Όσοι έχουμε επιλέξει να κάνουμε ψυχοθεραπεία, πιστεύω πως κάποια στιγμή όλοι, λίγο ή πολύ, έχουμε αντιμετωπίσει μια περίεργη στιγμή, για την οποία κανείς δεν μας είχε προετοιμάσει αρκετά.
Εκεί που πιστεύαμε ότι έχουμε κάνει όλη τη δύσκολη δουλειά, έχουμε διαβάσει βιβλία, έχουμε κάνει journaling, έχουμε μάθει για τα τραύματα, τα attachment styles, τα όρια, το εσωτερικό μας παιδί, έχουμε αρχίσει επιτέλους να παρατηρούμε τον εαυτό μας χωρίς να τον κατηγορούμε και είπαμε: «Επιτέλους, τώρα θα ηρεμήσω», ξαφνικά η ηρεμία γίνεται θυμός.
Θυμός απέναντι στους γονείς, στους πρώην, σε αυτούς που μας πλήγωσαν, σε αυτούς που δεν μας έδωσαν ποτέ την εξήγηση που περιμέναμε, σε αυτούς που μας έκαναν να αισθανθούμε «λίγοι» ή θυμός και με τον ίδιο μας τον εαυτό ακόμη, που άντεξε τόσα. Και κάποιες μέρες αυτός ο θυμός γίνεται ένα και με τη διαδικασία της ίδιας της θεραπείας.
Μια φωνή μέσα στο κεφάλι να ψιθυρίζει: «Μα καλά, μετά από τόσο καιρό, υποτίθεται, δε θα έπρεπε να έχω προχωρήσει;»
Και, ειλικρινά, η απάντηση είναι: «Όχι!» Γιατί ίσως τώρα άρχισες να συνειδητοποιείς πραγματικά τι σου έχει συμβεί! Τώρα άρχισες να νιώθεις όλον αυτόν τον θυμό που δεν είχες αφήσει τον εαυτό σου να νιώσει για χρόνια.
Σκεφτείτε πως υπάρχουν άνθρωποι που μεγάλωσαν μαθαίνοντας να μη θυμώνουν, να είναι καλά παιδιά, να μην κάνουν σκηνές, να μη ζητούν πολλά, να συγχωρούν, να μην «κρατάνε κακίες», να λένε «δεν πειράζει», ενώ μέσα τους πείραζε πάρα πολύ. Και με αυτόν τον τρόπο ο θυμός που δεν εκφράστηκε ποτέ δεν εξαφανίστηκε, απλώς αποθηκεύτηκε!
Αποθηκεύτηκε κάτω από την ενοχή, κάτω από την ανάγκη να είσαι αρεστός, κάτω από το «ίσως να φταίω κι εγώ», κάτω από την ανάγκη να δικαιολογείς συνεχώς τους ανθρώπους που σε πλήγωσαν.
Και όταν, λοιπόν, έρχεται κάποια στιγμή που νιώθεις αρκετά ασφαλής για να κοιτάξεις συνειδητά αυτά που χρόνια ολόκληρα απέφευγες, τότε ο θυμός βρίσκει τη χαραμάδα να εμφανιστεί.
Όχι επειδή η θεραπεία επιδιώκει να σε κάνει πιο θυμωμένο άνθρωπο, αλλά επειδή σταματάς επιτέλους να χρειάζεται να καταπίνεις τον θυμό σου για να επιβιώσεις, να χωρέσεις και να νιώσεις ότι ανήκεις.
Η σειρά είναι συγκεκριμένη. Πρώτα καταλαβαίνεις και μετά θυμώνεις. Αν δεν καταλάβεις, δεν μπορείς να θυμώσεις. Γι’ αυτό στην αρχή της αυτογνωσίας υπάρχει συχνά ένας υπέρμετρος ενθουσιασμός. «Α, τώρα κατάλαβα γιατί αντιδρώ έτσι…», «Α, γι’ αυτό φοβάμαι την απόρριψη», «Α, γι’ αυτό διαλέγω ανθρώπους που δεν είναι διαθέσιμοι» ή «Γι’ αυτό δεν μπορώ να πω όχι». Η κατανόηση όλων αυτών μπορεί να είναι ανακουφιστική, μέχρι να φτάσεις στην επόμενη ερώτηση: «Και γιατί κανείς δεν μου το είπε νωρίτερα;», «Γιατί έπρεπε να μάθω μόνος/η μου να αγαπιέμαι;», «Γιατί έπρεπε να φτάσω 35, 40 ή 50 για να καταλάβω ότι αυτό που θεωρούσα λογικό και φυσιολογικό τελικά δεν ήταν;», «Γιατί έμαθα να ζητάω συγγνώμη επειδή εξέφραζα τις ανάγκες μου;», «Γιατί χρειάστηκε να καταρρεύσω για να καταλάβω ότι τόσα χρόνια απλώς άντεχα;»
Και κάπου εκεί ο άνθρωπος που θεραπεύεται συναντά ένα συναίσθημα που είχε αφήσει εντελώς στην άκρη και δεν είναι άλλο από την αδικία. «Δεν ήταν δίκαιο…». Αυτή η πρόταση μπορεί να είναι πολύ θεραπευτική, γιατί μερικές φορές έχουμε περάσει χρόνια προσπαθώντας να βρούμε το δικό μας μερίδιο της ευθύνης.
