Έχετε άραγε βιώσει ποτέ η επιτυχία σας να ενοχλεί κάποιους από τον κοινωνικό σας περίγυρο περισσότερο από την αποτυχία σας; Εάν η απάντηση είναι θετική, τότε αυτό που θα περιγράψω παρακάτω είναι για εσάς.
Σας προτρέπω λοιπόν να φανταστείτε, ένα χωράφι γεμάτο παπαρούνες. Όλες περίπου στο ίδιο ύψος. Μέχρι που μια από αυτές αποφασίζει να μεγαλώσει λίγο περισσότερο. Να σηκωθεί πάνω από τις υπόλοιπες και να την βλέπει ο ήλιος λίγο πιο πολύ. Και σε αυτό το σημείο, να έρχεται κάποιος και με ένα ψαλίδι, να κάνει ένα κλακ και να την κόβει. Όχι επειδή η παπαρούνα έκανε κάτι κακό αλλά απλώς επειδή και μόνο ξεχώρισε από τις υπόλοιπες.
Αυτή λοιπόν είναι η εικόνα πίσω από το Tall Poppy Syndrome, ή αλλιώς το «Σύνδρομο της Ψηλής Παπαρούνας», έναν όρο που προέρχεται από την Αυστραλία και περιγράφει την τάση να επικρίνουμε, να μειώνουμε ή να προσπαθούμε να επαναφέρουμε κάποιον που έχει ξεχωρίσει από την ομάδα στα δικά μας μέτρα και σταθμά.
Και κάπου εδώ φίλοι μου, αρχίζει το άβολο κομμάτι της ιστορίας. Γιατί μερικές φορές δεν ενοχλείς τους ανθρώπους επειδή απέτυχες, τους ενοχλείς όμως επειδή πέτυχες! Είναι τότε που ακούς να λένε « Καλά ποια/ος νομίζεις ότι είσαι?» Και δεν χρειάζεται να σου πουν «ζηλεύω», γιατί μεταξύ μας σπάνια θα σου το πουν έτσι ωμά και αφιλτράριστα αλλά η ζήλεια θα έρθει έτσι χωρίς δική της ταυτότητα, μεταμφιεσμένη σε συμβουλή. Για σκεφτείτε τις παρακάτω «συμβουλές» : «Ε μην παίρνουν τα μυαλά σου αέρα», «Σιγά το κατόρθωμα, μωρέ», «Ε καλά όλοι μπορούν να το κάνουν αυτό», «Πολύ ψηλά δεν πήρες τον αμανέ?», « Λοιπόν, μην αλλάξεις τώρα επειδή σου πήγαν καλά τα πράγματα».
Και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβεις, η χαρά σου αρχίζει να συνοδεύεται με ενοχή, η επιτυχία σου χρειάζεται απολογία, η αυτοπεποίθησή σου χρειάζεται χαμήλωμα και το όνειρό σου αρχίζει να περνάει από επιτροπή έγκρισης.
Και εννοείται θέλω να το τονίσω ιδιαίτερα πως κάθε κριτική δεν είναι Tall Poppy Syndrome και εδώ χρειάζεται μια σημαντική διάκριση. Το να σε κριτικάρει κάποιος δεν σημαίνει αυτομάτως ότι σε ζηλεύει, μπορεί όντως να έχεις κάνει λάθος, μπορεί να έχεις γίνει αλαζόνας και μπορεί η συμπεριφορά σου να έχει πληγώσει ανθρώπους πραγματικά. Σε αυτές τις περιπτώσεις η κριτική είναι ακριβώς αυτό που χρειαζόμαστε για να διορθώσουμε πορεία.
Το Tall Poppy Syndrome αφορά κάτι τελείως διαφορετικό και αυτό δεν είναι άλλο από την αρνητική αντίδραση στην ίδια την υπεροχή, την επιτυχία ή την ορατότητα κάποιου, ιδιαίτερα όταν η ομάδα αισθάνεται ότι αυτός/ή έχει ξεφύγει από το «μέσο» επίπεδο. Η έρευνα του Feather λοιπόν συνέδεσε αυτό το φαινόμενο με κοινωνική σύγκριση, αξίες, φθόνο και αντιλήψεις για το αν κάποιος «αξίζει» τη θέση που έχει κατακτήσει.
Και αυτή η τελευταία λέξη, συγχωρήστε με, μα είναι τεράστια : ΑΞΙΖΕΙ!
Όμως αυτό που θέλω να τονίσω είναι πως πολλές φορές το πρόβλημα δεν είναι πάντα η επιτυχία σου αλλά ακριβώς αυτό που προκαλεί στον άλλον η επιτυχία σου. Και εδώ ακριβώς μπαίνει η ψυχολογία της κοινωνικής σύγκρισης. Γιατί ο άνθρωπος δεν αξιολογεί τον εαυτό του μόνο κοιτάζοντας τον ίδιο του τον εαυτό αλλά κοιτάζει και δίπλα του, δηλαδή ποιος προχώρησε, ποιος πήρε προαγωγή, ποιος έχασε κιλά, ποιος έφτιαξε επιχείρηση, ποιος ταξιδεύει, ποιος έγινε γνωστός, ποιος έχει τη σχέση που εγώ θα ήθελα ή ποιος τόλμησε αυτό που εγώ φοβήθηκα. Και τότε η επιτυχία του άλλου μπορεί να γίνει ένας καθρέφτης που δεν θέλεις καθόλου να κοιτάξεις. Δεν σου θυμίζει μόνο τι έχει εκείνος/η αλλά σου θυμίζει ενδεχομένως τι δεν έχεις εσύ.
