδοση.

Ιδιαίτερη μορφή διαδικτυακής εξάρτησης αποτελεί η εξάρτηση από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πλατφόρμες όπως το Instagram, το TikTok και το Facebook έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που ενισχύει τη συνεχή ενασχόληση του χρήστη, μέσω ειδοποιήσεων, «likes» και σχολίων. Πολλοί άνθρωποι, και κυρίως οι έφηβοι, αναπτύσσουν την ανάγκη για συνεχή επιβεβαίωση και αποδοχή μέσα από αυτά τα μέσα. Η συνεχής σύγκριση με άλλους, η προβολή μιας «τέλειας» εικόνας ζωής και ο φόβος ότι χάνουν κάτι σημαντικό (FOMO) μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την αυτοεκτίμηση και την ψυχική υγεία. Παρά τις διαφορές τους, όλες οι μορφές εξάρτησης έχουν κοινή βάση: την ανάγκη του ανθρώπου να καλύψει συναισθηματικά κενά, να ξεφύγει από προβλήματα ή να ανακουφιστεί από το άγχος και την πίεση της καθημερινότητας. Η πρόληψη και η αντιμετώπιση των εξαρτήσεων απαιτούν ενημέρωση, υποστήριξη από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον, καθώς και την ανάπτυξη υγιών τρόπων έκφρασης και διαχείρισης των συναισθημάτων.

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος της εκπαίδευσης, η οποία μπορεί να βοηθήσει τους νέους να θέτουν όρια και να χρησιμοποιούν υπεύθυνα τόσο τις ουσίες όσο και την τεχνολογία.Οι εξαρτήσεις, είτε αφορούν ουσίες είτε το διαδίκτυο και τα social media, αποτελούν ένα πολυδιάστατο πρόβλημα που επηρεάζει βαθιά το άτομο και την κοινωνία. Η κατανόηση των αιτιών τους και η ενίσχυση της πρόληψης και της έγκαιρης παρέμβασης μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη δημιουργία μιας πιο υγιούς και ισορροπημένης κοινωνίας.