«Κάνε ό,τι θέλεις». Απλώς θα το πληρώσεις μετά.
«Να πας, φυσικά. Δε θα σου πω εγώ τι θα κάνεις».
Τι ωραία. Τι ώριμα. Τι πολιτισμένα.
Σχεδόν συγκινείσαι από την ελευθερία που απολαμβάνεις στη σχέση σου. Μέχρι που αντιλαμβάνεσαι ότι μόλις υπέγραψες την έναρξη ενός εμπάργκο επικοινωνίας, χωρίς να γνωρίζεις τους όρους άρσης του. Η αφορμή; Μια μονοήμερη εκδρομή με φίλους. Μία μέρα, μία βαλίτσα, λίγες ώρες μακριά. Στο πρόγραμμα, εκδρομή. Σε ορισμένες σχέσεις, απόπειρα κατάλυσης του πολιτεύματος.
«Δεν έχω κανένα πρόβλημα».
Το πρόβλημα έχει ήδη εγκατασταθεί στο σαλόνι, έχει βάλει πιτζάμες και σκοπεύει να μείνει.
Ακολουθούν οι κυρώσεις. Μονολεκτικές απαντήσεις, βλέμμα βαθιάς απογοήτευσης, ένα «καλά να περάσεις» που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την ταχεία κατάψυξη τροφίμων. Και το αριστούργημα: «Τίποτα δεν έχω». Το τίποτα έχει κόψει την καλημέρα, έχει αναστείλει κάθε τρυφερότητα και εξετάζει το ενδεχόμενο να μη μιλήσει μέχρι να αλλάξει η κυβέρνηση. Όσο λείπεις, τα μηνύματα μένουν αναπάντητα. Όταν επιστρέφεις, η ψυχρότητα συνεχίζεται. Η εκδρομή κράτησε μία μέρα. Η ποινή έχει προοπτικές καριέρας.
Το καλύτερο; Όποιος μοιράζει τις ποινές σπάνια θεωρεί ότι χειραγωγεί. Πιστεύει πως απλώς δείχνει τη στενοχώρια του. Κι αν ο άλλος αγαπούσε πραγματικά, θα καταλάβαινε. Από μόνος του. Χωρίς εξηγήσεις. Με τηλεπάθεια. Γιατί, όπως όλοι γνωρίζουμε, η πραγματική αγάπη δε χρειάζεται επικοινωνία. Χρειάζεται μεταφυσικές ικανότητες. Αν πρέπει να εξηγήσεις τι σε πείραξε, η σχέση απέτυχε. Αν χρειάζεται να ζητήσεις κάτι, δε μετράει. Έπρεπε να το ξέρει. Τα περίφημα «αυτονόητα». Που είναι τόσο αυτονόητα, ώστε ο καθένας έχει διαφορετικά. Και κάπως έτσι δύο άνθρωποι τσακώνονται για κανόνες που κανείς δεν ανακοίνωσε ποτέ, αλλά και οι δύο όφειλαν να γνωρίζουν.
Υπάρχει, βέβαια, μια διαφορά που αξίζει να μην πετάξουμε μαζί με τα μούτρα. Μπορεί να σε στενοχωρεί η απόφαση. Να ανησυχείς, να μην εμπιστεύεσαι αρκετά, να αισθάνεσαι παραγκωνισμένος. Να θεωρείς ότι θα έπρεπε να έχει προηγηθεί συζήτηση. Ίσως έχετε μήνες να κάνετε κάτι μαζί και ξαφνικά εμφανίζεται μια βαλίτσα για φίλους. Αυτά δεν είναι λεπτομέρειες. Είναι θέματα σχέσης. Χρειάζεται να ειπωθούν, να ακουστούν, να συζητηθούν. Όχι να ανατεθεί στον άλλον η επίλυσή τους μέσω μαντείας.
Το «με στενοχωρεί» ανοίγει μια κουβέντα. Το «δεν έχω τίποτα», ενώ οργανώνεται πολυήμερη συναισθηματική καραντίνα, την κλείνει. Η δυσφορία είναι συναίσθημα. Η τιμωρία είναι συμπεριφορά. Και δεν αποκτά ασυλία επειδή προέρχεται από άνθρωπο που αγαπά. Μία μέρα εκδρομή. Δέκα μέρες μούτρα. Ένας μήνας ψυχρότητα. Τέτοια απόδοση επένδυσης ούτε οι τράπεζες. Και ο άλλος αρχίζει να φοβάται όχι τη διαφωνία, αλλά όσα θα ακολουθήσουν. Να απολογείται, να διστάζει, να υποχωρεί. Όχι επειδή συμφώνησε, αλλά επειδή κουράστηκε να εκτίει ποινές για αποφάσεις που δε συζητήθηκαν ποτέ.
Υπάρχει όμως και η αντίστροφη ευκολία. Το «με χειραγωγείς» μπορεί να γίνει η τέλεια απάντηση σε κάθε παράπονο.
«Μου λείπει να περνάμε χρόνο μαζί»
«Με ελέγχεις»
«Θα ήθελα να το συζητήσουμε»
«Προσπαθείς να μου στερήσεις την ελευθερία»
Συγχαρητήρια. Μόλις χρησιμοποιήθηκε η ψυχολογική ορολογία για να αποφευχθεί η στοιχειώδης φροντίδα μιας σχέσης. Γιατί η σχέση δεν είναι ξενοδοχείο. Δεν μπαίνεις, βγαίνεις και θεωρείς ότι η περιστασιακή παρουσία σου αρκεί για να λειτουργεί. Υπάρχουν κοινές υποχρεώσεις, ανάγκες, εκκρεμότητες, χρόνος που πρέπει να μοιραστεί. Και άνθρωποι για τους οποίους το «μαζί» έχει διαφορετική βαρύτητα. Κάποιοι κουβαλούν πληγές που κάνουν την απόσταση δυσκολότερη.
Αυτό χρειάζεται κατανόηση, όχι χλευασμό. Αλλά ούτε και λευκή επιταγή για τιμωρία. Το να συζητάς ακόμη και μια προσωπική απόφαση δεν σημαίνει ότι ζητάς άδεια. Σημαίνει ότι ο άλλος συμμετέχει στη ζωή σου. Ότι το «εμείς» δεν εξαφανίζεται κάθε φορά που εμφανίζεται το «εγώ». Το δυσκολότερο, τελικά, δεν είναι πάντα ο καβγάς. Είναι η ησυχία που αγοράζεται με μικρές, αθόρυβες παραιτήσεις. Μια σχέση μπορεί να μοιάζει ήρεμη, ενώ στην πραγματικότητα οι σιωπές της λειτουργούν σαν τιμωρίες. Κανείς δεν φωνάζει. Κανείς δεν απαγορεύει. Απλώς όλοι γνωρίζουν πόσο ακριβά κοστίζει μια διαφωνία.
Οπότε, την επόμενη φορά που θα ακουστεί το μεγαλόψυχο «κάνε ό,τι θέλεις», ας ξεκαθαριστεί κάτι. Δε χρειάζεται να μου πεις τι να κάνω για να με ελέγξεις. Αρκεί να με τιμωρείς για όσα αποφασίζω. Κι αν κάθε ελεύθερη επιλογή συνοδεύεται από ποινή, τότε δε μιλάμε για ελευθερία. Μιλάμε για μια σχέση όπου μπορείς να κάνεις ό,τι θέλεις. Αρκεί να είσαι διατεθειμένος να εκτίσεις την ποινή.
Συντάκτης: Ελίνα Τρωγάδα
