Υπάρχουν ερωτήσεις που δεν χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις. Τις έχεις ακούσει σε οικογενειακά τραπέζια, σε χωριά, σε γειτονιές και σε γνωριμίες που ξεκινούν με έναν καφέ και καταλήγουν σε πλήρη χαρτογράφηση του οικογενειακού σου δέντρου.
«Ποιανού είσαι συ;»
Μια απλή ερώτηση. Πριν προλάβεις να πεις το όνομά σου, πρέπει να εξηγήσεις σε ποιον ανήκεις. Ποιος είναι ο πατέρας σου, ποια η μάνα σου, από πού κρατάει η σκούφια σου και, αν χρειαστεί, ποιος ήταν ο παππούς του παππού σου.
«Α, του Γιώργου (ή και της .. Γιώργαινας) είσαι!»
Ωραία. Τώρα ξέρουμε ποιος είσαι. Δεν χρειάζεται καν να μάθουμε τι άνθρωπος είσαι. Έχουμε ήδη φάκελο.
Μόνο που υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια. Δεν είσαι απλά ο γιος του Γιώργου. Μεγαλώνοντας, αρχίζεις να συμπεριφέρεσαι και λίγο σαν τον γιο του Γιώργου που έχουν οι άλλοι στο μυαλό τους.
Αν σε έχουν μάθει ήσυχο, καλό είναι να μην αρχίσεις ξαφνικά να έχεις πολλές αντιρρήσεις. Αν είσαι ο δυνατός της οικογένειας, μην περιμένεις να σε δουν εύκολα να λυγίζεις. Αν είσαι το παιδί που δεν δημιουργεί προβλήματα, φρόντισε να μη χαλάσεις τώρα τη φήμη σου. Έχει χτιστεί με κόπο!
Και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβεις, αποκτάς έναν ρόλο. Μάλιστα, όχι έναν. Ολόκληρο θίασο.
Είσαι ο υπεύθυνος, ο ψύχραιμος, ο καλός, ο εξυπηρετικός, ο άνθρωπος που πάντα θα βρει λύση. Είσαι εκείνος που δεν θυμώνει, δεν κουράζεται, δεν αρνείται και, αν γίνεται, δεν έχει και ιδιαίτερες προσωπικές ανάγκες. Ένα πολυεργαλείο με ανθρώπινη μορφή.
Το ενδιαφέρον είναι ότι κανείς δεν χρειάζεται να σου δώσει γραπτές οδηγίες για το πώς να φερθείς. Αρκούν μερικές επαναλαμβανόμενες φράσεις για να επανέλθεις στις εργοστασιακές δικές τους ρυθμίσεις:
«Εσύ δεν είσαι τέτοιος άνθρωπος».
«Δεν σε έχουμε συνηθίσει έτσι».
«Εσύ πάντα ήσουν το ήσυχο παιδί».
«Εσύ είσαι ο λογικός της οικογένειας».
Και ξαφνικά, μια απλή διαφωνία μοιάζει με παραβίαση οικογενειακού καταστατικού.
Δεν χρειάζεται να υπάρχει κάποια ακραία οικογενειακή κατάσταση για να συμβεί αυτό. Μπορεί να υπάρχει αγάπη, ενδιαφέρον και καλή πρόθεση. Απλώς οι άνθρωποί σου έχουν συνηθίσει να σε βλέπουν με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Και εσύ έχεις συνηθίσει να τους διευκολύνεις, παραμένοντας σε αυτή την εικόνα.
Το ίδιο συμβαίνει και έξω από την οικογένεια. Στη δουλειά είσαι ο άνθρωπος που τα προλαβαίνει όλα. Στις φιλίες εκείνος που ακούει τα προβλήματα όλων. Στη σχέση ο λογικός που δεν παρασύρεται από συναισθήματα. Κάθε περιβάλλον έχει τη δική του εκδοχή σου. Και κάπου ανάμεσα σε όλες αυτές τις εκδοχές, προσπαθείς να θυμηθείς ποια είναι η δική σου.
Το πιο εντυπωσιακό; Κάποια στιγμή αναλαμβάνεις μόνος σου τη διαχείριση της εικόνας σου.
