Ίσως κάποιοι να έχετε ακούσει για το φαινόμενο του limerence στις σχέσεις, άλλοι μπορεί να το βιώνετε ή μπορεί ακόμη και να το περάσατε μέσω των φίλων σας που ίσως κάποτε βρέθηκαν κολλημένοι σε μια ιστορία με ένα συγκεκριμένο πρόσωπο το οποίο για εκείνους ήταν μοναδικό.
Το φαινόμενο του limerence ή αλλιώς της συναισθηματικής εμμονής έχει να κάνει με την έντονη ενασχόληση και επιθυμία για ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, χαρακτηρίζεται από έντονες σκέψεις, μεγάλη συναισθηματική εξάρτηση και ανάγκη για ανταπόδοση από ένα συγκεκριμένο άτομο που πέρασε κάποτε από τη ζωή μας και μπορεί να ανταπέδωσε έως ένα βαθμό το ενδιαφέρον ή ακόμη και τα συναισθήματά μας και αυτό μας οδήγησε στο να το τοποθετήσουμε σε ένα βάθρο, να το θεωρούμε μοναδικό, ξεχωριστό και διαφορετικό από τα άλλα.
Ενώ λοιπόν το φαινόμενο αυτό δε διαφέρει σε σημαντικό βαθμό από τα πρώτα στάδια του ενθουσιασμού του έρωτα, χαρακτηρίζεται ωστόσο από την εξιδανίκευση του άλλου προσώπου σε σημείο που να αγνοεί κανείς τα ελαττώματά του, μοιάζει με έρωτα και θαυμασμό που δε βασίζεται στην αμοιβαιότητα αλλά κατά κύριο λόγο στην αβεβαιότητα για τα συναισθήματα του άλλου ατόμου.
Το φαινόμενο αυτό, αρχίζει να μας προβληματίζει στις περιπτώσεις που η εμμονή με ένα συγκεκριμένο άτομο που δεν είναι συναισθηματικά διαθέσιμο μπορεί να μας εμποδίσει από το να δημιουργήσουμε αληθινές σχέσεις με άλλους, καθώς η φαντασίωση που έχουμε στο μυαλό μας, η ιδανική εικόνα ενός ανθρώπου, δεν μπορεί να συγκριθεί ισότιμα με έναν άνθρωπο με προτερήματα και ελαττώματα με τον οποίο υπάρχει τριβή στην πραγματική ζωή. Παράλληλα, η κατάσταση συναισθηματικής εμμονής μπορεί ακόμη να επηρεάσει την παραγωγικότητα και τη λειτουργικότητα μας γιατί η αδιαφορία του άλλου ατόμου ισοδυναμεί με συναισθηματική καταστροφή.
Τι κάνουμε λοιπόν αν νιώθουμε μια τέτοια έλξη που μας ελέγχει, τ@ σκεφτόμαστε συνεχώς, ονειροπολούμε και το μόνο που θέλουμε είναι μια επιβεβαίωση πως νιώθει το ίδιο αναλύοντας κάθε λέξη, συζήτηση και επαφή, ακόμη και αν η πραγματικότητα μας δείχνει πως οι πιθανότητες να εξελιχθεί όλο αυτό σε ουσιαστική σχέση δεν είναι με το μέρος μας;
Λένε πως ο πιο εύκολος τρόπος να ξεκολλήσει κανείς από μια τέτοια κατάσταση είναι να κάνει μια ανοιχτή συζήτηση με το ερωτικό του ενδιαφέρον. Μια σαφής και ξεκάθαρη απάντηση, είτε είναι αρνητική είτε θετική, βοηθάει ώστε να μειωθεί η εμμονή και η ενασχόληση καθώς έτσι είτε δημιουργείται μια σχέση ή το θέμα τελειώνει μετά την απόρριψη.
Σε αυτό το σημείο, πολλοί θα σπεύσουν να τοποθετηθούν λέγοντας πως το φαινόμενο αυτό δεν είναι κάτι παραπάνω από την απλή, κλασική παραδοσιακή καψούρα, μια ακόμη δηλαδή υπεραπλούστευση που πολλές φορές που μας οδηγεί στο να κρύβουμε κάτω από το χαλί πολύ πιο σημαντικές καταστάσεις που μπορεί να έχουν πάρει τη μορφή συγκεκριμένου pattern στη ζωή μας. Άλλωστε πολλοί άνθρωποι ακολουθούν το pattern αυτό συνεχώς στη ζωή τους καθώς ακόμη και όταν το έντονο αυτό ενδιαφέρον για ένα πρόσωπο τελειώσει, τότε τη θέση του παίρνει κάποιο άλλο.
