Ένα από τα βασικότερα χαρακτηριστικά μιας ομιλούμενης γλώσσας είναι ότι είναι φορέας πολιτισμού. Ερχόμενοι σε επαφή με τη γλώσσα και γνωρίζοντάς την, γινόμαστε κοινωνοί της κουλτούρας και των συνηθειών μιας ολόκληρης ομάδας ανθρώπων. Συνηθειών όχι μόνο του παρόντος αλλά και του παρελθόντος, όλων εκείνων, δηλαδή, των στοιχείων που διαμορφώνουν ένα πολιτισμό μέσα στους αιώνες. Εκείνα τα μικρά και μεγάλα στοιχεία που συνθέτουν τους κώδικες επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων είναι και εκείνα που φανερώνουν τις εκάστοτε κουλτούρες. Ο τρόπος με τον οποίο ζητάμε κάτι, ευχαριστούμε ή απευθυνόμαστε σε έναν άγνωστο φανερώνει πολλά για όσα έχουμε μάθει να θεωρούμε αυτονόητα στις ανθρώπινες σχέσεις.
Ένας πολιτισμός αξιοπρόσεκτος, που πρέπει να αποτελεί παράδειγμα για όλους μας σε πολλές εκφάνσεις της ζωής μας, είναι και ο Σκανδιναβικός. Χαρακτηρίζεται από ευγένεια, υπομονή, επιμονή στην τάξη και την ασφάλεια και τήρηση των κανονισμών. Ένα πρόσφατο ρεπορτάζ του BBC κατέδειξε μια ακόμα μοναδική ιδιότητα αυτού του λαού. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό που δεν υπάρχει σε άλλο λαό: δεν υπάρχει λέξη που να αντιστοιχεί στο αγγλικό «please».
Εύλογα κάποιος θα αναρωτηθεί αν είναι όντως αγενείς οι Σκανδιναβοί. Είναι, όμως; Το αντίθετο. Αποδεικνύουν ακριβώς ότι στην αντίληψή του λαού υπάρχουν άλλοι τρόποι για να εκφράσουν την ευγένειά τους. Χρησιμοποιούν το «παρακαλώ» για να συνοδεύσουν ένα αίτημα που έχουν, αλλά όχι καθ’ υπόταξη. Παίζει μεγάλο ρόλο η στάση του σώματος, οι μορφασμοί, ο τόνος της φωνής και οι χειρονομίες. Ένα χαμόγελο ή μια ήρεμη διατύπωση μπορούν να μεταφέρουν την ευγενική πρόθεση, ακόμη κι όταν απουσιάζει η λέξη που εμείς θα περιμέναμε να ακούσουμε.
Δεν είναι ότι δεν πιστεύουν στην ευγένεια, αλλά ότι η υπερβολή στην έκφρασή της μπορεί να θεωρηθεί ενοχλητική και πιεστική. Θεωρούν ότι δυσκολεύει την επικοινωνία και περιορίζει την αποτελεσματικότητά της. Η απλότητα, επομένως, στον λόγο τους δεν πρέπει να συγχέεται με την αδιαφορία για τον συνομιλητή τους.
Εκείνο που μπορεί κάποιος να πει είναι ότι οι Σκανδιναβοί είναι ευγενικοί. Και ευγενείς. Το εντοπίσαμε κι εμείς με προσωπικό βίωμα. Και η ευγένεια μπορεί να εκφραστεί και εναλλακτικά. Χωρίς τη χρήση λέξεων που μπορεί να οδηγήσουν και σε αντίθετο αποτέλεσμα ή εντύπωση. Άλλωστε, μια ευγενική λέξη χάνει τη σημασία της όταν ο τόνος και η συμπεριφορά εκείνου που τη χρησιμοποιεί την αναιρούν.
Ας παραδειγματιστούμε, έστω και στο ελάχιστο, από αυτούς τους λαούς. Ας δώσουμε λίγη περισσότερη προσοχή στον τρόπο με τον οποίο φερόμαστε και όχι μόνο στις λέξεις που επιλέγουμε.
Συντάκτης: Χριστιάνα Δεμέναγα
