«Η επιτυχία ξεκινά στις 5 το πρωί». Αν είχες ένα ευρώ για κάθε φορά που άκουσες αυτή τη φράση, μάλλον θα μπορούσες να κοιμάσαι όσο θέλεις, χωρίς να χρειάζεται να δουλέψεις ξανά.
Τα τελευταία χρόνια, τα social media έχουν γεμίσει με ανθρώπους που πίνουν τον πρώτο καφέ πριν ακόμα ξημερώσει, κάνουν γυμναστική στις 6:00 και μέχρι τις 9:00 έχουν ολοκληρώσει όσα οι περισσότεροι κάνουν μέσα σε μια ολόκληρη μέρα. Έτσι, δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι όποιος ξυπνά νωρίς είναι αυτόματα πιο παραγωγικός.
Η επιστήμη, όμως, έχει λίγο διαφορετική άποψη. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες έρευνες, η παραγωγικότητα δεν εξαρτάται τόσο από το τι ώρα ανοίγεις τα μάτια σου, αλλά από το αν το πρόγραμμά σου συμβαδίζει με το βιολογικό σου ρολόι, γνωστό και ως χρονότυπο (chronotype). Δεν είμαστε όλοι «πρωινοί τύποι». Άλλοι πετάγονται από το κρεβάτι στις 6:30 χωρίς δεύτερη σκέψη και άλλοι νιώθουν ότι ο εγκέφαλός τους ανοίγει… μετά τον δεύτερο καφέ. Και δεν φταίει απαραίτητα η τεμπελιά.
Μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2024 στο Bulletin of Faculty of Physical Therapy από τους Haider Imam, Deepika Singla και Ruchi Basista εξηγεί ότι οι άνθρωποι χωρίζονται σε πρωινούς, βραδινούς και ενδιάμεσους χρονότυπους. Κάθε ομάδα έχει διαφορετικές ώρες, στις οποίες βρίσκεται σε εγρήγορση, συγκεντρώνεται καλύτερα και αποδίδει περισσότερο.
Με λίγα λόγια; Αν ο φίλος σου γράφει τη διπλωματική του στις 11 το βράδυ κι εσύ εκείνη την ώρα ψάχνεις ήδη το μαξιλάρι σου, κανείς από τους δύο δεν κάνει κάτι λάθος. Απλώς λειτουργείτε διαφορετικά.
Η παραγωγικότητα έχει… ωράριο. Πολλοί πιστεύουν ότι οι πρωινοί τύποι είναι πιο αποδοτικοί, επειδή ξυπνούν νωρίτερα. Η πραγματικότητα είναι λίγο πιο σύνθετη. Έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2025 στο περιοδικό Sleep Health, χρησιμοποιώντας δεδομένα από την πανεθνική μελέτη Korean Work, Sleep and Health Study (2022–2024), έδειξε ότι οι βραδινοί τύποι παρουσίαζαν μεγαλύτερη απώλεια παραγωγικότητας, κυρίως όταν αναγκάζονταν να εργάζονται σε ωράρια που δεν ταίριαζαν με τον φυσικό τους ρυθμό. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αναντιστοιχία ανάμεσα στο βιολογικό ρολόι και στις απαιτήσεις της εργασίας επηρεάζει σημαντικά την απόδοση.
Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα ότι κάποιος είναι «νυχτοπούλι». Το πρόβλημα είναι όταν πρέπει να λειτουργεί σαν «πρωινό πουλάκι». Δεν έχει σημασία μόνο το πότε, αλλά και το πώς κοιμάσαι. Υπάρχει ακόμη ένας παράγοντας που συχνά ξεχνάμε. Ο ύπνος. Μελέτη σε περισσότερους από 8.000 εργαζόμενους στην Ιαπωνία, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Sleep Medicine, έδειξε ότι η χαμηλότερη παραγωγικότητα δεν συνδεόταν άμεσα με το αν κάποιος ήταν πρωινός ή βραδινός τύπος, αλλά κυρίως με τις διαταραχές ύπνου που δημιουργούνται όταν αναγκάζεται να ζει αντίθετα από τον φυσικό του ρυθμό. Αυτό εξηγεί γιατί κάποιος μπορεί να ξυπνήσει στις 5:30 το πρωί και στις 10:00 να μετράει ήδη αντίστροφα για τον επόμενο καφέ.
Και η δημιουργικότητα; Εδώ τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο ενδιαφέροντα. Αρκετές σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι η απόδοση δεν είναι ίδια για όλες τις εργασίες. Κάποιοι είναι πιο αποτελεσματικοί στις αναλυτικές εργασίες νωρίς το πρωί, ενώ άλλοι εμφανίζουν μεγαλύτερη δημιουργικότητα ή καλύτερη επίλυση προβλημάτων αργότερα μέσα στην ημέρα, όταν ο εγκέφαλός τους βρίσκεται στο προσωπικό του «peak». Αυτός είναι και ο λόγος που αρκετοί συγγραφείς, μουσικοί ή προγραμματιστές δηλώνουν ότι οι καλύτερες ιδέες τους έρχονται όταν οι υπόλοιποι… ετοιμάζονται για ύπνο.
Μήπως έχουμε δαιμονοποιήσει άδικα τα «νυχτοπούλια»; Η αλήθεια είναι πως ναι. Για χρόνια, το να ξυπνά κανείς νωρίς συνδέθηκε με πειθαρχία, υπευθυνότητα και επιτυχία, ενώ όσοι δυσκολεύονταν να ανοίξουν τα μάτια τους πριν τις 8 χαρακτηρίζονταν συχνά τεμπέληδες. Όμως, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι χρονότυποι επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τη βιολογία, την ηλικία και τα γονίδιά μας. Δεν είναι απλώς θέμα χαρακτήρα ή θέλησης.
Άλλωστε, σκέψου το λίγο. Ένας άνθρωπος που εργάζεται δημιουργικά από τις 10 το βράδυ μέχρι τη 1 μετά τα μεσάνυχτα μπορεί να παράγει εξαιρετική δουλειά, ακόμη κι αν δεν έχει δει ποτέ ανατολή από επιλογή.
Άρα… να βάζουμε ξυπνητήρι στις 5; Όχι απαραίτητα. Αν είσαι πρωινός τύπος και νιώθεις ότι οι καλύτερες ώρες σου είναι πριν ξυπνήσει η υπόλοιπη πόλη, συνέχισε να το απολαμβάνεις. Αν, όμως, κάθε φορά που προσπαθείς να ακολουθήσεις το πρόγραμμα ενός influencer καταλήγεις να κοιτάζεις το πληκτρολόγιο σαν να είναι γρίφος, ίσως το πρόβλημα να μην είσαι εσύ.
Ίσως απλώς προσπαθείς να λειτουργήσεις σε ώρα που ο εγκέφαλός σου δεν έχει ανοίξει ακόμη. Τελικά, η παραγωγικότητα δεν μετριέται από την ώρα που χτυπάει το ξυπνητήρι, αλλά από το πόσο καλά αξιοποιείς τις ώρες που πραγματικά αποδίδεις. Και αυτό, όπως δείχνει η επιστήμη, είναι διαφορετικό για τον καθένα. Οπότε, την επόμενη φορά που κάποιος θα σου πει ότι «οι επιτυχημένοι ξυπνούν στις πέντε», μπορείς να του χαμογελάσεις και να απαντήσεις: «Ή… απλώς ξυπνούν όταν το βιολογικό τους ρολόι συνεργάζεται μαζί τους».
Συντάκτης: Ράνια Λιάσκου