Τα καλά νέα είναι ωστόσο πως σύμφωνα με την Tennov και άλλους ειδικούς ψυχικής υγείας που έχουν ασχοληθεί με το θέμα, η συναισθηματική εμμονή μπορεί να τελειώσει με ολοκλήρωση όταν δημιουργείται σχέση μεταξύ των δύο ατόμων, με ξεκάθαρη απόρριψη όταν το άτομο το παίρνει απόφαση και προχωρά αλλά και με μεταβίβαση, όταν ένα άλλο αντικείμενο πόθου έρχεται να πάρει τη θέση του προηγούμενου.
Ο όρος limerence ο οποίος δε χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχιατρική και δεν κατατάσσεται στο DSM-5, δεν είναι νέος και χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1979 από την Dorothy Tennov. Η Tennov είχε διεξάγει μια έρευνα με 300 περίπου συνεντευξιαζόμενους με βασική θεματική το τι σημαίνει να είναι κανείς ερωτευμένος. Με βάση τις απαντήσεις που έλαβε, διέγνωσε πως κάποιοι από τους συμμετέχοντες περιέγραφαν ως έρωτα μια μορφή προσκόλλησης σύμφωνα με την οποία κάποιος ασχολιόταν συνεχώς με ένα ερωτικό ενδιαφέρον χωρίς ωστόσο να βρίσκεται σε σχέση μαζί του. Συνήθως το limerence παρατηρείται σε ασαφείς καταστάσεις στις οποίες το ερωτικό ενδιαφέρον έδειξε κάποτε ανταπόκριση ή συναισθήματα χωρίς να γίνει ποτέ πραγματικά διαθέσιμο.
Στις περιπτώσεις αυτής της αβεβαιότητας λοιπόν, ο άνθρωπος που βιώνει αυτού του είδους την ερωτική εμμονή, σκέφτεται συνεχώς το άλλο άτομο, νιώθει ευφορία όταν το αντικείμενο του πόθου του δείχνει ενδιαφέρον αλλά και μεγάλο άγχος και θλίψη όταν εισπράττει αδιαφορία. Αυτό που διαχωρίζει τη συμπεριφορά αυτή από τον έρωτα, είναι το γεγονός πως σε αντίθεση με τα πρώτα στάδια του έρωτα όπου δυο σύντροφοι σκέφτονται συνεχώς ο ένας τον άλλο, στην περίπτωση του limerence, παραμένει ασαφές το αν το αντικείμενο του πόθου ενδιαφέρεται πραγματικά. Ασάφεια η οποία μεγιστοποιεί την εμμονή καθώς σε πολλές περιπτώσεις όσο περισσότερο κάποιος αφήνει την πόρτα ανοιχτή, τόσο η συναισθηματική εμμονή μεγαλώνει όπως αναφέρουν οι Carswell και Impett (2021).
Πολλοί συνδέουν την συμπεριφορά αυτή με το stalking, καθώς ένα άτομο μπορεί να θελήσει να γίνει μέρος του κόσμου του αντικειμένου του πόθου με το να περάσει έξω από το σπίτι του ή να αρχίσει να συχνάζει στα στέκια του πολλές φορές μόνο και μόνο για να μειώσει την απόσταση που τους χωρίζει ή να μετριάσει την ανία που μπορεί να νιώθει, και αρκετοί είναι αυτοί που σχετίζουν το φαινόμενο με την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (Obsessive-Compulsive Disorder, OCD). Σε αυτή την περίπτωση, το άτομο ακολουθεί συγκεκριμένες τελετουργίες όπως το να τσεκάρει πολλές φορές την ημέρα το προφίλ του άλλου ατόμου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, να υποφέρει από καθημερινές σκέψεις που σχετίζονται με το άτομο αυτό ή ακόμη και η διάθεσή του να εξαρτάται από την ανταπόκριση που θα λάβει από τον άλλο, θετική ή αρνητική, με αποτέλεσμα η παραγωγικότητα και η καθημερινότητα του ατόμου να διαταράσσεται σοβαρά.
Τα τελευταία χρόνια, λίγες έρευνες έχουν επικεντρωθεί στο φαινόμενο αυτό με τις περισσότερες παρεμβάσεις να επικεντρώνονται σε γνωσιακές-συμπεριφορικές προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται σε περιπτώσεις Ιδεοψυχαναγκαστικής Διαταραχής που κατά κύριο λόγο στοχεύουν στο να βοηθήσουν το άτομο να περιορίσει την εμμονική ενασχόληση με ένα συγκεκριμένο άτομο στον ίδιο βαθμό που αντίστοιχες θεραπείες χρησιμοποιούνται σε περιπτώσεις τελετουργιών και επαναλαμβανόμενων κινήσεων που έχουν ως σκοπό να αντιμετωπίσουν συγκεκριμένες ενοχλητικές σκέψεις του ατόμου, εθισμού στο αλκοόλ ή τον τζόγο.
