Εξηγούμε το σύνδρομο "του ανθρώπου που πάντα ξεκινάει και ποτέ δεν τελειώνει"

Η ντοπαμίνη της αρχής, η βαρεμάρα της συνέχειας και η ψυχολογία πίσω από τα μισοτελειωμένα όνειρα.

Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν τη ζωή τους ανάμεσα σε εντυπωσιακές εκκινήσεις και αθόρυβες εγκαταλείψεις. Είναι αυτοί που κάθε χρόνο ξεκινούν κάτι καινούργιο. Ένα επαγγελματικό project, ένα πτυχίο, μια γλώσσα, ένα κανάλι, ένα βιβλίο, μια δίαιτα, μια καινούργια εκδοχή του εαυτού τους. Για λίγες εβδομάδες ή λίγους μήνες μοιάζουν ασταμάτητοι. Έχουν ενέργεια, πάθος, πρόγραμμα, όραμα. Μιλούν με τέτοια σιγουριά για το μέλλον που σχεδόν σε πείθουν ότι βρίσκονται ένα βήμα πριν από κάτι μεγάλο.

Και μετά εξαφανίζονται.

Όχι κυριολεκτικά. Ψυχολογικά.

Το project μένει στη μέση. Η ιδέα εγκαταλείπεται. Το πλάνο ξεχνιέται. Η ενέργεια μεταφέρεται κάπου αλλού. Σε κάτι νέο. Σε κάτι πιο συναρπαστικό. Σε μια καινούργια αρχή που μοιάζει ξανά γεμάτη υποσχέσεις.

Αν παρατηρήσεις τη ζωή τους συνολικά, θα δεις ένα περίεργο μοτίβο. Δεν τους λείπει το θάρρος να ξεκινήσουν. Τους λείπει η αντοχή να συνεχίσουν. Και αυτό είναι πολύ πιο ενδιαφέρον ψυχολογικά από όσο φαίνεται. Γιατί η κοινωνία έχει μάθει να μιλάει για τον φόβο της αποτυχίας. Πολύ λιγότερο μιλάει για τον φόβο της συνέπειας. Για εκείνη τη στιγμή που ο ενθουσιασμός τελειώνει και μένεις μόνος απέναντι στη διαδικασία.

Η αρχή είναι πάντα ερωτεύσιμη – Η συνέχεια όχι

• Η αρχή έχει φαντασία. Έχει προσδοκία. Έχει την ψευδαίσθηση ότι όλα είναι πιθανά. Στο ξεκίνημα ενός στόχου μπορείς να φανταστείς τον εαυτό σου επιτυχημένο, αναγνωρισμένο, μεταμορφωμένο. Το μυαλό παράγει εικόνες μεγαλύτερες από την πραγματικότητα και ο εγκέφαλος ανταμείβει αυτή τη διαδικασία με ντοπαμίνη.

Και εδώ βρίσκεται το πρώτο πρόβλημα.

Η ντοπαμίνη δεν σχετίζεται τόσο με την ανταμοιβή όσο με την προσδοκία της ανταμοιβής. Δεν παράγεται όταν φτάνεις στον προορισμό. Παράγεται όταν πιστεύεις ότι πλησιάζεις προς αυτόν. Γι’ αυτό και οι αρχές είναι μεθυστικές. Το νέο project. Ο νέος άνθρωπος. Η νέα ιδέα. Η νέα ζωή που ξεκινά τη Δευτέρα.

Ο εγκέφαλος λατρεύει το καινούργιο γιατί το καινούργιο δεν έχει ακόμα απογοητεύσει. Η πραγματικότητα όμως έχει μια κακή συνήθεια. Μετά από λίγο σταματά να είναι καινούργια. Και τότε αρχίζει το πραγματικό παιχνίδι. Όχι όταν είσαι ενθουσιασμένος. Όταν βαριέσαι. Αυτό είναι ίσως το πιο υποτιμημένο εμπόδιο της ανθρώπινης εξέλιξης. Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι εγκαταλείπουν επειδή δυσκολεύονται. Στην πραγματικότητα εγκαταλείπουν επειδή η διαδικασία σταματά να τους διεγείρει.

