Αμαζόνιος: Ανακαλύφθηκαν ίχνη χαμένου πολιτισμού πληθυσμού 3 εκατ.

Αρχαία χωματουργικά έργα, κρυμμένα για αιώνες κάτω από το πυκνό τροπικό δάσος του Αμαζονίου, αποκάλυψαν τα ίχνη ενός χαμένου πολιτισμού, ο οποίος ενδέχεται να αριθμούσε έως και τρία εκατομμύρια ανθρώπους. Η ανακάλυψη προκύπτει από νέα επιστημονική μελέτη και ανατρέπει την εικόνα που επικρατούσε μέχρι σήμερα για την ανθρώπινη παρουσία στον Αμαζόνιο πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων.

Για δεκαετίες, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι ο Αμαζόνιος δεν μπορούσε να φιλοξενήσει μεγάλους και οργανωμένους πληθυσμούς εξαιτίας του πυκνού δάσους και των περιορισμένων καλλιεργήσιμων εκτάσεων. Τα νέα ευρήματα, όμως, δείχνουν ότι η εικόνα αυτή ήταν ελλιπής, καθώς στην περιοχή φαίνεται πως αναπτύχθηκαν πολύπλοκες κοινωνίες με προηγμένη οργάνωση και μεγάλης κλίμακας δημόσια έργα.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, πραγματοποιήθηκε από διεθνή ομάδα επιστημόνων, οι οποίοι αξιοποίησαν την τεχνολογία LiDAR. Πρόκειται για σύστημα σάρωσης με λέιζερ από αέρος, το οποίο επιτρέπει στους ερευνητές να «βλέπουν» το ανάγλυφο του εδάφους ακόμη και κάτω από το πυκνό φύλλωμα του τροπικού δάσους. Η συγκεκριμένη τεχνολογία χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα στην αρχαιολογία, καθώς επιτρέπει τον εντοπισμό αρχαίων κατασκευών που παραμένουν αόρατες από το έδαφος ή ακόμη και από δορυφορικές εικόνες. Στην περίπτωση του Αμαζονίου αποδείχθηκε καθοριστική, καθώς το πυκνό φύλλωμα είχε κρύψει τα ίχνη του πολιτισμού για αιώνες. Τα ευρήματα θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικά, καθώς προέκυψαν από τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα χαρτογράφηση της συγκεκριμένης περιοχής με τη χρήση της τεχνολογίας LiDAR.

Χάρη στη συγκεκριμένη τεχνολογία χαρτογραφήθηκαν περίπου 4.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα στον νοτιοδυτικό Αμαζόνιο. Οι σαρώσεις αποκάλυψαν 396 μεγάλα γεωμετρικά χωματουργικά έργα, με τάφρους και αναχώματα που είχαν κατασκευαστεί από ανθρώπινο χέρι. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο πραγματικός αριθμός αντίστοιχων κατασκευών μπορεί να ξεπερνά τις 20.000.

Αυτό σημαίνει ότι σημαντικό μέρος της ιστορίας του Αμαζονίου πιθανότατα παραμένει ακόμη θαμμένο κάτω από το τροπικό δάσος, περιμένοντας να αποκαλυφθεί.

Τα περισσότερα από τα έργα έχουν γεωμετρικά σχήματα, όπως κύκλους, τετράγωνα και ορθογώνια, ενώ συνδέονται μεταξύ τους με αναχώματα και δρόμους. Η διάταξή τους υποδηλώνει ότι δεν επρόκειτο για τυχαίες κατασκευές, αλλά για ένα οργανωμένο δίκτυο με συγκεκριμένο σχεδιασμό και λειτουργία.

Τα ευρήματα συνδέονται με τον πολιτισμό Aquiry, ο οποίος αναπτύχθηκε περίπου από το 500 π.Χ. έως το 850 μ.Χ. στη σημερινή πολιτεία Άκρε της Βραζιλίας. Τα μεγάλα χωματουργικά έργα δεν φαίνεται να αποτελούσαν μόνιμους οικισμούς αλλά χώρους τελετουργιών, κοινωνικών συναντήσεων και συλλογικών δραστηριοτήτων, ενώ οι άνθρωποι ζούσαν σε κοντινούς οικισμούς.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο πληθυσμός της περιοχής στο απόγειό του κυμαινόταν μεταξύ 1,25 και 3 εκατομμυρίων ανθρώπων. Η εκτίμηση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αμφισβητεί την παλαιότερη θεωρία ότι ο Αμαζόνιος δεν μπορούσε να υποστηρίξει μεγάλες και οργανωμένες κοινωνίες.

Αν οι εκτιμήσεις αυτές επιβεβαιωθούν από μελλοντικές έρευνες, τότε πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες προκολομβιανές κοινωνίες που έχουν καταγραφεί ποτέ στη Νότια Αμερική. Παράλληλα, ενισχύεται η άποψη ότι ο Αμαζόνιος δεν ήταν μια ακατοίκητη ή αραιοκατοικημένη περιοχή, αλλά ένας τόπος όπου αναπτύχθηκαν σύνθετοι πολιτισμοί.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι κοινότητες καλλιεργούσαν φυτά όπως καλαμπόκι και κολοκύθα και είχαν αναπτύξει πολύπλοκες μορφές οργάνωσης. Η ύπαρξη τόσο μεγάλων δημόσιων έργων υποδηλώνει συνεργασία, σχεδιασμό και κοινωνικές δομές πολύ πιο σύνθετες από ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα.

Η νέα μελέτη αλλάζει όχι μόνο όσα γνωρίζουμε για την ιστορία του Αμαζονίου αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σχέση ανθρώπου και τροπικού δάσους. Αντί για απομονωμένες ομάδες, φαίνεται πως στην περιοχή αναπτύχθηκαν οργανωμένες κοινωνίες που διαμόρφωσαν ενεργά το φυσικό τους περιβάλλον.

Μέχρι πρόσφατα, πολλοί αρχαιολόγοι θεωρούσαν ότι τόσο μεγάλοι πληθυσμοί ήταν αδύνατο να αναπτυχθούν στον Αμαζόνιο. Η νέα μελέτη έρχεται να αμφισβητήσει αυτή την αντίληψη.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η συγκεκριμένη ανακάλυψη αποτελεί μόνο την αρχή. Καθώς η τεχνολογία LiDAR εφαρμόζεται σε ολοένα και μεγαλύτερες εκτάσεις του Αμαζονίου, θεωρούν πιθανό να εντοπιστούν ακόμη περισσότερες άγνωστες αρχαιολογικές θέσεις τα επόμενα χρόνια.

Παρά τη σημαντική ανακάλυψη, αρκετά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα. Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη γιατί ο πολιτισμός Aquiry εγκαταλείφθηκε μεταξύ 850 και 950 μ.Χ., ούτε ποιοι παράγοντες οδήγησαν στην παρακμή του. Καθώς όλο και μεγαλύτερες εκτάσεις του Αμαζονίου χαρτογραφούνται με τη βοήθεια της τεχνολογίας LiDAR, δεν αποκλείεται να εντοπιστούν χιλιάδες ακόμη άγνωστα ίχνη αρχαίων κοινωνιών. Κάτω από το πυκνό τροπικό δάσος ίσως εξακολουθούν να κρύβονται σημαντικά κομμάτια της ανθρώπινης ιστορίας, τα οποία μόλις τώρα αρχίζουν να αποκαλύπτονται.