Έχεις παρατηρήσει ποτέ πόσο καλά τα καταφέρνει μια γάτα στη ζωή της; Όχι, δε χρειάζεται να έχει πτυχίο διοίκησης επιχειρήσεων, να παρακολουθεί σεμινάρια αυτοβελτίωσης ή να διαβάζει βιβλία για τη διαχείριση του άγχους. Κι όμως, κάπως τα καταφέρνει. Κοιμάται περίπου 15 ώρες την ημέρα χωρίς να αισθάνεται την ανάγκη να δικαιολογηθεί. Δεν κοιτάζει το κινητό της μόλις ξυπνήσει, δεν ελέγχει τα email της πριν πιει τον καφέ της και, το κυριότερο, δεν αισθάνεται ότι πρέπει να αξιοποιήσει δημιουργικά κάθε λεπτό της ημέρας.
Αντίθετα, ο άνθρωπος ξυπνάει και πριν ακόμη σηκωθεί από το κρεβάτι έχει ήδη οργανώσει ένα μικρό επιχειρησιακό σχέδιο: δουλειά, υποχρεώσεις, γυμναστήριο, ψώνια, απαντήσεις σε μηνύματα, τηλεφωνήματα, εκκρεμότητες. Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά πρέπει να χωρέσει και λίγη αυτοφροντίδα. Γιατί, φυσικά, υπάρχει και αυτή στη λίστα!
Ίσως, λοιπόν, έχει έρθει η ώρα να πάρει μερικά μαθήματα από έναν αρκετά υποτιμημένο δάσκαλο ζωής: τη γάτα.
Πρώτο μάθημα: Η ξεκούραση δεν είναι έγκλημα
Μια γάτα μπορεί να κοιμάται με τις ώρες, να ξυπνάει, να τεντώνεται και να επιστρέφει στον ύπνο της με αξιοθαύμαστη συνέπεια. Δεν ανοίγει τα μάτια της με τύψεις επειδή δεν ολοκλήρωσε τις εργασίες της. Δε σκέφτεται ότι θα έπρεπε να κάνει κάτι πιο παραγωγικό. Αντίθετα, ο άνθρωπος μπορεί να καθίσει στον καναπέ για δέκα λεπτά και να αρχίσει να αισθάνεται άβολα. Μήπως χάνει χρόνο; Μήπως θα έπρεπε να σηκωθεί; Μήπως υπάρχει κάτι που ξεχνάει;
Η ξεκούραση δε χρειάζεται να έρχεται μόνο όταν έχεις πια εξαντληθεί. Είναι απαραίτητη και πριν φτάσεις στα όριά σου.
Δεύτερο μάθημα: Δε χρειάζεται να σε συμπαθούν όλοι
Μια γάτα δε θα αλλάξει προσωπικότητα επειδή κάποιος δεν τη συμπαθεί. Δε θα προσπαθήσει να γίνει πιο διασκεδαστική, πιο εξυπηρετική ή πιο κοινωνική για να κερδίσει την αποδοχή του. Αν δε θέλει χάδια, θα απομακρυνθεί. Αν θέλει παρέα, θα έρθει. Απλά πράγματα.
Ο άνθρωπος, πάλι, μπορεί να περάσει ολόκληρη την ημέρα αναλύοντας γιατί κάποιος απάντησε με ένα σκέτο «εντάξει» αντί για «εντάξειιι!». Μπορεί να ξαναδιαβάσει ένα μήνυμα δεκαπέντε φορές και να αναζητήσει κρυμμένα νοήματα σε μια τελεία.
Η ανάγκη για αποδοχή είναι ανθρώπινη. Όταν όμως γίνεται ο βασικός οδηγός συμπεριφοράς, κάθε σχέση μετατρέπεται σε μια μικρή οντισιόν. Και δε χρειάζεται να παίρνουν όλοι τον ρόλο.
Τρίτο μάθημα: Τα όρια δε χρειάζονται διαπραγμάτευση
Η γάτα έχει έναν εξαιρετικά αποτελεσματικό τρόπο να δείχνει πότε δε θέλει κάτι. Δε χρειάζεται να οργανώσει συνάντηση, να εξηγήσει το ιστορικό της και να παρουσιάσει πέντε επιχειρήματα. Απομακρύνεται. Στον άνθρωπο, αντίθετα, ένα απλό «δεν μπορώ σήμερα» μπορεί να συνοδεύεται από τρεις παραγράφους εξηγήσεων, δύο απολογίες και μια υπόσχεση αναπλήρωσης.