Λέμε: «Μήπως ήμουν κι εγώ πολύ δύσκολος;», «Μήπως δεν επικοινώνησα σωστά αυτό που είχα ανάγκη;», «Μήπως έπρεπε να έχω φύγει νωρίτερα;», «Μήπως τελικά εγώ το προκάλεσα;»
Η αυτογνωσία, όμως, δεν σημαίνει να αναλαμβάνεις ευθύνη για τα πάντα. Σημαίνει ότι μπορείς να ξεχωρίσεις τι ήταν δικό σου και τι τελικά δεν ήταν! Και όταν αυτό ξεκαθαρίζει, μπορεί να εμφανιστεί και ο θυμός. Γιατί ακριβώς αναγνωρίζεις πράγματα που κάποτε δικαιολογούσες και τότε λες: «Όχι, αυτό δεν ήταν αγάπη!», «Όχι, δεν ήταν φυσιολογικό να φοβάμαι τόσο!», «Όχι, δεν έπρεπε να αποδεικνύω συνεχώς την αξία μου» και «Όχι, δεν ήταν δική μου δουλειά να σώσω έναν άνθρωπο που δεν ήθελε ο ίδιος του να σωθεί».
Και όλα αυτά τα «όχι» είναι μερικές φορές η αρχή ενός καινούριου εαυτού. Το δύσκολο, όμως, κομμάτι είναι ότι θυμώνεις και με τον ίδιο σου τον εαυτό και σε αυτό το σημείο γίνεται πραγματικά σκληρό.
Γιατί μετά τον θυμό προς τους άλλους έρχεται ο θυμός προς εσένα και τότε αρχίζεις: «Πώς το άφησα να γίνει αυτό;», «Γιατί έμεινα τόσο πολύ;», «Γιατί τον/την πίστεψα;», «Γιατί ξαναγύρισα;» ή «Γιατί δεν έφυγα την πρώτη φορά που μου το έκανε αυτό;»
Και όλες αυτές οι ερωτήσεις είναι ίσως οι πιο άδικες που μπορείς να κάνεις στον παλιό σου εαυτό. Γιατί τον κρίνεις με τη γνώση που έχεις αποκτήσει σήμερα και ο εαυτός που έχει υποστεί, ανεχτεί όλα αυτά δεν ήξερε όσα ξέρεις τώρα.
Εκείνος ο εαυτός είχε άλλες αντοχές, άλλους φόβους, άλλες ανάγκες, άλλες πεποιθήσεις και άλλες προσλαμβάνουσες. Και ίσως, για παράδειγμα, η παραμονή να του φαινόταν ασφαλέστερη από την αποχώρηση. Και γι’ αυτό δεν χρειάζεται να μισήσεις εκείνον τον εαυτό για να αγαπήσεις τον σημερινό. Χρειάζεται απλώς να του πεις: «Τώρα, εαυτέ μου, σε καταλαβαίνω».
Ο σκοπός της θεραπείας, λοιπόν, δεν είναι να σε κάνει συνεχώς ήρεμο και αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα ψέματα που έχουμε καταπιεί για την αυτοβελτίωση.
Πολλοί, μάλιστα, υποστηρίζουν πως, αν θεραπευτείς αρκετά, θα γίνεις ένας άνθρωπος του Ζεν, ένας άνθρωπος που δεν θα θυμώνει, δεν θα ζηλεύει, δεν θα πονάει ή που θα απαντάει σε όλους με ένα ήρεμο «κατανοώ τη θέση σου».
Ε, συγγνώμη, αλλά όχι. Αυτό δεν είναι θεραπεία!
Θεραπεία δεν σημαίνει ότι δεν θα έχεις πια συναισθήματα. Σημαίνει, όμως, ότι θα αρχίσεις να μπορείς να τα αντέχεις και να τα διαχειρίζεσαι χωρίς να σε καταπίνουνε. Θα μπορείς να θυμώνεις χωρίς να καταστρέφεις. Θα μπορείς να πληγωθείς χωρίς να διαλύεσαι. Θα μπορείς να απογοητευτείς χωρίς να θεωρείς τον εαυτό σου ανάξιο. Θα μπορείς να πεις «αυτό δεν μου κάνει» και να φεύγεις.
Ο θυμός, παιδιά, όταν αναγνωρίζεται και ρυθμίζεται, μπορεί να λειτουργήσει ως σήμα ότι κάποιο όριο παραβιάστηκε ή ότι κάτι σημαντικό για εμάς απειλείται. Δεν είναι πάντοτε εχθρός, αν και αρνητικό συναίσθημα. Μερικές φορές μπορεί να είναι ο φύλακας που αργήσαμε να προσλάβουμε.
Έτσι, λοιπόν, δεν θεραπευόμαστε επειδή σταματήσαμε να θυμώνουμε. Θεραπευόμαστε, όμως, όταν αυτός ο θυμός έπαψε να αποφασίζει για τη ζωή μας. Μπορεί, εν τέλει, κάποιες φορές να είναι απαραίτητος, αλλά, να θυμάστε, δεν χρειάζεται να γίνει και μόνιμη κατοικία μέσα σας.
Συντάκτης: Φραγκούλα Χατζηαγόρου
