Το αiμα στις ταινίες το βλέπουμε για ψυχαγωγία, η περίοδος γιατί μας ενοχλεί;

Ξεκίνησαν οι «δύσκολες μέρες» του μήνα μου και ενώ πονούσα φρικτά, καθώς όλη μέρα ως εργαζόμενη γυναίκα και μητέρα ταυτόχρονα, ενός κοριτσιού δώδεκα ετών, δεν είχα χρόνο, όχι να ξεκουραστώ αλλά ούτε καν να φροντίσω εμένα και το σώμα μου, έπιασα τον εαυτό μου να ψάχνει απλώς το επόμενο παυσίπονο για να συνεχίσω αυτά που έπρεπε να φέρω εις πέρας μέχρι το τέλος της ημέρας. Βάζοντας λοιπόν το νερό στο ποτήρι μου, κοίταξα τον εαυτό μου στον καθρέφτη με παράπονο και μονολόγησα: τελικά η περίοδος μας είναι το αiμα που χύνεται κάθε μήνα αβiαστα, κι όμως ντρεπόμαστε όλοι τόσο γι΄αυτό.

Και όμως αν το καλοσκεφτείτε θα ανακαλύψετε για παράδειγμα, πως το αiμα από ένα ατύχημα μας τρομάζει. Το αiμα από μια πληγή μας κάνει να τρέξουμε να βρούμε ή να δώσουμε βοήθεια. Το αiμα από μια εγkληματική πράξη μας σοκάρει. Υπάρχει όμως και εκείνο το αiμα, το οποίο δεν προέρχεται από μαχαiρι, από ξύλο, από κακοποiηση ή δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει τραυματιστεί. Είναι αυτό που κάθε μήνα βγαίνει από το σώμα εκατομμυρίων γυναικών. Και όμως, για κάποιον περίεργο λόγο, αυτό το αiμα μάθαμε να το κρύβουμε σα να είναι κάτι ντροπιαστικό.

Μάθαμε να τυλίγουμε την σερβιέτα μέσα σε χαρτί, να την χώνουμε βαθιά μέσα στην τσάντα, να ψιθυρίζουμε «έχω τα ρούχα μου» λες και αποκαλύπτουμε κάποιο οικογενειακό μυστικό και να λέμε «δύσκολες μέρες» αντί για περίοδο. Να φοβόμαστε μην εμφανιστεί κανένας λεκές στο παντελόνι και να νιώθουμε άσχημα να παραδεχτούμε ότι πονάμε και ότι θέλουμε να ξαπλώσουμε. Και κάπου εδώ ρε παιδιά αξίζει να κάνουμε μια ενοχλητική ερώτηση: Ποιος μας έμαθε ότι ένα φυσιολογικό βιολογικό φαινόμενο πρέπει να είναι αόρατο;
Γιατί το αiμα περιόδου δεν είναι αiμα βiας, δεν είναι αποτέλεσμα τραυματισμού, δεν είναι ένδειξη ότι κάτι «πήγε στραβά», είναι απλώς μέρος του αναπαραγωγικού κύκλου. Κι όμως, κοινωνικά, κουβαλάει ένα περίεργο φορτίο: ντροπή, αηδία, μυστικότητα, «βρωμιά». Και αυτό δεν είναι καινούριο.

