Σκέφτομαι πως παλαιότερα είχαμε τη δικαιολογία, αν βαριόσουν σε κάποιον να ευχηθείς για τη γιορτή του, τα γενέθλιά του, το πτυχίο του, τον γάμο του, το όποιο επίτευγμά του τέλος πάντων, να έλεγες την επομένη, αν τον έβλεπες: «Αλήθεια; Χθες ήταν; Το ξέχασα, ρε συ, συγγνώμη». Και αράδιαζες μια γρήγορη ευχή και περνούσες στο επόμενο θέμα και κανείς δεν σου κρατούσε και κακία, μη σου πω. Δεν υπήρχε τίποτα να σου το υπενθυμίζει από παντού!
Τώρα ανοίγεις το Facebook ή το Instagram ή το TikTok ή το Threads ή το Twitter ή ακόμη και το ημερολόγιο του κινητού σου, ακόμη και αν έχεις τον Θεό σου, και το Viber, και βλέπεις ότι κάποιος έχει γενέθλια, γιορτή, ορκίζεται, πηγαίνει φαντάρος, παντρεύεται, χωρίζει, έχουν γενέθλια τα παιδιά του, η γυναίκα του, ο άντρας της, και ξέρεις. Ναι, το ξέρεις ότι «πρέπει» να ευχηθείς.
Αρχίζεις λοιπόν να σκέφτεσαι: «Να γράψω, για παράδειγμα, μόνο “Χρόνια πολλά”, “Συγχαρητήρια”, “Να ζήσετε”, “Καλή σταδιοδρομία”, “Καλή θητεία”, “Να τα χαίρεστε”; Μπα, είναι πολύ ψυχρό. Να βάλω μήπως και μια καρδούλα ή μήπως είναι υπερβολικό; Να στείλω προσωπικό μήνυμα ή αρκεί ένα σχόλιο; Κι αν απαντήσει και πρέπει να συνεχιστεί η συζήτηση;». Και καταλαβαίνετε ήδη ότι μια ψυχική ταλαιπωρία έχει αρχίσει να αχνοφαίνεται.
Αν λοιπόν σας ακούγονται γνώριμα όλα αυτά, μην μου αγχώνεστε. Δεν είστε ούτε αγενείς ούτε αντικοινωνικοί, όπως κάποιες γλώσσες θα προλάβουν να πουν. Και, το σημαντικότερο απ’ όλα, να ξέρετε ότι δεν είστε μόνοι, αδέλφια.
Όσο περίεργο κι αν φαίνεται, η πίεση που νιώθουμε οι άνθρωποι αυτής της κατηγορίας γύρω από τις ευχές είναι ένα πραγματικό ψυχολογικό φαινόμενο. Δεν αφορά τις ίδιες τις λέξεις, να ξέρετε, αλλά όσα αυτές κουβαλούν από πίσω τους. Στην ουσία, δεν μας αγχώνουν οι ευχές. Μας αγχώνει η κοινωνική αξιολόγηση.
Στην ψυχολογία υπάρχει ο όρος social evaluation, δηλαδή, με απλά λόγια, το άγχος που προκύπτει όταν πιστεύουμε ότι οι άλλοι μας παρατηρούν ή μας κρίνουν – που, μεταξύ μας, είναι και κάποιοι που όντως το κάνουν. Όμως, ακόμα κι ένα τόσο απλό μήνυμα, όπως ένα «Χρόνια πολλά! Να τα εκατοστήσεις!», μπορεί να ενεργοποιήσει δυστυχώς αυτή τη διαδικασία.
«Θα φανεί τυπικό; Θα φανεί αδιάφορο; Μήπως είναι πολύ θερμό για τη σχέση που έχουμε; Μήπως άργησα να ευχηθώ; Κι αν δεν του/της ευχήθηκα πέρσι και το θυμάται;». Και τρέχα γύρευε πόσα ακόμα! Γιατί ο εγκέφαλός μας, που λατρεύει να υπεραναλύει τα πάντα, μετατρέπει μια απλή κοινωνική κίνηση σε μικρό διαγώνισμα.
Και να σας ξαναγυρίσω λίγο στην αρχή; Γιατί κάποτε, όμως, και οι ευχές ήταν εύκολες. Έπαιρνες ένα τηλέφωνο ή έλεγες δυο κουβέντες, ίσα-ίσα όταν συναντούσες τον άλλον, και άντε γεια. Η ζωή συνεχιζόταν. Τώρα, με όλες τις επιλογές που αναφέραμε παραπάνω, λες και πρέπει σε όλα κάτι να πεις, σε όλα να αντιδράσεις με κάποιον τρόπο. Σχόλιο στο story, σχόλιο στη φωτογραφία και δημόσια ανάρτηση, στην καλύτερη των περιπτώσεων!
Και όμως, σύμφωνα με την ψυχολογία της λήψης αποφάσεων, όσο περισσότερες επιλογές έχουμε τόσο πιο δύσκολο γίνεται να αποφασίσουμε. Το λεγόμενο paradox of choice εξηγεί γιατί μια τόσο μικρή πράξη μπορεί να μοιάζει τελικά σαν να πρόκειται να ανέβεις τον Όλυμπο χειμωνιάτικα!
