Δικαστικές αίθουσες V.S. παιδικά δωμάτια: Πώς είναι να είσαι γυναίκα δικηγόρος και μαμά σήμερα;

Όταν σκέφτεσαι μια δικηγόρο, το μυαλό σου πάει σε αυστηρά ταγιέρ και ακλόνητα επιχειρήματα. Όταν σκέφτεσαι μια μάνα, το μυαλό σου πάει σε ξενύχτια και μια αγκαλιά που χωράει τα πάντα. Τι γίνεται όμως όταν αυτοί οι δύο ρόλοι συναντιούνται στο ίδιο πρόσωπο;

Με αφορμή μια πολύ καλή μου φίλη, αποφάσισα να κάνω μια κουβέντα χωρίς ροζ συννεφάκια, χωρίς ενοχές και, κυρίως, χωρίς τα κλισέ περί «μάνας-θυσίας». Πώς επιβιώνεις, πώς κρατάς τις ισορροπίες σου και πώς είναι τελικά να βάζεις τον εαυτό σου σε προτεραιότητα σε έναν κόσμο που σου ζητάει συνεχώς να τον αφήνεις πίσω;

• Ερώτηση 1: Πώς πήρες την απόφαση να μπεις σε έναν τόσο απαιτητικό χώρο όπως η δικηγορία; Ήταν παιδικό όνειρο ή σε γοήτευε ανέκαθεν η δικαστική αίθουσα;

Τίποτα από τα παραπάνω. Ούτε όνειρό μου ήταν, ούτε γονείς δικηγόρους είχα για να υπάρχει η αίσθηση της «έτοιμης δουλειάς». Έκρινα σύμφωνα με την απόδοσή μου στο σχολείο και στις πανελλήνιες και επέλεξα Νομική. Άλλωστε όταν πέρασα στη σχολή δεν είχα αποφασίσει ακόμα τι επάγγελμα θα ακολουθήσω. Υπήρχε η ψευδαίσθηση ότι η Νομική ανοίγει πολλές πόρτες επαγγελματικά.

• Ερώτηση 2: Αν γυρίσεις τον χρόνο πίσω, τότε που τα παιδιά σου ήταν μωρά κι εσύ έπρεπε να χτίσεις καριέρα, πώς έβγαζες το αυστηρό σακάκι της δικηγόρου για να μπεις κατευθείαν στις πάνες και τα ξενύχτια; Υπήρχε διακόπτης «on/off»;

Δεν υπήρχε ποτέ «on/off». Κουβαλούσα τη δουλειά σπίτι τόσο σε πρακτικό επίπεδο (υπολογιστής, γράψιμο, τηλέφωνα) όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο (νεύρα, έλλειψη υπομονής, κούραση) και ταυτόχρονα προσπαθούσα να είμαι «επαρκής» ως μητέρα. Φυσικά και δεν ήμουν και το γνώριζα από τότε.

• Ερώτηση 3: Θυμάσαι κάποιο σκηνικό απόλυτου χάους από εκείνα τα χρόνια;

Όταν μιλούσα για υποθέσεις μου φρόντιζα να είμαι στο γραφείο μου την ώρα που έχω ησυχία. Οι υποθέσεις που αναλαμβάνουμε οι δικηγόροι είναι όλες σημαντικές για τους πελάτες μας και δεν γίνονται συζητήσεις με μωρά που κλαίνε. Το θεωρώ και έλλειψη σεβασμού προς τον άνθρωπο ή την επιχείρηση που μου έχει αναθέσει μια υπόθεση. Μου έχει συμβεί όμως να τρέχω για ακροατήριο, να ξεχάσω ότι πρέπει να αφήσω την κόρη μου στον παιδικό και να καταλήξω με ένα μωρό να με κοιτάει με απορία λίγο πριν την πόρτα της δικαστικής αίθουσας.

• Ερώτηση 4: Πριν από μια εικοσαετία, η δικηγορία ήταν ακόμα πιο ανδροκρατούμενη. Ένιωσες ποτέ την ανάγκη να αποδείξεις διπλά την αξία σου στις αίθουσες επειδή ήσουν γυναίκα;

Όχι, δεν αντιμετώπισα άσχημη συμπεριφορά από άνδρες συναδέλφους ως γυναίκα. Όταν έτυχε να αντιμετωπίσω ανταγωνιστική συμπεριφορά, ίσως και αντιδεοντολογική κάποιες φορές, προερχόταν εξίσου και από άνδρες και από γυναίκες συναδέλφους.