Για αιώνες, η έμμηνος ρύση συνδέθηκε σε διάφορους πολιτισμούς με αντιλήψεις περί ακαθαρσίας, απαγορεύσεων και «επικίνδυνης» γυναικείας φύσης. Και εδώ η θρησκεία έχει μια θέση στη συζήτηση – και δεν εννοώ ως ένας εύκολος αποδιοπομπαίος τράγος, αλλά ως μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης ιστορίας. Θυμηθείτε πως μια γυναίκα της «απαγορεύεται» να κοινωνήσει εάν έχει την περίοδο της, διότι θεωρείται ακάθαρτη ή να περάσει κάτω από τον Επιτάφιο. Σε πολλά μοναστήρια δε, της απαγορεύεται η είσοδος και σε ακόμη πιο κλειστές κοινωνίες και το ιερό προσκύνημα των εικόνων του Χριστού σε «μέρες δύσκολες» απαγορεύεται επίσης. Σε πολλές θρησκευτικές παραδόσεις όμως, η περίοδος της γυναίκας, συνδέθηκε με τελετουργική ακαθαρσία και περιορισμούς. Στην Παλαιά Διαθήκη, μάλιστα, υπάρχουν συγκεκριμένες διατάξεις σχετικά με την έμμηνο ρύση και την τελετουργική καθαρότητα.

Αλλά υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια που συχνά χάνεται όταν προσπαθούμε να εξηγήσουμε ολόκληρη την ιστορία με μια φράση και αυτή δεν είναι άλλη από το ότι η θρησκεία δεν δημιούργησε μόνη της την απέχθεια απέναντι στην περίοδο. Οι αντιλήψεις για το σώμα, το φύλο, τη σ3ξουαλικότητα, την αναπαραγωγή και την «καθαρότητα», μπλέχτηκαν μεταξύ τους μέσα στους αιώνες. Και έπειτα ήρθε και η κοινωνία και έκανε κάτι ακόμη πιο αποτελεσματικό. Δεν είπε ξεκάθαρα στην γυναίκα «η περίοδός σου είναι κακή», της έμαθε κάτι πολύ πιο ύπουλο, «είναι οκ αλλά μην την δείχνεις κιόλας».

Και σκέφτομαι, βλέποντας άραγε όλοι μας και μεγαλώνοντας τα δικά μας κορίτσια τι παράδειγμα δίνουμε; Όταν κάτι πρέπει διαρκώς να κρύβεται, κάποια στιγμή αρχίζεις να πιστεύεις ότι υπάρχει κάτι κακό σε αυτό. Κι εδώ είναι το ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας, και για εμάς τις ίδιες αλλά και για τα κορίτσια μας. Γιατί η ντροπή ξέρετε, δεν χρειάζεται πάντοτε δυστυχώς να φωνάζει, έχει την ικανότητα να λειτουργεί και ψιθυριστά. Στο κορίτσι ή την γυναίκα που πανικοβάλλεται επειδή λερώθηκε στο σχολείο ή στη δουλειά της, σε εκείνες όλες που δεν τολμούν να σηκωθούν από την καρέκλα τους επειδή υπάρχει ο κόκκινος λεκές στο λευκό τους παντελόνι ή στον άντρα που κάνει μορφασμό αηδίας στην υπόνοια να αντικρύσει αίμα περιόδου. Στην διαφήμιση εκείνη που για δεκαετίες προτιμούσε να δείχνει ένα ΜΠΛΕ υγρό αντί για ΚΟΚΚΙΝΟ και στην κουλτούρα που μπορεί να μιλάει για σ3ξ, γυμνά σώματα και βiα χωρίς ιδιαίτερο πρόβλημα, αλλά ξαφνικά νιώθει αμηχανία μπροστά σε μια σερβιέτα. Συγνώμη αλλά αν δεν είναι αυτό παράδοξο τότε τι είναι;

Μπορούμε να βλέπουμε αiμα στην οθόνη για ψυχαγωγία, αλλά το αiμα της περιόδου πρέπει πάση θυσία να εφευρίσκουμε τρόπους να το εξαφανίσουμε. Γιατί; Μήπως τελικά επειδή μας θυμίζει κάτι που δεν μπορούμε να ελέγξουμε; Το σώμα, την γυναικεία βιολογία, την σ3ξουαλικότητα, τη γονιμότητα, την πιθανότητα εγκυμοσύνης και τελικά, την θνητότητά μας;

Ίσως γι ΄αυτό η περίοδος είναι τόσο περίεργο κοινωνικό θέμα. Γιατί δεν είναι απλώς αίμα, είναι μια υπενθύμιση ότι το πραγματικό σώμα δεν είναι εν τέλει και τόσο instagramικό. Δεν είναι πάντα καθαρό, αρωματισμένο ,αισθησιακό και διαθέσιμο. Το πραγματικό σώμα πονάει, φουσκώνει, αλλάζει, αιμορραγεί και συνεχίζει. Και αυτό δεν είναι αποτυχία του, είναι απλώς η λειτουργία του.