Πριν πεις κάτι, σκέφτεσαι αν εκφράζει αυτό που πραγματικά θέλεις να πεις. Πριν πάρεις μια απόφαση, λαμβάνεις υπόψη σου τους ανθρώπους που επηρεάζονται από αυτήν. Αυτό είναι σεβασμός και υπευθυνότητα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν, πέρα από όλα αυτά, προσπαθείς διαρκώς να προβλέψεις αν η επιλογή σου θα απογοητεύσει κάποιον ή θα αλλάξει την εικόνα που έχει για εσένα. Και τελικά, αντί να αποφασίζεις με βάση όσα θεωρείς σωστά, προσπαθείς να μην αναστατώσεις κανέναν.
Μπορεί να θέλεις να αλλάξεις δουλειά, να μετακομίσεις, να δοκιμάσεις κάτι εντελώς διαφορετικό ή απλώς να πεις «όχι» σε μια οικογενειακή υποχρέωση. Και πριν καν κάνεις το πρώτο βήμα, έχεις ήδη πραγματοποιήσει στο μυαλό σου τρεις οικογενειακές συσκέψεις, δύο απογοητεύσεις και ένα «μα εσύ δεν ήσουν έτσι».
Σαν να υπάρχει μια άτυπη συμφωνία: μπορείς να μεγαλώσεις, να εξελιχθείς, να αλλάξεις, αρκεί να μην αλλάξεις τόσο ώστε να χρειαστεί οι άλλοι να σε γνωρίσουν από την αρχή.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό μπέρδεμα. Δεν είναι κακό να νοιάζεσαι για το πώς αισθάνονται οι άνθρωποί σου. Ούτε χρειάζεται να γίνεις αντιδραστικός για να αποδείξεις ότι έχεις προσωπικότητα. Δεν είναι κάθε διαφωνία πράξη επανάστασης και δεν χρειάζεται να φύγεις για ένα μοναστήρι στα Ιμαλάια για να αποκτήσεις αυτονομία.
Χρειάζεται όμως να ξεχωρίζεις πότε συμπεριφέρεσαι με έναν τρόπο επειδή πραγματικά σε εκφράζει και πότε επειδή φοβάσαι να χαλάσεις την εικόνα που έχουν οι άλλοι για εσένα.
Γιατί μπορεί να αγαπάς την οικογένειά σου χωρίς να είσαι υποχρεωμένος να παραμένεις το παιδί που θυμούνται. Μπορείς να είσαι υπεύθυνος και να λες «δεν μπορώ». Δυνατός και να ζητάς βοήθεια. Καλός άνθρωπος και να δυσαρεστείς κάποιον. Μπορείς, με λίγα λόγια, να αλλάξεις χωρίς να χρειάζεται να απολογηθείς για την αναβάθμιση.
Οι άνθρωποι που σε αγαπούν μπορεί να χρειαστούν χρόνο για να συνηθίσουν τη νέα σου επιλογή. Κι αυτό είναι φυσιολογικό. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να τους απορρίψεις, αλλά ούτε ότι πρέπει να επιστρέψεις στην παλιά έκδοση για να λειτουργούν όλα ομαλά.
Ίσως, λοιπόν, την επόμενη φορά που θα ακούσεις «ποιανού είσαι συ;», να απαντήσεις κανονικά. Δεν χρειάζεται να ανοίξεις συζήτηση υπαρξιακής αναζήτησης πάνω από το παστίτσιο.
Κράτησε όμως μια ερώτηση:
Πόσο από αυτό που είσαι σήμερα το έχεις επιλέξει εσύ και πόσο είναι αυτό που έχουν συνηθίσει οι άλλοι να βλέπουν;
Γιατί το να ανήκεις σε μια οικογένεια είναι όμορφο. Το να χρειάζεται όμως να χωράς για πάντα στην ίδια εικόνα είναι λίγο στενό.
Και, μεταξύ μας, δεν γεννήθηκες για να είσαι ο «βολικός» γιος του Γιώργου. Γεννήθηκες για να…. (συμπλήρωσε….)
Συντάκτης: Χαρά Χαραλαμπάκη
