Έχεις νιώσει ποτέ ότι ακόμα και η πιο απλή ερώτηση, όπως το «τι θα φάμε σήμερα», σου προκαλεί έναν ανεξήγητο εκνευρισμό ή μια επιθυμία να κρυφτείς κάτω από τα σκεπάσματα; Αν η απάντηση είναι ναι, τότε μάλλον δεν είσαι απλώς κουρασμένος. Αντιθέτως, ίσως βιώνεις αυτό που ονομάζεται συναισθηματική κόπωση. Πρόκειται για μία κατάσταση μέσα στην οποία νιώθεις ότι ψυχολογικά έχεις αδειάσει τελείως. Έχεις ξοδέψει τόσο πολύ χρόνο σε δουλειά, υποχρεώσεις, φίλους και οικογένεια, μέσα στην έντονη ρουτίνα της καθημερινότητας, σε τέτοιο βαθμό που ξέχασες να κρατήσεις κάτι για σένα. Συχνά το αγνοείς, νομίζοντας ότι αν πιέσεις τον εαυτό σου λίγο παραπάνω, όλα θα διορθωθούν ως διά μαγείας. Όμως, η συναισθηματική εξάντληση δεν θεραπεύεται με καφέ ή με έναν επιπλέον ύπνο το Σαββατοκύριακο, αλλά με βαθιά αναγνώριση και μια πραγματική, ουσιαστική παύση από τους ρυθμούς οι οποίοι σε πιέζουν.
Το πρώτο βήμα για να διαχειριστείς την κατάσταση είναι να σταματήσεις να λες στον εαυτό σου ότι όλα είναι μια χαρά, διότι δεν είναι. Η συναισθηματική κόπωση έχει συγκεκριμένα συμπτώματα, τα οποία, αν τα προσέξεις, θα κατανοήσεις καλύτερα πως ο οργανισμός σου σου μιλάει και εσύ ενδεχομένως τον αγνοείς εδώ και πολύ καιρό. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια είναι η ολοκληρωτική απώλεια της υπομονής σου. Όταν, δηλαδή, ακόμα και το παραμικρό λάθος ενός συναδέλφου ή η κίνηση στους δρόμους σε κάνει να θέλεις να εκραγείς ή να βάλεις τα κλάματα, είναι η στιγμή που βλέπεις πως τα συναισθηματικά σου αποθέματα βρίσκονται στο μηδέν και εσύ δεν έχεις πλέον τον χώρο να φιλτράρεις τα εξωτερικά ερεθίσματα. Τα πάντα σου φαντάζουν ως επίθεση.
Στην πορεία αρχίζεις να νιώθεις ότι σταδιακά τίποτα δε σε αγγίζει πραγματικά. Είναι σαν να λειτουργείς σε έναν αυτόματο πιλότο. Κάνεις τις δουλειές σου, μιλάς στους ανθρώπους σου, χαμογελάς τυπικά, αλλά στην πραγματικότητα δεν είσαι εκεί. Το μυαλό σου βρίσκεται κάπου αλλού, προσπαθώντας να διαχειριστεί το εσωτερικό χάος. Είναι ένας μηχανισμός άμυνας του εγκεφάλου σου που προσπαθεί να σε προστατεύσει. Παράλληλα, οι διαταραχές στον ύπνο και τη συγκέντρωση γίνονται η νέα σου, εξαντλητική κανονικότητα. Μπορεί να νιώθεις πολύ κουρασμένος, αλλά μόλις κλείνεις τα μάτια, το μυαλό σου αρχίζει να υπεραναλύει τα πάντα και να κάνει πάρα πολλές σκέψεις. Ακόμη, μπορεί και να κοιμάσαι πολλές ώρες και να ξυπνάς νιώθοντας ακόμα πιο βαρύς από πριν, ή να δυσκολεύεσαι να εστιάσεις ακόμα και στις πιο απλές εργασίες. Εάν νιώθεις πως το μυαλό σου είναι θολό και οι σκέψεις σου αφηρημένες, να ξέρεις ότι μάλλον χρειάζεσαι επειγόντως να χαλαρώσεις.
Ίσως αναρωτιέσαι γιατί συνέβη αυτό σε σένα. Όμως, να θυμάσαι να μην κάνεις το λάθος να κατηγορήσεις τον εαυτό σου ότι είναι αδύναμος ή ανεπαρκής. Η συναισθηματική κόπωση συμβαίνει συχνά στους πιο δυνατούς ανθρώπους, σε εκείνους οι οποίοι αποτελούν το σταθερό στήριγμα για όλους τους γύρω τους, που δεν έμαθαν ποτέ να λένε όχι. Στη σημερινή εποχή, άλλωστε, η υπερπροσπάθεια και η διαρκής απασχόληση αποθεώνονται ως αρετές, μαζί με το να διατηρείς μια τέλεια κοινωνική εικόνα και να λύνεις τα προβλήματα των άλλων πάντα. Όμως, να μην ξεχνάς πως η φροντίδα του εαυτού σου δεν είναι μια εγωιστική πολυτέλεια, αλλά η βασική προϋπόθεση για να παραμείνεις λειτουργικός. Αν εσύ καείς ολοκληρωτικά, δεν θα μπορείς να προσφέρεις τίποτα σε κανέναν, ούτε καν στον ίδιο σου τον εαυτό, και αυτό σίγουρα είναι κάτι που δεν θέλεις.