Κι ίσως εδώ χρειάζεται να σπάσουμε ακόμη ένα στερεότυπο. Το να μιλάμε ανοιχτά για την περίοδο δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεωρούμε το αiμα «όμορφο», δεν χρειάζεται καν να σας αρέσει, ούτε να θέλετε να το βλέπετε, όπως δεν θέλετε και δεν σας αρέσει και το αiμα που τρέχει από μια πληγή. Η διαφορά είναι αλλού. Άλλο «δεν μου αρέσει να βλέπω αiμα» και άλλο «το σώμα σου είναι λίγο αηδιαστικό επειδή αιμορραγεί φυσιολογικά». Γιατί το δεύτερο είναι κοινωνικό μήνυμα και τα κοινωνικά μηνύματα μαθαίνονται, άρα μπορούν να ξεμαθαίνονται κιόλας αν χρειαστεί.
Κάθε μικρό και μεγάλο κορίτσι οφείλει να καταλάβει πως η περίοδος τους δεν είναι κάτι για το οποίο πρέπει να απολογούνται, η σερβιέτα τους δεν είναι λαθραίο αντικείμενο και μπορούμε να λέμε «έχω περίοδο» χωρίς να κατεβάζουμε ντεσιμπέλ.

Τα αγόρια μικρά και μεγάλα να μάθουν τι συμβαίνει επιτέλους στο γυναικείο σώμα χωρίς γελάκια και αμηχανία και να καταλάβουμε ότι η ενημέρωση δεν αφαιρεί τη σεμνότητα, αλλά την αντικαθιστά με γνώση. Γιατί τελικά, αυτό είναι που ενοχλεί περισσότερο, όχι το αίμα αλλά η γνώση. Γιατί όταν ένα κορίτσι από μικρό ξέρει τι συμβαίνει στο σώμα του, δεν φοβάται τόσο εύκολα το σώμα του. Όταν ένας άντρας καταλαβαίνει την περίοδο, δεν χρειάζεται να την αντιμετωπίζει σαν κάτι το μυστηριώδες ή το αηδιαστικό.

Και όταν μια κοινωνία σταματάει να κρύβει ένα φυσιολογικό κομμάτι της ανθρώπινης βιολογίας, κάτι αλλάζει. Και όχι επειδή το αίμα ξαφνικά γίνεται όμορφο αλλά επειδή παύει να είναι ντροπή. Και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό ερώτημα. Όχι γιατί οι γυναίκες έχουν περίοδο, αυτό το ξέρουμε. Αλλά γιατί ένας κόσμος που έχει εξοικειωθεί τόσο πολύ με το αίμα της βίας, του πολέμου, της εγκληματικότητας και της μυθοπλασίας, δυσκολεύεται ακόμη να κοιτάξει ένα απολύτως φυσιολογικό αίμα χωρίς να μορφάσει.

Ίσως εν τέλει δεν φοβόμαστε το αίμα, ίσως φοβόμαστε αυτό που μας θυμίζει. Ότι το σώμα δεν είναι κάτι που μπορούμε να κάνουμε πάντα «καθωσπρέπει» και ότι η φύση δεν ζητάει την άδειά μας. Η γυναίκα δεν είναι μόνο αυτό που φαίνεται και ότι κάποιες φορές το πιο επαναστατικό πράγμα που μπορείς να κάνεις είναι να σταματήσεις να ντρέπεσαι για κάτι που ποτέ δεν ήταν ντροπή.