Πόση αλήθεια -ίσως λίγο σκληρή- κρύβει άραγε η παρακάτω πρόταση;
«Όταν μεγαλώνεις ένα παιδί μαθαίνοντάς του ότι είναι το κέντρο του κόσμου, ο κόσμος θα του αποδείξει ακριβώς το αντίθετο»
Και σκέφτομαι πως τα παιδιά μας βγήκαν από το σπίτι τους και ανακάλυψαν ότι υπάρχουν άνθρωποι εκεί έξω που δεν τα περιμένουν με σεβασμό να τελειώσουν την κουβέντα τους, δεν τα χειροκροτούν όλοι για τα κατορθώματά τους, μικρά ή μεγάλα, δεν παίρνουν την θέση που επιθυμούν απλώς επειδή την θέλουν. Ξεκίνησαν να συναντάνε ανθρώπους που δεν υποχωρούν εύκολα, που δεν τα βάζουν στην πρώτη σειρά, που δεν θα «συγκινηθούν» διόλου από τα νεύρα τους και δεν θα αλλάξουν γνώμη επειδή εκείνα ίσως να μην αντέχουν να ακούσουν ένα απλό «όχι».
Και τώρα, για πρώτη φορά, και κάθε φορά, θα αναρωτιούνται γιατί άραγε ο κόσμος δεν λειτουργεί όπως το σπίτι τους.
Γιατί αν αυτό το παιδί έμαθε ότι οι επιθυμίες του είναι προτεραιότητα, ότι η απογοήτευσή του είναι ο λόγος να αλλάξουν οι άλλοι συμπεριφορά, ότι κάθε εμπόδιο πρέπει να απομακρύνεται, κάθε σύγκρουση να λύνεται υπέρ του και κάθε συνέπεια να εξαφανίζεται πριν προλάβει να το αγγίξει τότε καταλαβαίνετε πως στη συγκεκριμένη ανατροφή υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα. Και αυτό δεν είναι άλλο από το ότι ο κόσμος δεν έχει αναλάβει τη υποχρέωση να συνεχίσει αυτό που έκανε ο κάθε γονιός μέσα στο σπίτι του. Και όσο πιο αργά το ανακαλύψει ένα παιδί, τόσο πιο δύσκολο μπορεί να γίνει να διαχειριστεί την ωμή πραγματικότητα.
Και πιστέψτε με, καθόλου κακό δεν είναι να κάνεις το παιδί σου να νιώθει ξεχωριστό, είναι όμως κακό να το κάνεις να πιστεύει ότι οι άλλοι γύρω του υπάρχουν για να το επιβεβαιώνουν.
Και σε αυτό το σημείο έχω την ανάγκη να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Κάθε παιδί χρειάζεται να αισθάνεται ότι έχει αξία, ότι το αγαπούν χωρίς να χρειάζεται να κερδίσει την αγάπη τους και ότι έχει δικαίωμα να εκφράζει τα συναισθήματά του, να κάνει λάθη, να δοκιμάζει, να αποτυγχάνει και να επιστρέφει σε μια αγκαλιά που το χωράει. Και αυτό σε καμία περίπτωση δεν είναι κακομαθημένη ανατροφή, -όπως ακούω συχνά πυκνά να λένε- αλλά συναισθηματική ασφάλεια.
Το πρόβλημα όμως αρχίζει, όταν στην προσπάθειά μας να μην πληγωθεί το παιδί μας, καταλήγουμε να του μαθαίνουμε ότι δεν θα πρέπει ποτέ να πληγώνεται. Όταν, για να μη νιώσει απογοήτευση, φροντίζουμε να εξαφανίζουμε κάθε πιθανότητα να τη συναντήσει. Όταν, για να μην αισθανθεί κατώτερο, του λέμε ότι είναι καλύτερο από όλα τα υπόλοιπα παιδιά. Όταν για να μην κάνει λάθη, βρίσκουμε πάντα κάποιον άλλον να κατηγορήσουμε.
Δεν κέρδισε στον αγώνα; Έφταιγε ο δάσκαλος.
Δεν τον κάλεσαν στο πάρτι; Τα άλλα παιδιά το ζηλεύουν.
Μάλωσε με έναν φίλο του; Ο φίλος του ήταν κακός.
Δεν πήρε αυτό που ήθελε; Κάποιος του το στέρησε άδικα.
Κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, το παιδί δεν μαθαίνει να αναρωτιέται «τι συνέβη άραγε και πώς μπορώ να το διαχειριστώ;» Απεναντίας, μαθαίνει να αναρωτιέται «ποιος φταίει που δεν έγινε αυτό που ήθελα εγώ;»
Και αυτή η διαφορά είναι τεράστια.
Γιατί η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται με την πεποίθηση ότι είσαι ανώτερος από τους άλλους άλλα όταν ξέρεις ότι αξίζεις ακόμη κι όταν δεν είσαι ο καλύτερος, ακόμη κι όταν αποτυγχάνεις, ακόμη κι όταν κάποιος διαφωνεί μαζί σου.
Ένα παιδί που αισθάνεται ασφαλές μέσα στην αξία του δεν χρειάζεται να κερδίζει κάθε φορά. Ένα παιδί που έχει μάθει να αποδεικνύει την αξία του μέσα από την υπεροχή του, μπορεί να βιώνει κάθε ήττα σαν προσωπική προσβολή.
