Τώρα τελευταία, στην κούρσα της ζωής, έχουμε αποκτήσει όλοι έναν ανεπιθύμητο συνεπιβάτη που δε λέει να κατέβει. Προσπαθούμε να του ξεφύγουμε με διάφορα τεχνάσματα, όμως εκείνος πάντα επιστρέφει πιο επίμονος. Είναι η επανάληψη. Θέλουμε κάθε μέρα να είναι διαφορετική, κάθε εβδομάδα παραγωγική, κάθε εμπειρία αξιομνημόνευτη. Κυνηγάμε το καινούργιο, το συναρπαστικό, το επόμενο. Κι όμως, αν το καλοσκεφτούμε, ένα μεγάλο μέρος της ζωής μας αποτελείται και πρέπει να αποτελείται ακριβώς από όσα επαναλαμβάνουμε.
Ο ίδιος καφές το πρωί. Το στρώσιμο του κρεβατιού. Ένα ντους το βράδυ. Η βόλτα με τον σκύλο την ίδια περίπου ώρα. Η μουσική που ακούμε καθώς ετοιμαζόμαστε. Μικρές πράξεις που μοιάζουν ασήμαντες, μέχρι να λείψουν. Γιατί τότε συνειδητοποιούμε πως δεν ήταν απλώς συνήθειες. Ήταν μικρές άγκυρες μέσα στην ημέρα. Δεν μας κρατούν στάσιμους· μας κρατούν σταθερούς. Μέσα σε μια καθημερινότητα που αλλάζει διαρκώς, μας προσφέρουν κάτι πολύτιμο: το γνώριμο. Ξέρουμε τι έρχεται, πότε έρχεται και, κυρίως, ξέρουμε ότι είναι δικό μας.
Η επανάληψη δεν είναι πάντα συνώνυμη της πλήξης. Οι ίδιες κινήσεις, όταν αποκτούν προσωπικό νόημα, παύουν να είναι απλές συνήθειες και γίνονται τελετουργίες, στο όνομα των οποίων επιτρέπεται, τουλάχιστον ακόμα, να σταματήσουμε τον χρόνο και να αφοσιωθούμε. Αφοσίωση: μια πολυτέλεια που έρχεται αντίθετη με την επιταγή των ημερών να μοιράζουμε διαρκώς τον εαυτό μας.
Γιατί τελικά δεν είναι ο καφές που έχει σημασία. Είναι τα πέντε λεπτά που του ανήκουν. Δεν είναι η βόλτα με τον σκύλο, αλλά εκείνη η μικρή παύση από όλα τα υπόλοιπα. Δεν είναι η μουσική, αλλά ο τρόπος που σηματοδοτεί ότι η μέρα αρχίζει ή τελειώνει. Οι τελετουργίες αποκτούν τη δύναμή τους επειδή επαναλαμβάνονται. Κι όσο επαναλαμβάνονται, αποκτούν μνήμη. Συνδέονται με ανθρώπους, εποχές, σπίτια, στιγμές. Έτσι, μια φαινομενικά ασήμαντη πράξη μπορεί ξαφνικά να κουβαλά ολόκληρη ιστορία. Ένα τραγούδι να μας γυρίζει χρόνια πίσω. Μια μυρωδιά να μας μεταφέρει σε ένα σπίτι που δεν υπάρχει πια. Ένα συγκεκριμένο φλιτζάνι να μας θυμίζει κάποιον άνθρωπο. Και τότε καταλαβαίνουμε πως δεν οργανώνουν μόνο τη μέρα μας. Οργανώνουν και τη μνήμη μας.
Οι τελετουργίες, όμως, δεν μας προσφέρουν μόνο ασφάλεια. Λειτουργούν και σαν μικρά σημάδια μετάβασης. Το πρωινό τελετουργικό μάς λέει πως η μέρα ξεκινά· το ντους μετά τη δουλειά μπορεί να σηματοδοτεί ότι αφήνουμε πίσω μας τις υποχρεώσεις· το βιβλίο πριν από τον ύπνο, πως ο θόρυβος της ημέρας τελείωσε. Σε έναν κόσμο όπου όλα τείνουν να μπλέκονται μεταξύ τους, αυτές οι μικρές πράξεις βάζουν όρια εκεί που εμείς δυσκολευόμαστε να τα βάλουμε. Δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκες ούτε να απαιτούν χρόνο. Αρκεί να επαναλαμβάνονται με συνέπεια και να αποκτούν για εμάς ένα συγκεκριμένο νόημα. Κι έτσι, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, γίνονται μικρές πόρτες: ανοίγουν και κλείνουν κεφάλαια μέσα στην ίδια μέρα.
Γι’ αυτό και όταν μια τέτοια μικρή τελετουργία διαταράσσεται, το νιώθουμε περισσότερο απ’ όσο θα περίμενε κανείς. Δεν είναι απλώς ότι αλλάζει μια συνήθεια. Είναι σαν να μετακινείται για λίγο μια μικρή ψηφίδα από τη θέση της. Μια μέρα χωρίς τον πρωινό καφέ στο ίδιο σημείο, χωρίς τη βόλτα, χωρίς εκείνο το τραγούδι μπορεί να μοιάζει παράξενα ανολοκλήρωτη. Κι αυτό μας θυμίζει κάτι απλό: μέσα στην ανάγκη μας για αλλαγή, έχουμε ανάγκη και από σταθερές. Από μικρά πράγματα που δεν χρειάζεται να μας εντυπωσιάζουν για να μας κάνουν καλό. Πράγματα που δεν ζητούν την προσοχή μας, αλλά μας την επιστρέφουν.
Ίσως, τελικά, να έχουμε αδικήσει λίγο την επανάληψη. Τη θεωρήσαμε εχθρό της αλλαγής, συνώνυμη της ανίας και της στασιμότητας. Κι όμως, κάποιες φορές είναι ακριβώς αυτή που μας βοηθά να αντέξουμε όλα όσα αλλάζουν.
Οι μικρές μας τελετουργίες δεν είναι χάσιμο χρόνου. Είναι ο τρόπος με τον οποίο του δίνουμε ρυθμό. Μικρές στάσεις μέσα στην κούρσα, που δεν μας βγάζουν από τη ζωή, αλλά μας βοηθούν να τη ζούμε. Η επανάληψη δημιουργεί μια αίσθηση προβλεψιμότητας και ασφάλειας μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει συνεχώς.
Και κάπως έτσι, τελικά, αυτός ο ενοχλητικός συνεπιβάτης που τόσο καιρό προσπαθούσαμε να κατεβάσουμε στη στάση ίσως να είναι ακριβώς εκείνος που χρειαζόμαστε για να μη χάσουμε τον δρόμο.
Συντάκτης: Βίκυ Παναγοπούλου
