Ένα post από τη σελίδα «Intels» στο Facebook έγινε viral τις τελευταίες μέρες και, ειλικρινά, δύσκολα το αγνοείς. Συγκεκριμένα η δημοσίευση αναφέρει ότι οι σημερινοί μαθητές λυκείου μπορεί να έχουν τα ίδια επίπεδα άγχους με ασθενείς ψυχιατρικών ιδρυμάτων πριν 70 χρόνια! Ακούγεται παράλογο, ε; Κι όμως, όχι μόνο δεν είναι clickbait αλλά υπάρχει και πραγματική έρευνα πίσω από αυτό.
Η ψυχολόγος Jean Twenge δημοσίευσε το 2000 μια μεγάλη έρευνα στο Journal of Personality and Social Psychology με τίτλο «The Age of Anxiety?», στην οποία ανέλυσε δεδομένα από χιλιάδες παιδιά και φοιτητές από το 1952 έως το 1993 και βρήκε κάτι τρελό: ο μέσος μαθητής της δεκαετίας του ’80 ανέφερε περισσότερο άγχος από ό,τι άνθρωποι που νοσηλεύονταν σε ψυχιατρικά ιδρύματα τη δεκαετία του ’50! Σκέψου το λίγο, αναλογικά, για 20 χρόνια μετά, μιλώντας για σήμερα! Ένα κατά τα φαινόμενα υγιές ψυχικά παιδί σήμερα, μπορεί στην πραγματικότητα να είναι πιο στρεσαρισμένο κι επιβαρυμένο ψυχικά από ένα παιδί που είχε διαγνωστεί με ψυχική διαταραχή 30 χρόνια νωρίτερα. Με άλλα λόγια, αυτό που κάποτε ήταν παθολογικό έγινε μετά από χρόνια ο κανόνας και ο τρόπος ζωής των νέων.
Η Twenge το απέδωσε σε δύο παράγοντες: στη μειωμένη κοινωνική σύνδεση των νέων (περισσότερα διαζύγια, μοναξιά, λιγότερη εμπιστοσύνη) και στην αυξημένη αίσθηση κινδύνου (εγκληματικότητα, φόβος, βία, ασθένειες). Βασικά, φαίνεται ότι ο κόσμος άρχισε να μοιάζει πιο τρομακτικός και οι άνθρωποι πιο μόνοι και αγχωμένοι.
Η ίδια η Twenge στο βιβλίο της «iGen» (2017) έδειξε ότι μετά το 2012 τα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης στους εφήβους εκτοξεύτηκαν. Αυτή η κατάσταση μάλιστα συνδέθηκε απόλυτα με την εμφάνιση και την κυριαρχία των Smartphones. Μια αιτιώδης σχέση που βγάζει νόημα, αν το σκεφτείς. Οι σημερινοί έφηβοι ζουν μέσα σε ένα non-stop loop από social media, ειδοποιήσεις και σύγκριση. FOMO (Fear of missing out, ο φόβος δηλαδή μήπως τους ξεφύγει κάτι σε σχέση με όλα τα νέα trends και τις τάσεις), cyberbullying, η ανάγκη για likes, η πίεση να δείχνουν «τέλειοι» και «cool» online, είναι καταστάσεις που φαίνεται ότι δε σταματάνε ποτέ, δεν υπάρχει off switch και οι νέοι ζουν με το άγχος όλων αυτών. Το σχολείο τελειώνει, αλλά το Instagram και το TikTok δεν κλείνουν ποτέ! Αν προσθέσεις σε όλα αυτά και την ακαδημαϊκή πίεση με τις πανελλήνιες, τα φροντιστήρια, την αίσθηση ότι «αν δεν περάσεις κάπου καλά, τελείωσες» σε μια γενιά που μεγάλωσε μέσα σε οικονομική κρίση, πανδημία και γενικότερη αβεβαιότητα για το μέλλον, τότε θα καταλάβεις πόσο λογικά είναι τα αποτελέσματα της έρευνας για τους νέους.
Και μη νομίζεις ότι όλα αυτά έχουν κάποιο τελος. Αντίθετα, όσο περνούν τα χρόνια τοσο η κατάσταση δείχνει να χειροτερεύει. Έρευνα του ΕΠΙΨΥ (Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας) του 2022 δείχνει ότι 1 στους 5 Έλληνες εφήβους βιώνει άγχος, ενώ μόλις το 41% δηλώνει χαρούμενο. Επίσης πρόσφατη έρευνα του SaferInternet4Kids (2024) λέει ότι πάνω από τους μισούς εφήβους νιώθουν πίεση από την ψηφιακή τους ζωή. Κάποιοι μπορεί να τα θεωρήσουν υπερβολή και προβλήματα χωρίς ουσία. Όμως δεν είναι «υπερευαισθησία», δεν είναι «η νέα γενιά που παραπονιέται». Είναι πραγματικά δεδομένα.
Αυτή η κατάσταση δεν αφορά μόνο τους εφήβους αλλά τις οικογένειες, τα σχολεία, την κοινωνία, όλους μας. Και η λύση δεν είναι το κλασικό «άσε κάτω το κινητό». Είναι να καταλάβουμε ότι οι καιροί άλλαξαν, το κινητό είναι αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας και ψάχνει σύνδεση μέσω αυτού. Το πόσο «υγιής» και ακίνδυνη θα είναι αυτή η σύνδεση έχει να κάνει με όλους εμάς.
Δε θα γυρίσουμε πίσω τον χρόνο ούτε θα αναθεματίσουμε τα Smartphones και τα social media. Αλλά μπορούμε να κάνουμε κάποια σημαντικά βήματα, όπως να μιλάμε ανοιχτά για ψυχική υγεία χωρίς ταμπού, να δίνουμε χώρο στους εφήβους να εκφραστούν χωρίς να τους κρίνουμε, να τους θυμίζουμε ότι η αξία τους δεν μετριέται σε likes και βαθμούς. Και αν χρειαστεί, να μη φοβόμαστε να ζητήσουμε βοήθεια από ειδικό. Το viral post της «Intels» μπορεί να ήταν σοκαριστικό, αλλά λειτούργησε σαν καθρέφτης. Μια ολόκληρη γενιά φωνάζει ότι δεν αντέχει… και το λιγότερο που έχουμε να κάνουμε είναι να την ακούσουμε.
Συντάκτης: Κατερίνα Γεωργίου