Σύμφωνα με την κλινική ψυχολόγο Molly Buretts το φαινόμενο έχει τρία στάδια. Ξεκινά με το έντονο ερωτικό ενδιαφέρον για ένα άτομο, συνεχίζει με την τοποθέτηση του ανθρώπου αυτού σε βάθρο και ολοκληρώνεται συνηθώς όταν η πραγματικότητα μας χτυπά την πόρτα και το άτομο καταλαβαίνει πως ο άλλος άνθρωπος δεν είναι λύση για όλα τα προβλήματα της ζωής.
Φύσει αισιόδοξοι εμείς, συντασσόμαστε με τη θεωρία πως η ερωτική εμμονή και η ανεξέλεγκτη έλξη μπορεί να μεταμορφωθεί σε αγάπη και σχέση στοργής και αγάπης αν και οι δυο μοιράζονται τα ίδια συναισθήματα και το θέλουν. Σε περίπτωση ωστόσο που κάτι τέτοιο δε συμβεί υπάρχουν πάντα λύσεις.
Σύμφωνα με τον Banarsë, το φαινόμενο δεν προκαλείται αποκλειστικά από το πρόσωπο που αποτελεί το αντικείμενο του πόθου μας, αλλά αποτελεί κυρίως προϊόν της δικής μας νευροχημείας. Το άλλο άτομο λειτουργεί ως έναυσμα, όμως το συναίσθημα πηγάζει από εμάς, γεγονός που σημαίνει ότι έχουμε και τη δυνατότητα να το μεταβάλουμε. Σύμφωνα με τον ίδιο, μια λύση είναι να στρέψει κανείς την προσοχή του στον εαυτό του, στην εργασία, στα ενδιαφέροντα και στις υπόλοιπες κοινωνικές σχέσεις, αντί να επικεντρώνεται εμμονικά σε ένα πρόσωπο. Παράλληλα, τονίζει τη σημασία της ενεργητικής διακοπής των συμπεριφορών που τροφοδοτούν την εμμονή όπως είναι η συνεχής αναζήτηση ενδείξεων αμοιβαιότητας, ο περιορισμός της εξιδανίκευσης καθώς η συνειδητοποίηση πως το άτομο αυτό είναι ένας συνηθισμένος άνθρωπος με αδυναμίες και ελαττώματα. Δεν είναι το μόνο πρόσωπο που μπορεί να μας χαρίσει ευτυχία ούτε η ύπαρξή του και μόνο θα έκανε τη ζωή μας καλύτερη.
Αξίζει να σημειώσουμε πως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πολλές φορές συντηρούν και συντηρούν το έντονο ενδιαφέρον καθώς δίνουν την ψευδαίσθηση πως γνωρίζουμε ένα άτομο και είναι στη ζωή μας σε μεγαλύτερο βαθμό από όσο ισχύει και παράλληλα τροφοδοτούν τη φαντασία με ένα συναίσθημα το οποίο ζει σε μηνύματα, ελάχιστες συναντήσεις και έντονη έλξη με αβέβαιη ανταπόδοση. Σε κάθε περίπτωση ωστόσο, είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως είναι τόσο ωφέλιμο να αγκαλιάζουμε όλες μας τις πλευρές, ακόμη και τις πιο σκοτεινές, ώστε εν τέλει να αποδεχτούμε τον πραγματικό και ουσιαστικό μας εαυτό και να τον αγαπήσουμε λίγο περισσότερο. Σημασία δεν έχει λοιπόν το pattern που ακολουθούμε αλλά το να αφυπνιστούμε ως προς τους λόγους που το κάνουμε.
Καθώς ωστόσο το φαινόμενο αυτό έχει μέση διάρκεια από 18 μήνες έως 3 χρόνια, καλό θα ήταν να έχουμε στο μυαλό μας πως η ζωή είναι τόσο όμορφη ακριβώς γιατί κάθε στιγμή μας σε αυτό τον κόσμο είναι μοναδική και δεν επιστρέφει. Το καλύτερο λοιπόν που έχουμε να κάνουμε είναι να τη ζήσουμε ως άνθρωποι ερωτευμένοι με άλλους ανθρώπους που βρίσκονται στην πραγματικότητα της ζωής μας και όχι στη φαντασία μας. Είναι το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε.
Συντάκτης: Νεφέλη Μπαντελά
