Από τη στιγμή που ένα παιδί αρχίζει να μιλάει, δεν μαθαίνει απλώς τη γλώσσα του. Μαθαίνει να ζητά, να εξηγεί, να θυμώνει, να χαίρεται, να συνδέεται. Κι αυτό γιατί η γλώσσα είναι εργαλείο ζωής. Και η προσχολική ηλικία είναι το σημείο όπου αυτό το εργαλείο αρχίζει να «χτίζεται» oυσιαστικά.
Η γλωσσική ανάπτυξη στην προσχολική ηλικία είναι από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες για τη συνολική εξέλιξη του παιδιού. Στα πρώτα χρόνια της ζωής του, το παιδί έρχεται σε επαφή με τον προφορικό λόγο, τον ακούει, τον κατανοεί και σιγά-σιγά τον χρησιμοποιεί για να εκφράσει σκέψεις, συναισθήματα και ανάγκες. Αυτή η περίοδος θεωρείται κρίσιμη, γιατί εδώ μπαίνουν τα θεμέλια για όσα θα ακολουθήσουν στο σχολείο αλλά και στις κοινωνικές του σχέσεις.
Από την ηλικία των 2 έως και των 6 ετών, το λεξιλόγιο αυξάνεται εντυπωσιακά και οι προτάσεις αποκτούν πιο «σωστό» σχήμα. Τα παιδιά αρχίζουν να συνδυάζουν λέξεις, να φτιάχνουν πιο σύνθετες φράσεις, να πειραματίζονται με γραμματικούς κανόνες και να αφηγούνται μικρές ιστορίες. Παράλληλα, βελτιώνεται και η κατανόηση του λόγου, κάτι που τους επιτρέπει να ακολουθούν οδηγίες, να συμμετέχουν σε συζητήσεις και να επικοινωνούν πιο ουσιαστικά με τους γύρω τους.
Τεράστιο ρόλο παίζει το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον. Οι καθημερινές κουβέντες, τα παραμύθια πριν τον ύπνο, τα τραγούδια, τα παιχνίδια ρόλων και γενικά κάθε στιγμή όπου το παιδί νιώθει ότι ακούγεται και δεν διορθώνεται διαρκώς, ενισχύουν τις γλωσσικές του δεξιότητες. Όταν το παιδί ενθαρρύνεται να μιλά και να εκφράζεται ελεύθερα, αποκτά μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και μια πιο θετική σχέση με τη γλώσσα.
Σημαντικός είναι και ο ρόλος του παιδικού σταθμού και του νηπιαγωγείου. Εκεί, τα παιδιά συμμετέχουν σε οργανωμένες δραστηριότητες που καλλιεργούν τον λόγο, όπως η ομαδική συζήτηση, η αφήγηση και δραματοποίηση ιστοριών ή οι δημιουργικές ασκήσεις. Οι παιδαγωγοί, μέσα από την καθημερινή επαφή, μπορούν να παρατηρήσουν τυχόν δυσκολίες και να στηρίξουν έγκαιρα κάθε παιδί, χωρίς πίεση και χωρίς ταμπέλες.
Φυσικά, δεν αναπτύσσονται όλα τα παιδιά με τον ίδιο ρυθμό. Διαφορές στο περιβάλλον, στα ερεθίσματα αλλά και σε ατομικά χαρακτηριστικά επηρεάζουν την πορεία της γλωσσικής ανάπτυξης. Γι’ αυτό είναι σημαντική η συνεργασία γονέων και εκπαιδευτικών, ώστε να υπάρχει παρατήρηση, κατανόηση και σωστή υποστήριξη όπου χρειάζεται.
Στο τέλος της ημέρας, η γλωσσική ανάπτυξη στην προσχολική ηλικία δεν αφορά μόνο το πόσες λέξεις ξέρει ένα παιδί. Αφορά το πώς νιώθει όταν μιλά, αν αισθάνεται ασφαλές να εκφραστεί και αν έχει γύρω του ανθρώπους που το ακούν πραγματικά. Με ένα πλούσιο σε ερεθίσματα περιβάλλον, ενθάρρυνση και σωστή παιδαγωγική καθοδήγηση, τα παιδιά μπορούν να αποκτήσουν γλωσσικές βάσεις που θα τα συνοδεύουν σε όλη τους τη ζωή.
Συντάκτης: Αγγελική Παπακωνσταντίνου
