Τη θέλεις μελαχρινή ή ξανθιά; Ντροπαλή ή εξωστρεφή; Πώς θα γνωριστείτε, τι χαρακτήρα θα έχει, πώς θα εξελιχθεί η ιστορία σας; Μια πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης υπόσχεται να μεταφέρει την αναζήτηση της «ιδανικής συντρόφου» σε ένα περιβάλλον όπου ο χρήστης επιλέγει τα χαρακτηριστικά της. Και επειδή η εποχή μας αγαπά τις γενναιόδωρες προσφορές, υπάρχει η δυνατότητα δημιουργίας έως και 50 εικονικών girlfriends.
Η πλατφόρμα ονομάζεται SxxxAI και απευθύνεται σε ενηλίκους. Στην ιστοσελίδα της προβάλλει εργαλεία δημιουργίας AI συντρόφων, με επιλογές για την εμφάνιση και την προσωπικότητά τους, καθώς και δυνατότητες συνομιλίας και παραγωγής εικόνων και βίντεο. Το κεντρικό εμπορικό μήνυμα είναι η δημιουργία μιας συντρόφου προσαρμοσμένης στον χρήστη. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της New York Post για το λανσάρισμα της υπηρεσίας, το ακριβότερο πακέτο παρουσιαζόταν στα 99 δολάρια τον μήνα και επέτρεπε τη δημιουργία έως 50 «φιλενάδων». Το dating απέκτησε, επισήμως, λογική οικογενειακού πακέτου — με έναν μόνο πραγματικό άνθρωπο στην οικογένεια.
Φυσικά, μιλάμε για ψηφιακούς χαρακτήρες. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι η υπηρεσία αποτελεί ψυχαγωγία και δημιουργική αλληλεπίδραση, χωρίς να προορίζεται να αντικαταστήσει τις πραγματικές σχέσεις. Αυτή η διευκρίνιση χρειάζεται. Χρειάζεται, όμως, να εξετάσουμε και την υπόσχεση με την οποία πωλείται το προϊόν: μια «σύντροφος» σχεδιασμένη γύρω από τις δικές σου προτιμήσεις. Η λέξη δημιουργεί προσδοκίες συναισθηματικής σχέσης, την ώρα που το μενού σού προσφέρει τον έλεγχο της κατασκευής της.
Στην ανθρώπινη γνωριμία ανακαλύπτεις έναν άνθρωπο που υπάρχει ήδη, με επιθυμίες, απόψεις, εμπειρίες και όρια που δεν έχεις ορίσει εσύ. Μπορεί να ταιριάξετε. Μπορεί να σε απορρίψει. Μπορεί να διαφωνήσει μαζί σου και να έχει δίκιο, ακόμη κι αν αυτό χαλάει το βράδυ σου. Στη φαντασίωση της πλήρως προσαρμοσμένης girlfriend, όλα ξεκινούν από την ερώτηση «πώς τη θέλεις;» και η περιέργεια για τον άλλον κινδυνεύει να μετατραπεί σε παραγγελία χαρακτηριστικών.
Από φεμινιστική σκοπιά, αυτή η εμπορική εικόνα της γυναικείας συντροφικότητας έχει ένα πολύ γνώριμο πρόβλημα. Η «ιδανική» γυναίκα παρουσιάζεται ως κάτι που μπορείς να διαμορφώσεις ώστε να εξυπηρετεί τις ανάγκες σου. Η εμφάνισή της επιλέγεται, ο χαρακτήρας της προσαρμόζεται, η ιστορία της οργανώνεται γύρω σου. Προφανώς ένας ψηφιακός χαρακτήρας δεν διαθέτει ανθρώπινη αυτονομία ή επιθυμία. Ακριβώς γι’ αυτό έχει σημασία ο τρόπος με τον οποίο βαφτίζεται «σύντροφος»: ποια αντίληψη για τη σχέση κάνει ελκυστική; Πόσο χώρο αφήνει στην ιδέα ότι μια πραγματική γυναίκα μπορεί να θέλει κάτι εντελώς διαφορετικό από εσένα;
Η κοινωνιολόγος του MIT Σέρι Τερκλ εξετάζει τέτοια ερωτήματα στο βιβλίο της «Artificial Intimacy». Όπως εξηγεί σε παρουσίαση της δουλειάς της στο MIT News, ανησυχεί ότι η διαρκώς διαθέσιμη, προσομοιωμένη ενσυναίσθηση των chatbots μπορεί να κάνει την ανθρώπινη επαφή να μοιάζει υπερβολικά απαιτητική. Η κριτική της αφορά το ενδεχόμενο να συνηθίζουμε μια επικοινωνία που μας προσφέρει την αίσθηση κατανόησης, χωρίς την αμοιβαιότητα και τη δυσκολία μιας ανθρώπινης σχέσης. Είναι ένας προβληματισμός που αξίζει συζήτηση, χωρίς να υποθέτουμε ότι κάθε χρήστης μιας τέτοιας υπηρεσίας θα απομονωθεί ή θα αρχίσει να αντιμετωπίζει τους ανθρώπους σαν εφαρμογές.
Γιατί και η μοναξιά που μπορεί να οδηγεί κάποιον εκεί αξίζει σοβαρότητα. Ένας άνθρωπος μπορεί να αναζητά κουβέντα, ασφάλεια, μια φαντασίωση ή λίγη ανακούφιση από τον φόβο της απόρριψης. Ο χλευασμός του ελάχιστα προσφέρει. Το εμπορικό μοντέλο, ωστόσο, δικαιούμαστε να το κοιτάξουμε αυστηρά. Όταν η ανάγκη για επαφή γίνεται συνδρομή, έχει σημασία να αναρωτηθούμε τι ακριβώς αγοράζεται: ψυχαγωγία, μια ευχάριστη συνομιλία ή η προσδοκία ότι θα υπάρχει πάντα κάποια διαθέσιμη να περιστρέφεται γύρω από εμάς;
Είναι και τραγικά αστείο κατά κάποιο τρόπο και το “έως 50 girlfriends”. Ένα συναίσθημα τόσο προσωπικό μεταφράζεται σε μεγαλύτερο όριο χρήσης. Σαν να λείπει από την ερωτική σου ζωή χωρητικότητα και να χρειάζεσαι αναβάθμιση. Ακόμη κι αν το αντιμετωπίσεις αποκλειστικά ως παιχνίδι φαντασίας, η συσκευασία παραμένει αποκαλυπτική: περισσότερες «γυναίκες», περισσότερες επιλογές, περισσότερος έλεγχος. Η συντροφικότητα καταλήγει να παρουσιάζεται σαν κατάλογος που μπορείς να επεκτείνεις.
Η τεχνολογία μπορεί να δημιουργήσει έναν χαρακτήρα που ανταποκρίνεται στις προτιμήσεις σου. Μια ανθρώπινη σχέση προϋποθέτει να συναντήσεις και προτιμήσεις που δεν είναι δικές σου. Εκεί δοκιμάζονται η επικοινωνία, η επιθυμία και ο σεβασμός. Το πραγματικά ενδιαφέρον σε έναν άνθρωπο είναι ότι μπορεί να σε εκπλήξει, να σε αμφισβητήσει, να επιλέξει ελεύθερα αν θέλει να μείνει. Ελεύθερα, μεγάλη κουβέντα.