Και η ζωή δυστυχώς ή ευτυχώς, δεν μοιράζει μετάλλια συμμετοχής για κάθε μας επιθυμία.
Ένα παιδί που δεν άκουσε το «όχι» ποτέ, θα το ακούσει και αυτό είναι βέβαιο, από ανθρώπους που δεν το αγαπούν αρκετά για να κάτσουν να του το εξηγήσουν. Έξω από το σπίτι, οι σχέσεις έχουν όρια, οι άνθρωποι έχουν τις δικές τους ανάγκες, τις δικές τους αντοχές και τις δικές τους επιθυμίες. Δεν είναι όλοι υποχρεωμένοι να το καταλαβαίνουν, να το περιμένουν, να το συγχωρούν επ’ αόριστον.
Επιπλέον, στο σχολείο, στη δουλειά, στις φιλίες, στις ερωτικές σχέσεις, το παιδί που μεγάλωσε πιστεύοντας ότι πρέπει πάντα να προηγείται μπορεί να δυσκολευτεί να διαχειριστεί την ισοτιμία. Και ο όρος αυτός είναι ζωτικής σημασίας για την ψυχική του ισορροπία. Η ισοτιμία σημαίνει ότι δεν είσαι ο μόνος που έχει ανάγκες σε αυτήν την ζωή. Ότι ο άλλος μπορεί να πει «δεν θέλω». Ότι μια σχέση δεν υπάρχει αποκλειστικά πάνω σε αυτόν τον πλανήτη για να σε κάνει ευτυχισμένο. Ότι το να αγαπάς κάποιον δεν σημαίνει πως έχεις δικαίωμα πάνω στον χρόνο, στο σώμα, στα συναισθήματα ή στις αποφάσεις του.
Γιατί τότε μπορεί να εμφανιστεί η δυσκολότερη σύγκρουση : όχι με τον κόσμο, αλλά με την εικόνα που έχει μάθει να έχει για τον εαυτό του.
Αυτό σημαίνει ότι μεγάλωσε πιστεύοντας ότι το να μην παίρνει αυτό που θέλει σημαίνει ότι κάποιος το αδίκησε. Πώς άραγε αυτό το παιδί, θα αντέξει αύριο μεθαύριο μια απόρριψη; Πώς θα δεχτεί ότι ένας άνθρωπος δεν το επιλέγει; Πώς θα παραδεχτεί ότι έκανε λάθος χωρίς να νιώθει ότι μειώνεται η αξία του;
Και εκεί μετά αρχίζουν οι δικαιολογίες, ο θυμός, η επίρριψη ευθυνών. Όχι όμως επειδή το παιδί είναι κακό ή εγωιστικό από την φύση του, αλλά επειδή πολύ απλά ποτέ δεν έμαθε να διαχειρίζεται το συναίσθημα που γεννιέται όταν η πραγματικότητα δεν συμφωνεί μαζί του.
Για όλα αυτά και άλλα πολλά, το παιδί σου δεν χρειάζεται να είναι το κέντρο του κόσμου, όμως χρειάζεται να μάθει να είναι μέρος αυτού. Γιατί υπάρχει μια λεπτή αλλά καθοριστική διαφορά ανάμεσα στο «είσαι πολύτιμος» και στο «είσαι σημαντικότερος από όλους τους άλλους». Το πρώτο δημιουργεί ρίζες ενώ το δεύτερο απαιτήσεις. Το πρώτο λέει «Έχεις δικαίωμα να υπάρχεις, να διεκδικείς, να εκφράζεσαι και να προστατεύεις τον εαυτό σου» ενώ το δεύτερο απλώς φωνάζει «Οι άλλοι πρέπει να προσαρμόζονται σε σένα, ακόμη κι αν αυτό τους κοστίζει».
Και αν επιθυμούμε να μεγαλώσουμε παιδιά που θα μπορούν να σταθούν στον κόσμο, χρειάζεται να τους δώσουμε κάτι πολύ πιο ουσιαστικό από την αίσθηση ότι είναι ξεχωριστά: την ικανότητα να συνυπάρχουν. Να μάθουν να ζητούν συγνώμη χωρίς να καταστρέφεται η εικόνα τους, να αντέχουν την απογοήτευση χωρίς να καταρρέουν ή να επιτίθενται. Να χαίρονται με την επιτυχία του άλλου χωρίς να αισθάνονται ότι η αξία τους μειώνεται, να διεκδικούν χωρίς να απαιτούν και να αναγνωρίζουν ότι οι πράξεις τους έχουν συνέπειες.
Τα παιδιά μας δεν χρειάζονται γονείς που θα τα προστατεύουν από κάθε δυσκολία αλλά γονείς που θα τα βοηθήσουν να αποκτήσουν τα εφόδια για να την διαχειριστούν. Και σκεφτείτε κάτι πολύ βασικό: Κάποτε θα φύγουν από την αγκαλιά μας. Τι θα πάρουν άραγε μαζί τους;
ΥΓ. Στόχος δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που πιστεύουν ότι ο κόσμος τους χρωστάει. Στόχος είναι να μεγαλώσουμε ανθρώπους που ξέρουν την αξία τους, σέβονται την αξία των άλλων και δεν χρειάζεται να βρίσκονται πάνω από κανέναν για να αισθάνονται αρκετοί.
Συντάκτης: Φραγκούλα Χατζηαγόρου
