Μαύρη γάτα, σπασμένος καθρέφτης, χυμένο αλάτι: Τι παίζει με τις προκαταλήψεις;

Έχεις ποτέ αλλάξει δρόμο επειδή μια μαύρη γάτα πέρασε μπροστά σου; Ή μήπως έχεις κάνει μια ευχή βλέποντας ένα πεφταστέρι ή έχεις ψάξει ανάμεσα στα χόρτα μήπως βρεις ένα τετράφυλλο τριφύλλι;

Μπορεί σήμερα να τα βλέπουμε σαν μικρές συνήθειες ή παιχνίδια της στιγμής, όμως η ανάγκη να αναζητούμε σημάδια γύρω μας υπάρχει εδώ και αιώνες. Από πάντα οι άνθρωποι προσπαθούσαν να βρουν νόημα σε όσα συνέβαιναν γύρω τους. Πριν ακόμη η επιστήμη δώσει απαντήσεις, τα σημάδια έγιναν ένας τρόπος να εξηγούν το άγνωστο άλλοτε ως προειδοποίηση και άλλοτε ως υπόσχεση καλής τύχης.

Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι πως το ίδιο ακριβώς σημάδι μπορεί να σημαίνει κάτι εντελώς διαφορετικό ανάλογα με το πού βρίσκεσαι. Εκεί που ένας λαός βλέπει κακοτυχία, κάποιος άλλος βλέπει τύχη και ευημερία. Από την Ευρώπη και τα Βαλκάνια μέχρι την Ασία, αυτές είναι μερικές καθημερινές συνήθειες και αντικείμενα που απέκτησαν, μέσα στον χρόνο, τη δική τους συμβολική σημασία..

Η μαύρη γάτα

Για πολλούς ανθρώπους, μια μαύρη γάτα που περνά μπροστά τους είναι σημάδι κακοτυχίας. Η αντίληψη αυτή έγινε ιδιαίτερα γνωστή στην Ευρώπη κατά τον Μεσαίωνα, όταν οι μαύρες γάτες συνδέθηκαν με τη μαγεία και τις δεισιδαιμονίες. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο παντού. Στην Ιαπωνία, μια μαύρη γάτα θεωρείται σύμβολο καλής τύχης, ενώ στη Σκωτία υπάρχει η πεποίθηση ότι μια μαύρη γάτα που εμφανίζεται έξω από το σπίτι μπορεί να φέρει ευημερία.

Ο σπασμένος καθρέφτης

Ένας σπασμένος καθρέφτης μπορεί να μοιάζει με ένα απλό ατύχημα. Για πολλούς όμως, εδώ και αιώνες, ήταν κάτι πολύ περισσότερο. Σε παλιές παραδόσεις ο καθρέφτης θεωρούνταν κάτι μυστηριώδες, καθώς πίστευαν ότι δεν αντανακλά μόνο το πρόσωπο αλλά και ένα κομμάτι της ψυχής. Οι Ρωμαίοι συνέδεαν τη ζωή με έναν επταετή κύκλο ανανέωσης και έτσι γεννήθηκε η πεποίθηση ότι, αν ένας καθρέφτης έσπαγε, επηρεαζόταν συμβολικά και η τύχη του ανθρώπου. Κάπως έτσι δημιουργήθηκε η γνωστή δοξασία ότι ένας σπασμένος καθρέφτης φέρνει επτά χρόνια γρουσουζιάς.

Το κατώφλι που δεν πρέπει να ξεπερνάς

Σε πολλές σλαβικές χώρες θεωρείται κακός οιωνός να δώσεις το χέρι ή να παραδώσεις ένα αντικείμενο ενώ ο ένας βρίσκεται μέσα στο σπίτι και ο άλλος έξω. Η εξήγηση βρίσκεται στη συμβολική σημασία του κατωφλιού. Θεωρείται ένα ιδιαίτερο σημείο που χωρίζει δύο χώρους και, σύμφωνα με την παράδοση, δεν είναι καλό να γίνονται εκεί σημαντικές ανταλλαγές. Ακόμη και σήμερα, αρκετοί αποφεύγουν να το κάνουν, περισσότερο από συνήθεια παρά από φόβο.