Τα όρια δεν είναι αγένεια. Είναι ένας τρόπος να προστατεύεται ο προσωπικός χώρος, ο χρόνος και η ενέργεια. Και δε χρειάζεται κάθε άρνηση να συνοδεύεται από ολόκληρο φάκελο δικαιολογητικών.
Τέταρτο μάθημα: Παρατήρησε πριν αντιδράσεις
Μια γάτα μπορεί να μείνει ακίνητη και να παρατηρεί για ώρα ένα μικρό αντικείμενο, έναν ήχο ή μια κίνηση. Δε βιάζεται να συμμετάσχει σε ό,τι συμβαίνει γύρω της. Ο άνθρωπος, αντίθετα, έχει αποκτήσει την εξαιρετική ικανότητα να αντιδρά πριν ακόμη καταλάβει τι συνέβη. Ένα σχόλιο αρκεί για να ξεκινήσει ένας εσωτερικός διάλογος, μια παρεξήγηση για να χαλάσει μια ολόκληρη ημέρα και μια διαφορετική άποψη για να ξεκινήσει ένας μικρός πόλεμος.
Η παρατήρηση δημιουργεί χώρο ανάμεσα σε αυτό που συμβαίνει και στην αντίδραση. Και μέσα σε αυτόν τον χώρο υπάρχει κάτι πολύ σημαντικό: η δυνατότητα της επιλογής.
Πέμπτο μάθημα: Μην εξηγείς διαρκώς την ύπαρξή σου
Δε θα δεις μια γάτα να απολογείται επειδή επέλεξε το συγκεκριμένο σημείο του καναπέ. Δε θα τη δεις να εξηγεί γιατί σήμερα προτιμά να μείνει μόνη ή γιατί δεν έχει διάθεση για κοινωνικές επαφές. Ο άνθρωπος, όμως, συχνά αισθάνεται ότι πρέπει να δικαιολογεί τις επιλογές του, να αποδεικνύει ότι αξίζει, να εξηγεί γιατί ακολουθεί διαφορετική διαδρομή και να παρουσιάζει τις αποφάσεις του σαν να περιμένει έγκριση από επιτροπή.
Η προσωπική ελευθερία δε σημαίνει ότι δεν λαμβάνονται υπόψη οι άλλοι. Σημαίνει ότι δε χρειάζεται κάθε επιλογή να περνάει από την αξιολόγησή τους.
Βέβαια, υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια που δεν πρέπει να ξεχνάμε. Η γάτα δεν έχει λογαριασμούς να πληρώσει, δε χρειάζεται να παραδώσει μια εργασία μέχρι την Παρασκευή και δεν έχει ραντεβού στην εφορία. Οπότε η πλήρης αντιγραφή του τρόπου ζωής της μάλλον δεν αποτελεί ρεαλιστικό επιχειρησιακό πλάνο.
Ωστόσο, υπάρχει κάτι που αξίζει να κρατηθεί από τη συμπεριφορά της: δε φαίνεται να προσπαθεί διαρκώς να γίνει κάποια άλλη.
Ίσως, τελικά, το ζητούμενο να μην είναι να ζει κανείς σαν γάτα. Είναι να σταματήσει να ζει σαν να βρίσκεται διαρκώς υπό αξιολόγηση. Λίγη περισσότερη ξεκούραση χωρίς ενοχές. Λιγότερη ανάγκη για επιβεβαίωση. Περισσότερα όρια. Λιγότερες αυτόματες αντιδράσεις. Και, φυσικά, μια αξιοπρεπής ποσότητα ύπνου.
Γιατί αν υπάρχει ένα πράγμα που η γάτα φαίνεται να έχει καταλάβει καλύτερα από τον άνθρωπο, είναι ότι η ζωή δεν είναι διαγωνισμός παραγωγικότητας. Κι αν κάποιος διαφωνεί, ας το συζητήσει με τη γάτα. Αν έχει διάθεση, θα απαντήσει. Αν όχι, θα κοιμηθεί.
Συντάκτης: Χαρά Χαραλαμπάκη
