Υπάρχουν στιγμές που ένα συναίσθημα μοιάζει να καταλαμβάνει κάθε γωνιά του μυαλού και του σώματός μας. Ένα σχόλιο που μας πλήγωσε, μια απογοήτευση στη δουλειά, ένας καβγάς με τον άνθρωπό μας ή μια ξαφνική ανησυχία μπορεί να πυροδοτήσουν θυμό, θλίψη, φόβο ή άγχος τόσο έντονα, που νιώθουμε πως δεν μπορούμε να σκεφτούμε καθαρά. Κι όμως, σύμφωνα με τη νευροεπιστήμη, η πρώτη «έκρηξη» ενός συναισθήματος δεν κρατά όσο νομίζουμε. Η νευροεπιστήμονας Jill Bolte Taylor, η οποία έχει εκπαιδευτεί στο Χάρβαρντ, υποστηρίζει πως υπάρχει ένας απλός τρόπος να κατανοήσουμε καλύτερα τι συμβαίνει μέσα μας όταν ένα δύσκολο συναίσθημα εμφανίζεται: ο λεγόμενος «κανόνας των 90 δευτερολέπτων».
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν νιώθουμε κάτι έντονα;
Όταν μια σκέψη ενεργοποιήσει ένα συναίσθημα, ο εγκέφαλος δίνει το σήμα για την απελευθέρωση χημικών ουσιών που σχετίζονται με τη συγκεκριμένη συναισθηματική κατάσταση. Το σώμα ανταποκρίνεται άμεσα: η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα, οι μύες σφίγγονται, η αναπνοή αλλάζει και νιώθουμε το συναίσθημα να μας διαπερνά. Σύμφωνα με την Taylor, αυτή η βιολογική διαδικασία είναι σχετικά σύντομη. Χρειάζονται περίπου 90 δευτερόλεπτα για να ολοκληρωθεί ο αρχικός κύκλος της χημικής αντίδρασης που προκαλείται από μια συναισθηματική διέγερση. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο θυμός, η λύπη ή το άγχος εξαφανίζονται αυτόματα μετά από ενάμισι λεπτό. Σημαίνει όμως ότι συχνά είμαστε εμείς που, άθελά μας, αναζωπυρώνουμε το συναίσθημα επαναλαμβάνοντας ξανά και ξανά την ίδια σκέψη. Με άλλα λόγια, δεν είναι πάντα το ίδιο το γεγονός που μας κρατά εγκλωβισμένους στο συναίσθημα, αλλά η συνεχής αναπαραγωγή του μέσα στο μυαλό μας.
Η παγίδα της συναισθηματικής λούπας
Σκέψου πόσες φορές έχεις ξαναπαίξει στο μυαλό σου έναν καβγά ή μια άβολη στιγμή. Κάθε φορά που επιστρέφεις στην ίδια σκέψη, ο οργανισμός αντιδρά σαν να τη βιώνει ξανά από την αρχή. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: η σκέψη γεννά συναίσθημα, το συναίσθημα τροφοδοτεί νέες σκέψεις και αυτές με τη σειρά τους συντηρούν την ένταση. Δεν είναι τυχαίο που κάποιες φορές μπορεί να είμαστε θυμωμένοι ή στεναχωρημένοι για ώρες, ενώ το γεγονός που προκάλεσε την αντίδραση έχει περάσει προ πολλού.
Πώς εφαρμόζεται ο κανόνας των 90 δευτερολέπτων;
Η βασική ιδέα είναι απλή: όταν ένα έντονο συναίσθημα εμφανιστεί, αντί να το καταπιέσεις ή να αντιδράσεις παρορμητικά, δώσε στον εαυτό σου 90 δευτερόλεπτα για να το παρατηρήσει. Όχι να το αναλύσει. Όχι να βρει ποιος φταίει. Όχι να δημιουργήσει σενάρια. Απλώς να το νιώσει. Παρατήρησε τι συμβαίνει στο σώμα σου. Νιώθεις το στομάχι σου σφιγμένο; Τα χέρια σου ιδρωμένα; Την αναπνοή σου πιο γρήγορη; Μπορείς να αναγνωρίσεις αν αυτό που βιώνεις είναι θυμός, φόβος, απογοήτευση ή θλίψη; Η παρατήρηση χωρίς κριτική είναι το πρώτο βήμα για να αποκτήσεις απόσταση από το συναίσθημα και να μην παρασυρθείς από αυτό.
Οι τρεις ερωτήσεις που βοηθούν να επανέλθεις
Αφού περάσουν αυτά τα 90 δευτερόλεπτα, μπορείς να κάνεις στον εαυτό σου μερικές απλές αλλά ουσιαστικές ερωτήσεις:
- Είναι πράγματι αλήθεια αυτό που σκέφτομαι;
- Υπάρχει κάτι που μπορώ να κάνω για να αλλάξω την κατάσταση;
- Αν δεν μπορώ να την αλλάξω, μπορώ να την αποδεχτώ και να προχωρήσω;
Πολλές φορές θα ανακαλύψεις ότι η πρώτη σου ερμηνεία δεν ήταν απόλυτα ακριβής. Ίσως κάποιος δεν σε αγνόησε επίτηδες. Ίσως μια καθυστέρηση δεν σημαίνει απόρριψη. Ίσως το μυαλό σου συμπλήρωσε μόνο του τα κενά με τα πιο απαισιόδοξα σενάρια. Άλλες φορές θα συνειδητοποιήσεις ότι υπάρχει κάτι πρακτικό που μπορείς να κάνεις: να μιλήσεις, να βάλεις όρια, να ζητήσεις βοήθεια ή να αλλάξεις στάση απέναντι στην κατάσταση.
Η συναισθηματική νοημοσύνη δεν σημαίνει απουσία συναισθημάτων
Συχνά πιστεύουμε ότι οι ψύχραιμοι άνθρωποι δεν θυμώνουν, δεν αγχώνονται ή δεν πληγώνονται. Στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο. Νιώθουν κι εκείνοι έντονα συναισθήματα, αλλά έχουν μάθει να μην αφήνουν την πρώτη παρόρμηση να αποφασίζει για λογαριασμό τους. Η συναισθηματική νοημοσύνη δεν είναι η ικανότητα να μην επηρεάζεσαι ποτέ. Είναι η ικανότητα να αναγνωρίζεις τι συμβαίνει μέσα σου και να επιλέγεις συνειδητά την επόμενη κίνησή σου. Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο μάθημα του κανόνα των 90 δευτερολέπτων: ότι ανάμεσα στο ερέθισμα και στην αντίδρασή μας υπάρχει ένα μικρό αλλά πολύτιμο διάστημα. Ένα ενάμισι λεπτό που μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε μια παρορμητική έκρηξη και σε μια πιο ψύχραιμη, συνειδητή επιλογή.