Ένα παπούτσι με τη σόλα προς τα πάνω

Έχεις δει ποτέ κάποιον να γυρίζει αμέσως ένα παπούτσι που έχει μείνει ανάποδα; Σε ορισμένες λαϊκές παραδόσεις της Τουρκίας και των Βαλκανίων, ένα παπούτσι με τη σόλα προς τα πάνω θεωρείται κακός οιωνός. Η σόλα, επειδή έρχεται σε επαφή με το έδαφος, θεωρείται το πιο «βρώμικο» μέρος του παπουτσιού και η θέση της προς τα πάνω συνδέθηκε συμβολικά με αναστάτωση ή κακή τύχη. Μπορεί σήμερα να μοιάζει με μια απλή συνήθεια, όμως όπως πολλές άλλες δοξασίες, συνεχίζει να περνά από γενιά σε γενιά.

Μην σκουπίζεις το σπίτι τη νύχτα

Σε αρκετές ασιατικές χώρες, όπως η Κίνα, υπάρχει η πεποίθηση ότι αν σκουπίσεις ή πετάξεις τα σκουπίδια μετά τη δύση του ήλιου, μπορεί να «διώξεις» μαζί και την τύχη ή την ευημερία του σπιτιού. Η δοξασία αυτή είναι ιδιαίτερα γνωστή κατά τον εορτασμό του Κινεζικού Νέου Έτους, όταν πολλοί αποφεύγουν να χρησιμοποιήσουν τη σκούπα την πρώτη ημέρα του χρόνου, ώστε να μην απομακρύνουν την καλή τύχη που μόλις έφτασε. Κάτι αντίστοιχο συναντάμε και στην ελληνική παράδοση. Πολλοί μεγάλωσαν ακούγοντας να μην τινάζουν το τραπεζομάντιλο έξω από το σπίτι μετά τη δύση του ήλιου, γιατί μαζί με τα ψίχουλα μπορεί να «έφευγε» και η ευημερία του νοικοκυριού.

Το χυμένο αλάτι

Σήμερα το χυμένο αλάτι μπορεί να σημαίνει απλώς ότι θα χρειαστεί να καθαρίσουμε το πάτωμα. Παλαιότερα όμως ήταν ένα πολύτιμο αγαθό και σύμβολο πλούτου. Γι’ αυτό και το να χυθεί θεωρήθηκε σημάδι κακοτυχίας ή οικονομικής απώλειας. Σε αρκετές ευρωπαϊκές παραδόσεις υπάρχει ακόμη η συνήθεια να πετάμε μια πρέζα αλάτι πίσω από τον αριστερό ώμο, με την πεποίθηση ότι έτσι απομακρύνουμε την κακή τύχη. Την ίδια στιγμή, σε άλλες παραδόσεις, η παρουσία άφθονου αλατιού στο σπίτι θεωρείται καλός οιωνός, καθώς συνδέεται με την αφθονία και την ευημερία.

Η ομπρέλα που δεν πρέπει να ανοίγει μέσα στο σπίτι

Μπορεί σήμερα να μοιάζει με μια παράξενη συμβουλή που ακούμε από τους μεγαλύτερους, όμως η πεποίθηση ότι μια ανοιχτή ομπρέλα μέσα στο σπίτι φέρνει κακοτυχία έχει πίσω της έναν παλιό συμβολισμό. Οι πρώτες ομπρέλες δεν ήταν απλά αντικείμενα καθημερινής χρήσης. Σε πολλούς αρχαίους πολιτισμούς θεωρούνταν σύμβολα προστασίας, δύναμης και κύρους, καθώς χρησιμοποιούνταν για να προστατεύουν σημαντικά πρόσωπα από τον ήλιο και τα στοιχεία της φύσης. Έτσι, η χρήση τους έξω από τον «σωστό» χώρο θεωρήθηκε από κάποιους ότι διαταράσσει την προστασία που συμβόλιζαν. Υπάρχει όμως και μια πιο πρακτική εξήγηση. Οι παλιές ομπρέλες ήταν μεγάλες, βαριές και δύσχρηστες. Το άνοιγμά τους μέσα σε ένα σπίτι μπορούσε εύκολα να προκαλέσει ζημιές ή τραυματισμούς.

Οπότε όχι, μάλλον δεν φταίει η ομπρέλα που είχες ανοίξει μέσα στο σπίτι όταν πήγαινες δημοτικό για όλα όσα τραβάς σήμερα.