Για χρόνια οι τελετές των Όσκαρ κατηγορούνταν ότι κινούνται σε μια «ασφαλή» ζώνη. Λαμπερά φορέματα, χρυσά αγαλματίδια και προσεκτικά λόγια που δεν ενοχλούν κανέναν. Η φετινή τελετή όμως, η 98η απονομή των βραβείων της Academy of Motion Picture Arts and Sciences, έδειξε ότι η τέχνη δεν μπορεί πάντα να σιωπά μπροστά στην πραγματικότητα. Σε μια περίοδο όπου οι πολεμικές συγκρούσεις και η πολιτική ένταση κυριαρχούν παγκοσμίως, αρκετοί καλλιτέχνες χρησιμοποίησαν το μεγαλύτερο κινηματογραφικό βήμα του πλανήτη για να στείλουν αντιπολεμικά μηνύματα. Άλλοι με λόγια, άλλοι με σύμβολα και άλλοι μέσα από τις ίδιες τις ταινίες τους.
Και αν υπήρξε μια στιγμή που σημάδεψε τη βραδιά, αυτή ήταν χωρίς αμφιβολία η παρέμβαση του Javier Bardem.
Η στιγμή που «πάγωσε» τα Όσκαρ
Ο Ισπανός ηθοποιός ανέβηκε στη σκηνή του Dolby Theatre στο Χόλιγουντ για να παρουσιάσει το βραβείο Καλύτερης Διεθνούς Ταινίας μαζί με την Priyanka Chopra Jonas. Λίγο πριν ανακοινώσει τον νικητή, ο Μπαρδέμ περίμενε να σταματήσει η μουσική της τελετής και είπε απλά: «No to war. Free Palestine.»
Η φράση – «Όχι στον πόλεμο, ελευθερώστε την Παλαιστίνη» προκάλεσε άμεση αντίδραση στο θέατρο, με το κοινό να ξεσπά σε δυνατά χειροκροτήματα.
Δεν ήταν μια τυχαία στιγμή. Ο Μπαρδέμ εμφανίστηκε φορώντας δύο συμβολικές καρφίτσες στο πέτο του:
- μία με τη φράση «No a la Guerra» («Όχι στον πόλεμο»)
- και μία με το σύμβολο Handala, που έχει συνδεθεί με την παλαιστινιακή αντίσταση.
Η πρώτη μάλιστα είχε ιδιαίτερη ιστορία. Την ίδια καρφίτσα είχε φορέσει το 2003, όταν διαμαρτυρόταν για τον πόλεμο στο Ιράκ. Στο κόκκινο χαλί, ο ηθοποιός εξήγησε ότι οι καλλιτέχνες δεν μπορούν να αγνοούν όσα συμβαίνουν στον κόσμο. Όπως είπε χαρακτηριστικά, «σε χαοτικούς καιρούς, χρειάζεται περισσότεροι άνθρωποι να παίρνουν θέση».
Το Χόλιγουντ θυμήθηκε ότι η τέχνη είναι πολιτική
Η παρέμβαση του Μπαρδέμ ήταν η πιο άμεση, αλλά δεν ήταν η μοναδική πολιτική στιγμή της βραδιάς. Ο παρουσιαστής της τελετής, Conan O’Brien, άνοιξε τα Όσκαρ προειδοποιώντας το κοινό ότι «η βραδιά ίσως γίνει πολιτική». Στο εισαγωγικό του μονόλογο μίλησε για τις «χαοτικές και τρομακτικές εποχές» που βιώνει ο κόσμος, υπογραμμίζοντας τη σημασία της διεθνούς συνεργασίας στον κινηματογράφο.
Λίγο αργότερα, ο παρουσιαστής κατηγοριών ντοκιμαντέρ Jimmy Kimmel χρησιμοποίησε επίσης τη σκηνή για να σχολιάσει την ελευθερία του λόγου και τον ρόλο των μέσων ενημέρωσης, μέσα από σατιρικές αλλά σαφείς αναφορές στην πολιτική κατάσταση των ΗΠΑ.
Οι καρφίτσες που έγιναν μήνυμα
Πέρα από τις ομιλίες, πολλοί καλλιτέχνες χρησιμοποίησαν τη μόδα ως πολιτικό μήνυμα. Η ηθοποιός Charithra Chandran εμφανίστηκε με το κόκκινο σήμα Artists4Ceasefire, το οποίο καλεί σε άμεση και μόνιμη κατάπαυση του πυρός στη Γάζα και παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στους αμάχους. Το ίδιο σύμβολο φορούσαν και συντελεστές της ταινίας The Voice of Hind Rajab, η οποία αφηγείται την ιστορία μιας πεντάχρονης Παλαιστίνιας που σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα.
Η σιωπηλή πολιτική στιγμή της βραδιάς
Μία από τις πιο ισχυρές στιγμές της τελετής δεν ειπώθηκε ποτέ από σκηνής. Ο ηθοποιός Motaz Malhees, που συμμετείχε στην υποψήφια ταινία The Voice of Hind Rajab, δεν μπόρεσε να παρευρεθεί στα Όσκαρ λόγω περιορισμών εισόδου στις Ηνωμένες Πολιτείες για κατόχους παλαιστινιακών διαβατηρίων. Το γεγονός ότι ένας από τους πρωταγωνιστές μιας υποψήφιας ταινίας δεν μπορούσε καν να μπει στη χώρα αποτέλεσε για πολλούς ένα από τα πιο πολιτικά σχόλια της βραδιάς, χωρίς να ειπωθεί ούτε μία λέξη.
Όταν ο κινηματογράφος θυμίζει γιατί υπάρχει
Η τελετή των Όσκαρ συχνά κατηγορείται ότι είναι αποκομμένη από την πραγματικότητα. Όμως η φετινή διοργάνωση απέδειξε ότι η τέχνη μπορεί ακόμη να λειτουργεί ως δημόσιος χώρος διαλόγου. Από το σύντομο αλλά ηχηρό μήνυμα του Χαβιέ Μπαρδέμ μέχρι τις καρφίτσες υπέρ της κατάπαυσης του πυρός και τις ομιλίες των δημιουργών, το Χόλιγουντ έδειξε ότι ο κινηματογράφος δεν είναι μόνο ψυχαγωγία. Είναι και μια υπενθύμιση ότι οι καλλιτέχνες, όσο λαμπερά κι αν είναι τα φώτα γύρω τους, παραμένουν πολίτες ενός κόσμου που καίγεται. Και μερικές φορές, ένα μικρόφωνο σε μια σκηνή μπορεί να γίνει κάτι περισσότερο από μια ευχαριστήρια ομιλία. Μπορεί να γίνει θέση.
