Σχετικά πρόσφατα ήμουν τυχαία παρούσα στον τσακωμό ενός ζευγαριού σε μια καφετέρια. Καθόμουν μόνη μου εγώ, δίπλα μου αυτοί, και μετά από μερικές στιγμές (δικής τους) αμηχανίας, ξεκίνησαν να τσακώνονται, για άγνωστο σ’ εμένα λόγο. Συνειδητοποίησα ότι, παρόλο που δεν φώναζαν ούτε χρησιμοποιούσαν ύβρεις, εντούτοις οι εκατέρωθεν προσβολές και υποτιμητικοί χαρακτηρισμοί δυναμίτιζαν ακόμα περισσότερο το κλίμα.
Με αφορμή αυτόν τον τσακωμό, ξεκίνησα να παρατηρώ ζευγάρια γύρω μου, πώς συμπεριφέρονται, πώς μιλούν ο ένας στον άλλον, πώς μεταφέρουν εμπειρίες και σκέψεις. Πώς λειτουργούν στην καθημερινότητά τους.
Πολλοί πιστεύουν, καθότι δημοφιλέστατη άποψη, ότι θεμέλιο μιας υγιούς σχέσης είναι οι όμορφες στιγμές και τα όμορφα συναισθήματα που αυτές προκαλούν. Περνώντας τα χρόνια, εκείνο που θεωρούμε ότι θα μείνει είναι οι στιγμές εκείνες που χτίζονται κυρίως γύρω από κουβέντες, αγκαλιές, χαμόγελα, εκπλήξεις. Όλα εκείνα που μάς κάνουν να χαμογελάμε, ακόμα και όταν περάσει ένα εύλογο χρονικό διάστημα.
Ταυτόχρονα, προκύπτει και μια άλλη αλήθεια για τις ανθρώπινες σχέσεις, κάπως άβολη αλλά εξίσου σοβαρή. Το αρνητικό στοιχείο, η αρνητικότητα, εάν υπάρχει, είναι πολύ πιο σοβαρό και κυρίως πιο ύπουλο από το θετικό.
Ας πάρουμε παράδειγμα μια καθημερινή συνθήκη. Είναι πολύ πιθανόν, χωρίς να το καταλάβουμε, στον καβγά επάνω, να πούμε κουβέντες που δεν τις εννοούμε. Και τότε υπάρχει ο κίνδυνος, η παγίδα, να ξεκινήσει ο ένας από τους δύο και να συνεχίσει ο άλλος, να χτυπάει και να επισημαίνει όλα τα αρνητικά που εντοπίζει και που προφανώς τον ενοχλούν.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Ψυχολογικές έρευνες και μελέτες έχουν καταδείξει ότι τα αρνητικά γεγονότα, δυστυχώς, έχουν πιο πολύ συναισθηματικό βάρος από τα αντίστοιχα θετικά. Η λεγόμενη αρνητική προκατάληψη επηρεάζει τόσο τον γάμο όσο και τις στενές σχέσεις και γίνεται ακόμα πιο προφανής σε στιγμές καβγά και έντασης. Γιατί, στην τελική, δεν αρκεί μόνο να αγαπάμε, αλλά έχει σημασία και το πώς το δείχνουμε.
Το «σ’ αγαπώ», ακόμα και δέκα φορές την ημέρα να λέγεται, αναιρείται από μια ειρωνεία ή ένα περιφρονητικό σχόλιο. Η ανθοδέσμη-έκπληξη για την επέτειο ξεχνιέται με την πρώτη υποτίμηση. Διότι οι λέξεις κρύβουν συναίσθημα, εκτίμηση, σεβασμό, ασφάλεια.