Στο ερώτημα του πώς μπορείς, λοιπόν, να βγεις από αυτόν τον φαύλο κύκλο πριν οδηγηθείς στην πλήρη κατάρρευση, η λύση δεν κρύβεται σε μια μαγική συνταγή, αλλά σε μια σειρά από συνειδητές, καθημερινές επιλογές, οι οποίες ξεκινούν από το να βρεις το θάρρος να αναγνωρίσεις πως πρέπει να θέσεις όρια. Τα όρια είναι η πιο δύσκολη αλλά και η πιο αναγκαία πράξη αυτοσεβασμού. Πρέπει να μάθεις να λες όχι χωρίς να σε πνίγουν οι ενοχές. Είναι επίσης σημαντικό να αρχίσεις να επικοινωνείς αυτό που βιώνεις. Μην κρύβεσαι νομίζοντας ότι κανείς δεν θα σε καταλάβει. Μίλα σε έναν άνθρωπο τον οποίο εμπιστεύεσαι, έναν φίλο, έναν σύντροφο ή έναν ειδικό. Μερικές φορές, το να ακούσεις τον εαυτό σου να παραδέχεται δυνατά ότι είναι συναισθηματικά εξαντλημένος αποτελεί τη μισή θεραπεία.
Η εξωτερίκευση των συναισθημάτων σου είναι ένας τρόπος να μειώσεις τη βαρύτητά τους. Ήρθε η στιγμή να καταλάβεις και να εμπεδώσεις πως το διάλειμμα δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση ήττα ή ένδειξη παραίτησης. Κόντρα στην αντίληψη που υπάρχει στην κοινωνία ότι αν σταματήσεις, χάνεις το παιχνίδι, αντιθέτως, στην πραγματικότητα, το διάλειμμα είναι η πιο έξυπνη στρατηγική κίνηση που μπορείς να κάνεις. Να θυμάσαι πως έχεις απόλυτη ανάγκη να αποθεραπεύσεις την ψυχή σου. Αν νιώθεις ότι το φορτίο που κουβαλάς στους ώμους σου έχει γίνει δυσβάσταχτο, μην περιμένεις να φτάσεις στο σημείο του burnout. Να έχεις στο νου σου πως η αναγνώριση της κούρασης είναι η αρχή της ίασης. Κοίταξε τον εαυτό σου στον καθρέφτη με ειλικρίνεια και παραδέξου ότι χρειάζεσαι χρόνο, όχι για να γίνεις πάλι παραγωγικός για τους άλλους, όχι για να ικανοποιήσεις τις προσδοκίες τρίτων, αλλά για να βρεις ξανά τη χαμένη σου ισορροπία και τη σπίθα μέσα σου. Αρκεί να θυμάσαι πως δεν είσαι μηχανή που λειτουργεί με το πάτημα ενός κουμπιού, αλλά ένας άνθρωπος με ανάγκες και με συναισθήματα τα οποία απαιτούν τον σεβασμό και τη φροντίδα σου.
Δώσε στον εαυτό σου την άδεια που σου ζητάει, δηλαδή να ξεκουραστεί. Του το χρωστάς περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον στον κόσμο. Η συναισθηματική κόπωση δεν είναι εχθρός. Σου λέει ότι ο τρόπος με τον οποίο ζεις αυτή τη στιγμή δεν είναι βιώσιμος και ότι χρειάζεται επαναπροσδιορισμός των προτεραιοτήτων σου. Μην αγνοείς αυτό το μήνυμα. Άκουσε προσεκτικά τι έχει να σου πει η κούρασή σου.
Είσαι πολύ πιο σημαντικός από τις υποχρεώσεις σου, από τις λίστες καθηκόντων και από τα πρέπει τα οποία σου επέβαλαν. Η ψυχική σου υγεία είναι το πολυτιμότερο εργαλείο που διαθέτεις για να ζήσεις μια ζωή με νόημα. Μην την αφήνεις στην άκρη για χάρη μιας ατέρμονης ρουτίνας που καταπίνει τα όνειρά σου. Το αληθινό κουράγιο δεν βρίσκεται στο να συνεχίζεις να τρέχεις όταν οι δυνάμεις σου έχουν εξαντληθεί, αλλά στο να έχεις τη δύναμη να σταματήσεις, να πάρεις μια βαθιά ανάσα και να φροντίσεις τον άνθρωπο που παραμέλησες περισσότερο από όλους, εκείνον που θα είναι πάντα εκεί δίπλα σου, δηλαδή εσένα. Χρησιμοποίησε αυτή τη σκέψη για να ανασυγκροτηθείς και να συνεχίσεις με τους δικούς σου όρους, με σεβασμό στα όριά σου και με την αγάπη που σου αξίζει.
Συντάκτης: Μαριάννα Χατζή