Κάποια στιγμή το γυμναστήριο δεν είναι μεταμόρφωση. Είναι Τρίτη βράδυ. Το γράψιμο δεν είναι έμπνευση. Είναι η πέμπτη σελίδα που δεν βγαίνει. Η επιχείρηση δεν είναι όραμα. Είναι λογιστικά, τηλέφωνα και προβλήματα. Η σχέση δεν είναι πεταλούδες. Είναι επικοινωνία όταν δεν έχεις διάθεση. Και κάπου εκεί οι περισσότεροι αποχωρούν. Γιατί ανακάλυψαν ότι δεν ήταν ερωτευμένοι με τον στόχο. Ήταν ερωτευμένοι με το συναίσθημα του ξεκινήματος.

Υπάρχει μάλιστα μια πιο σκοτεινή πλευρά σε αυτό το μοτίβο. Πολλοί άνθρωποι προστατεύουν ασυνείδητα την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους αφήνοντας τα πράγματα ανολοκλήρωτα. Όσο κάτι μένει στη μέση, μπορείς πάντα να πιστεύεις ότι θα πετύχαινε. Όσο ένα βιβλίο δεν γράφτηκε ποτέ, μπορεί να είναι αριστούργημα. Όσο μια επιχείρηση δεν ξεκίνησε πραγματικά, μπορεί να ήταν τεράστια επιτυχία. Όσο ένα όνειρο δεν δοκιμάστηκε μέχρι τέλους, παραμένει τέλειο μέσα στη φαντασία. Η ολοκλήρωση είναι επικίνδυνη. Η ολοκλήρωση σε αναγκάζει να δεις την αλήθεια. Και η αλήθεια δεν είναι πάντα κολακευτική. Μπορεί να ανακαλύψεις ότι δεν είσαι τόσο καλός όσο πίστευες. Μπορεί να αποτύχεις. Μπορεί να εκτεθείς. Μπορεί να χρειαστεί να ξαναπροσπαθήσεις. Για κάποιους ανθρώπους αυτό είναι πιο τρομακτικό από την ίδια την αποτυχία.

Έτσι δημιουργείται μια παράξενη ζωή γεμάτη από προλόγους χωρίς βιβλία. Από τρέιλερ χωρίς ταινίες. Από υποσχέσεις χωρίς κατάληξη. Και το τραγικό είναι ότι συχνά αυτοί οι άνθρωποι θεωρούν τον εαυτό τους άτυχο. Νομίζουν ότι δεν έχουν βρει ακόμα το σωστό πάθος, τη σωστή δουλειά, τη σωστή ευκαιρία. Ίσως όμως το πρόβλημα να μην είναι ότι δεν βρήκαν το σωστό πράγμα. Ίσως το πρόβλημα να είναι ότι δεν έμειναν ποτέ αρκετά σε τίποτα για να δουν τι θα μπορούσε να γίνει.

Γιατί σχεδόν όλα τα πράγματα στη ζωή έχουν ένα σημείο όπου παύουν να είναι συναρπαστικά και αρχίζουν να απαιτούν χαρακτήρα. Κι εκεί ακριβώς χωρίζονται οι άνθρωποι. Σε αυτούς που κυνηγούν διαρκώς την επόμενη αρχή. Και σε αυτούς που έχουν μάθει να αντέχουν αρκετά ώστε να δουν το τέλος. Και ίσως η πιο άβολη ερώτηση να είναι η εξής:

Πόσα από αυτά που άφησες στη μέση ήταν πράγματι λάθος για εσένα

και πόσα τα εγκατέλειψες ακριβώς τη στιγμή που σταμάτησαν να σε ενθουσιάζουν και άρχισαν να σου ζητούν πειθαρχία;