• Ερώτηση 5: Πώς διαχειριζόσουν τις «μαμαδίστικες» ενοχές όταν έτρεχες με προθεσμίες, ξέροντας ότι αφήνεις πίσω δύο μικρά παιδιά; Σε ακολουθούν αυτές οι ενοχές ακόμα και σήμερα;

Δεν άφηνα ποτέ πίσω δύο μικρά παιδιά μόνα τους. Ήταν στο σχολείο, με τον μπαμπά τους, με τη μητέρα μου —η οποία παρόλο που έμενε σε άλλη πόλη έκανε πολλά χιλιόμετρα για να με βοηθήσει— ή με την Γιάννα, μια εξαιρετική κυρία που τα πρόσεχε. Δεν είχα και δεν έχω ενοχές που είμαι ο εαυτός μου. Είμαι δικηγόρος, ζω από αυτό και δουλεύω όσο πιο πολύ μπορώ. Δεν καταλαβαίνω γιατί είναι δεδομένο οι γυναίκες να αισθάνονται ενοχές όταν εργάζονται σκληρά.

Επίσης, απολάμβανα έστω και σπάνια ένα ποτό με φίλους, χωρίς τα παιδιά και πάλι χωρίς ενοχές. Το γεγονός ότι γινόμαστε γονείς δεν σημαίνει ότι δεν έχουμε ανάγκη από προσωπικό χρόνο. Δεν καταλαβαίνω γιατί πρέπει να παρατάμε τα πάντα για να είμαστε σωστές «μανούλες», ούτε θεωρώ την «μάνα–θυσία» πρότυπο. Υπάρχει κάποιος κανόνας να παρατάμε δικόγραφα και να το ρίχνουμε στις κρεμούλες; Διότι αν υπάρχει, είναι αντισυνταγματικός μετά βεβαιότητας!(γελάει)

• Ερώτηση 6: Τώρα που τα παιδιά μεγάλωσαν, άλλαξε μορφή το άγχος; Περάσαμε από τα κλάματα των μωρών στην ανησυχία για τις σπουδές και τις εξόδους τους;

Τις ισορροπίες μας έχω την άποψη ότι τις βρίσκουμε πρώτα με τον εαυτό μας. Δεν μας τις χαλάνε τα μικρά παιδιά και δεν τις βρίσκουμε μαγικά όταν αυτά μεγαλώνουν. Προσωπικά είμαι ανισόρροπη εκ γενετής and αυτό δεν αλλάζει (γελάει). Σοβαρά τώρα, εννοείται ότι η συνεννόηση είναι πλέον σε διαφορετικό επίπεδο, αλλά αντιστοίχως και η ασυνεννοησία. Νομίζω ότι αν έχουμε καταφέρει κάτι, είναι να υπάρχει μεταξύ μας σχέση εμπιστοσύνης, και αυτό μετριάζει το άγχος τόσο το δικό μου όσο και των παιδιών.

• Ερώτηση 7: Αν είχες μια χρονομηχανή και γυρνούσες τον χρόνο πίσω, θα διάλεγες ξανά τη δικηγορία;

Σε καμία περίπτωση. Θα προτιμούσα μια επιστήμη που θα μου εξασφάλιζε μεγαλύτερη ελευθερία, ώστε για παράδειγμα να μπορώ άμεσα να εργαστώ σε μια άλλη χώρα.

• Ερώτηση 8: Τι θα έλεγες σε μια νέα κοπέλα που ξεκινάει τώρα στον χώρο και φοβάται ότι η οικογένεια θα την καταστρέψει επαγγελματικά; Γίνεται τελικά να τα έχουμε «όλα»;

Δεν είμαι σε θέση να δώσω τέτοιες συμβουλές. Δεν ξέρω τι σημαίνει «όλα». Εξαρτάται από τις προσωπικές επιθυμίες, τον τρόπο που έχει μεγαλώσει κάποιος και τις προτεραιότητές του. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι σίγουρα δεν μπορούμε να τα κάνουμε όλα ταυτόχρονα και άψογα, και δεν είμαστε υποχρεωμένες να αναλαμβάνουμε περισσότερες υποχρεώσεις από αυτές που πραγματικά μας αναλογούν.

• Ερώτηση 10: Για το τέλος, ποια είναι η ειλικρινής σου συμβουλή προς τις γυναίκες που προσπαθούν να τα προλάβουν τα πάντα χωρίς να χάσουν τον εαυτό τους;

Να επιλέξουν αυτό που πραγματικά επιθυμούν, αυτό που τις κάνει χαρούμενες, και να μην βάλουν την επιθυμία τους σε αναμονή ή στα σκουπίδια επειδή «πρέπει να παντρευτούν», επειδή δεν συμφωνεί ο σύντροφός τους ή γιατί πρέπει να επιλέξουν μια δουλειά που ταιριάζει καλύτερα σε μελλοντικές μανούλες. Για να μη χάσουν τον εαυτό τους ο τρόπος είναι ένας: να είναι ο εαυτός τους η προτεραιότητά τους.