Το Feather με έρευνές του έχει δείξει ότι άτομα με χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και χαμηλότερη αντιλαμβανόμενη επάρκεια ήταν περισσότερο πιθανό να ευνοούν την «πτώση» των ψηλών παπαρουνών. Και έτσι ξαφνικά καταλαβαίνεις γιατί μερικές φορές η αποτυχία κάποιου γίνεται θα λέγαμε ευχάριστη είδηση.
Δεν χαίρεσαι επειδή απέτυχε αλλά στην ουσία ανακουφίζεσαι επειδή έπαψε να σου θυμίζει πόσο πίσω νιώθεις εσύ. Και τότε αρχίζει το «κόψιμο». Η ψηλή παπαρούνα δεν χρειάζεται απαραίτητα να δεχτεί μια ευθεία επίθεση, μπορεί να αρχίσουν ξέρετε, τα μικρά όπως ένα υποτιμητικό σχόλιο, το κουτσομπολιό, η κοινωνική απομόνωση, η αμφισβήτηση, η ειρωνεία, η σκόπιμη παράλειψη από μια ομάδα ή και το πιο σύνηθες, η προσπάθεια να παρουσιαστεί η επιτυχία ως παράγοντας τύχης.
Ιδίως σε εργασιακά περιβάλλοντα χρησιμοποιούνται στρατηγικές επικοινωνίας απέναντι σε επιτυχημένες γυναίκες, όπως υποτίμηση, επίθεση και άλλες συμπεριφορές που λειτουργούν για να «κατεβάσουν» στη πραγματικότητα το άτομο στο επίπεδο της ομάδας. Και σκεφτείτε πόσο ύπουλο είναι αυτό όταν ακριβώς συμβαίνει όντως μέσα σε μια ομάδα. Γιατί τότε δεν πολεμάς μόνο έναν άνθρωπο αλλά δυστυχώς πολεμάς μια ολόκληρη κοινωνική δυναμική.
Και ξέρετε ποια είναι η πιο ύπουλη φράση; «Μην αλλάξεις» ή «Εμείς σε αγαπήσαμε όπως ήσουν». Ακούγονται τρυφερά όμως πολλές φορές κρύβουν κάτι άλλο και αυτό δεν είναι άλλο από το «Μείνε όπως ήσουν για να μην χρειαστεί εμείς να επανεξετάσουμε ποιοι είμαστε».
Σκεφτείτε πως όταν κάποιος από την παρέα αλλάζει, δεν αλλάζει μόνο ο ίδιος αλλά αλλάζει και η ισορροπία. Δείτε: η φίλη που ξεκίνησε την δική της επιχείρηση, ο φίλος που σταμάτησε πλέον να συμβιβάζεται, εκείνος που κατάφερε και έγινε οικονομικά ανεξάρτητος, εκείνη που άρχισε επιτέλους μετά κόπων και βασάνων να λέει «όχι» ή ο άνθρωπος που αποφάσισε να φύγει από μια σχέση που όλοι θεωρούσαν ότι θα ανεχόταν τα πάντα.
Κάποιοι θα χαρούν πραγματικά με την ψυχή τους για όλους αυτούς, μα κάποιοι άλλοι θα αρχίσουν να τους τραβάνε προς τα κάτω.
Και εκεί βρίσκεται η μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε έναν άνθρωπο που σε αγαπάει αληθινά και έναν άνθρωπο που αγαπάει περισσότερο την εκδοχή σου που τον έκανε να αισθάνεται ο ίδιος του ασφαλής. Όμως η Ψηλή Παπαρούνα έχει μια δουλειά να κάνει. Να μην αρχίσει για κανέναν λόγο να κόβει μόνη της τον εαυτό της, γιατί αυτό θα είναι το πιο τραγικό αποτέλεσμα. Στην αρχή σε κόβουν άλλοι και μετά μαθαίνεις και αρχίζεις να κόβεσαι μόνος/η σου. Και θα μου πεις πώς το κάνω μόνη/ος μου; Μα θα σου απαντήσω σκέψου όταν αρχίζεις να μην λες την ιδέα σου γιατί «θα γελάσουν» οι υπόλοιποι, δεν ανεβάζεις την δουλειά σου γιατί «τι θα πουν οι άλλοι», δεν ζητάς περισσότερα χρήματα γιατί σκέφτεσαι «μήπως το παρακάνω», δεν χαίρεσαι πολύ γιατί «κάτσε μην πάει κάτι στραβά» ή δεν δηλώνεις περήφανος για τον εαυτό σου γιατί ο φόβος να θεωρηθείς ψώνιο καραδοκεί.
Ε και κάπως έτσι έχεις καταφέρει να γίνεις το πιο αποτελεσματικό ψαλίδι της δικής σου ζωής. Δεν έχεις μετά ανάγκη κανέναν για να σε μικρύνει, το κάνεις μόνος σου πολύ αποτελεσματικά.
Να θυμάσαι λοιπόν πάντοτε την Παπαρούνα όταν την επόμενη φορά κάποιος σου πει «Ποιος/α νομίζεις ότι είσαι» και μην βιαστείς να απαντήσεις.
Κοίτα πρωτίστως αν πράγματι έχεις γίνει αλαζόνας και αν η απάντηση είναι όχι, τότε μην μικρύνεις για κανέναν. Ίσως απλώς χρειάζεται να θυμηθείς κάτι που ξεχνάμε πολύ εύκολα : Δεν είναι δική μας δουλειά να κοβόμαστε για να αισθάνονται οι άλλοι ψηλότεροι. Αφήστε φίλοι μου την Παπαρούνα να ψηλώσει και ίσως μαζί με εσάς να θελήσουν να ψηλώσουν και οι υπόλοιποι.
Συντάκτης: Φραγκούλα Χατζηαγόρου
