Κάθε Νοέμβριο, η ίδια ημερομηνία επιστρέφει. Οι σχολικές αίθουσες γεμίζουν με τραγούδια και αφηγήσεις, οι τηλεοπτικές οθόνες με εικόνες μιας άλλης εποχής και οι συζητήσεις με τα γνώριμα συνθήματα. Το Πολυτεχνείο έχει και πάλι την τιμητική του. Μέχρι να περάσει η 17η Νοεμβρίου και όλα να επιστρέψουν στους συνηθισμένους τους ρυθμούς.
Αναρωτιέμαι, όμως, πόσοι από εμάς σταματούν πραγματικά για να σκεφτούν τι σηματοδοτεί αυτή η ημέρα. Και πόσοι απλώς την αντιμετωπίζουν ως μία ακόμη αργία.
Τον Νοέμβριο του 1973, μια ομάδα φοιτητών αποφάσισε να μην παραμείνει σιωπηλή απέναντι σε ένα καθεστώς που είχε στερήσει από τους πολίτες θεμελιώδη δικαιώματα. Η κατάληψη του Πολυτεχνείου γρήγορα ξεπέρασε τα όρια μιας φοιτητικής κινητοποίησης. Χιλιάδες άνθρωποι βρέθηκαν εκεί, διεκδικώντας ελευθερία, δημοκρατία και αξιοπρέπεια. Τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου, το τανκ πέρασε τις πύλες του ιδρύματος. Η εξέγερση καταπνίγηκε βίαια, αλλά το μήνυμά της δεν έσβησε.
Πενήντα και πλέον χρόνια μετά, οι περισσότεροι από εμάς γνωρίζουμε τα γεγονότα. Τα έχουμε διδαχθεί στο σχολείο, τα έχουμε ακούσει σε αφιερώματα, τα έχουμε συνδέσει με συγκεκριμένες εικόνες και τραγούδια. Είναι, όμως, άλλο πράγμα να γνωρίζεις την ιστορία και άλλο να καταλαβαίνεις γιατί εξακολουθεί να σε αφορά.
Ίσως εκεί να βρίσκεται και η ουσία της επετείου. Δεν χρειάζεται να έχουμε ζήσει μια δικτατορία για να αντιληφθούμε την αξία της ελευθερίας. Δεν χρειάζεται να έχουμε βρεθεί στους δρόμους για να καταλάβουμε τη σημασία της διεκδίκησης. Χρειάζεται, όμως, να μην αντιμετωπίζουμε όσα θεωρούμε σήμερα αυτονόητα σαν να ήταν πάντα δεδομένα.
Η δημοκρατία δεν είναι μια κατάσταση που κατακτήθηκε κάποτε και έκτοτε δεν χρειάζεται φροντίδα. Είναι η δυνατότητα να εκφράζεσαι, να διαφωνείς, να αμφισβητείς, να συμμετέχεις. Και όλα αυτά χάνουν το νόημά τους όταν παύουμε να ενδιαφερόμαστε για όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Δεν περιμένει κανείς από κάθε επέτειο να προκαλεί συγκίνηση ούτε από όλους να εκφράζονται με τον ίδιο τρόπο. Θα ήταν, όμως, κρίμα μια τόσο σημαντική στιγμή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας να περιορίζεται σε μια σχολική γιορτή, ένα στεφάνι και μια ημέρα χωρίς υποχρεώσεις.
Το Πολυτεχνείο δεν χρειάζεται να το θυμόμαστε μόνο επειδή το γράφει το ημερολόγιο. Χρειάζεται να θυμόμαστε γιατί συνέβη, τι κόστισε και τι μας άφησε.
Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα τιμήσουμε ακόμη μία φορά την επέτειο. Είναι αν, όταν περάσει η αργία, θα έχει μείνει κάτι από τη μνήμη της.