Ένα από τα πρώτα σημάδια φθοράς σε μια σχέση είναι η συνεχής και επαναλαμβανόμενη κριτική, η οποία φτάνει στα όρια της υποτίμησης. Αν παραδεχτούμε ότι είναι αναπόφευκτο σε μια σχέση να υπάρξουν στιγμές διαφωνίας, το σημαντικό είναι αυτή να εκφραστεί και να ειπωθεί κόσμια, ευγενικά και με απόλυτο και πλήρη σεβασμό στην προσωπικότητα του άλλου. Ειδικά αν η αρνητικότητα είναι επαναλαμβανόμενη και δεν γίνεται καμία προσπάθεια να σταματήσει, τότε το πλήγμα (θα) είναι ανεπανόρθωτο.
Δεν είναι ανάγκη να πούμε «είσαι τραγικός, πάντα έτσι μού κάνεις», αλλά «δεν μού άρεσε αυτό που είπες, την επόμενη φορά να το συζητήσουμε πρώτα». Αντί «το φαγητό ήταν απαίσιο, δεν τρωγόταν», ας πούμε «ήθελε απλώς λίγο αλάτι, πρέπει να ξεχάστηκες, έβαλα από πάνω, δεν έγινε κάτι». Αντί «το φόρεμα (ή ό,τι άλλο) δε σε κολακεύει», ας πούμε «γιατί δεν βάζεις αυτό που φόραγες χτες και σε κολάκευε τόσο πολύ;».
Η συνεχής πρόταξη όλων ή κάποιων αρνητικών σταδιακά προκαλεί συναισθηματική απόσταση. Δημιουργεί ένα αίσθημα ανικανότητας, μειονεξίας και τελικά κατωτερότητας. Και ξεκινά ένας φαύλος κύκλος: η αρνητικότητα γεννά επίκριση, η επίκριση ειρωνεία και υποτίμηση, οι δύο σύντροφοι νιώθουν ανασφάλεια, απομακρύνονται και ξαναγίνονται (πιο πολύ αυτή τη φορά) αρνητικοί.
Για να προλάβω τον προβληματισμό: Δεν θα υπάρξουν καβγάδες και διαφωνίες; Φυσικά και θα υπάρξουν. Σχέση χωρίς σκαμπανεβάσματα δεν υπάρχει. Οι καβγάδες δεν ακυρώνουν μια σχέση. Το αντίθετο. Τη βοηθούν να εξελιχθεί (μαζί με τα άτομα) και να ωριμάσει. Το ζητούμενο δεν είναι να υπάρξει σχέση χωρίς παρεξηγήσεις ή κούραση. Το βασικό είναι να μην είναι αυτά ο τρόπος επικοινωνίας. Να μην είναι η αρνητικότητα ο βασικός πυλώνας της σχέσης. Να μην γίνεται επίθεση στο άτομο, αλλά στο πρόβλημα. Γιατί, όταν επιτίθεσαι στον άνθρωπο, η ζημιά είναι τεράστια.
Όμως, ακόμα κι αν υπάρξει στιγμή αρνητισμού, είναι ανάγκη αυτό να διορθωθεί. Αυτό είναι το βασικό. Να μη μείνει μια αρνητική στιγμή μέσα σε μια σχέση. Να ειπωθεί ένα συγγνώμη, να δοθεί μια εξήγηση και να αναλυθεί η βεβιασμένη (και λανθασμένη) αντίδραση. Φράσεις όπως «το είπα πάνω στα νεύρα μου», «καταλαβαίνω ότι σε πλήγωσα», «δεν το εννοούσα, ήταν μια παρόρμηση της στιγμής» επουλώνουν με ταχείς ρυθμούς μια πληγή που χρήζει επούλωσης.
Γιατί, στην τελική ανάλυση, δεν είναι μόνο το ότι πληγώθηκε ο ένας από τους δύο. Είναι και το εάν υπήρξε ενδιαφέρον, πρόθεση, επιθυμία, διάθεση για να θεραπευθεί το τραύμα.
Είναι τότε που θα επιβεβαιωθεί ότι η αγάπη φαίνεται όταν όλα πάνε στραβά, αλλά δεν επιτρέπει στο μικρό, επιπόλαιο και ανεπαίσθητο τραύμα να γίνει μόνιμη ουλή.
Συντάκτης: Χριστιάνα Δεμέναγα