Υπάρχει όμως ακόμα ένας λόγος. Ο εγκέφαλός μας καταναλώνει ενέργεια κάθε φορά που παίρνει αποφάσεις και οι επιστήμονες αυτό το ονομάζουν decision fatigue. Σκέψου δηλαδή ότι μέσα στην ημέρα αποφασίζεις τι θα φορέσεις, τι θα φας, πώς θα απαντήσεις σε emails, πώς θα οργανώσεις τη δουλειά σου. Και ξαφνικά έρχεται ακόμη μια μικρή απόφαση: «Τι να γράψω τώρα;». Που μόνη της μπορεί να είναι ασήμαντη, αλλά μαζί με τις υπόλοιπες γίνεται άλλη μια σταγόνα στο ήδη γεμάτο σου ποτήρι. Ε, και αυτό για σένα νιώθεις ότι είναι το ξεχείλισμα!
Βάλε στο παιχνίδι λίγο όμως και το φαινόμενο της «τέλειας ευχής». Τα social media μάς έχουν κάνει να πιστεύουμε ότι ακόμα και οι ευχές πρέπει να είναι δημιουργικές, πλουμιστές και φανταχτερές. Ένα απλό «Χρόνια πολλά» μοιάζει λίγο, ανεπαρκές και ανούσιο. Θέλουμε, τουναντίον, να είναι πρωτότυπο, ζεστό, προσωπικό, αλλά – πρόσεξε – όχι υπερβολικό. Να δείχνει δηλαδή ενδιαφέρον, αλλά χωρίς να φαίνεται υπερπροσπάθεια.
Στην πραγματικότητα όμως, οι περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι θυμούνται πολύ περισσότερο το γεγονός ότι κάποιος τους σκέφτηκε, παρά το ακριβές περιεχόμενο της ευχής.
Με απλά λόγια; Δε βαθμολογεί κανείς τις ευχές σου. Ε, καλά, εντάξει… μερικοί το κάνουν. Τους ξέρουμε εξάλλου. Υπάρχουν πάντως άνθρωποι που το φαινόμενο αυτό το βιώνουν λίγο πιο έντονα από τους υπόλοιπους. Οι άνθρωποι δηλαδή με υψηλότερη ενσυναίσθηση ή με τάση προς το άγχος συχνά υπερεκτιμούν τη σημασία τέτοιων κοινωνικών αλληλεπιδράσεων. Θέλουν να μην πληγώσουν κανέναν, να μη φανούν αγενείς και να ανταποκριθούν παράλληλα στις προσδοκίες όλων. Το αποτέλεσμα; Μπορεί να καθυστερούν τόσο πολύ να στείλουν ευχή, ώστε τελικά να μην στείλουν καθόλου. Και αυτή είναι κλασική περίπτωση υπερανάλυσης που οδηγεί εν τέλει σε παράλυση!
Ας είμαστε ειλικρινείς όμως. Οι περισσότεροι από εμάς δεν θυμόμαστε καν τι μας έγραψαν στα γενέθλιά μας πριν από δυο χρόνια. Θυμόμαστε όμως με ακρίβεια ποιοι ήταν εκεί. Η αξία λοιπόν μιας ευχής δεν μετριέται από τον αριθμό των emoji, ούτε από το αν βρήκες το πιο ευφάνταστο λογοπαίγνιο. Μετριέται από την πρόθεση. Και αυτό είναι κάτι που ο εγκέφαλος του ανθρώπου αναγνωρίζει πολύ πιο εύκολα απ’ όσο πιστεύουμε.
Αν υπάρχει, φίλοι μου, ένα συμπέρασμα από όλη αυτή την ιστορία, είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ασχολούνται τόσο πολύ με τις ευχές μας όσο φανταζόμαστε. Η ψυχολογία αυτό το ονομάζει spotlight effect. Δηλαδή πιστεύουμε ότι οι άλλοι προσέχουν κάθε λεπτομέρεια της συμπεριφοράς μας, ενώ αυτοί στην πραγματικότητα είναι απασχολημένοι με τις δικές τους σκέψεις.
Ίσως λοιπόν, την επόμενη φορά που θα δεις την ειδοποίηση για γενέθλια, να μην ψάξεις την τέλεια διατύπωση, αλλά να θυμηθείς ότι ένα ειλικρινές «Χρόνια πολλά! Να είσαι καλά και να χαμογελάς» είναι αρκετό.
Κι αν, λέω αν, συνεχίζεις να αγχώνεσαι πριν πατήσεις «Αποστολή», υπάρχει μια παρηγορητική σκέψη: πιθανότατα εκείνη τη στιγμή ο παραλήπτης αγχώνεται για το πώς θα απαντήσει στις εκατό ευχές που μόλις έλαβε. Οπότε χαλάρωσε. Πού ξέρεις; Το άγχος σας μπορεί να είναι αμοιβαίο!
Συντάκτης: Φραγκούλα Χατζηαγόρου
