Βρίσκεστε σε έναν χώρο και υπάρχει εκείνος ή εκείνοι οι άνθρωποι που, μόλις κάνουν είσοδο σε αυτόν και χωρίς να πουν τίποτα, ο χώρος αλλάζει. Δεν κάνουν απαραίτητα θόρυβο, δενχαιρετούν τους πάντες με την ενέργεια ανθρώπου που μόλις κέρδισε τις εκλογές, δεν ανεβαίνουν πάνω σε καρέκλα για να τους προσέξουμε. Απλώς μπαίνουν. Και αυτό που κάνουν είναι να περπατούν λίγο πιο αργά και σταθερά.
Και από την άλλη πλευρά της εικόνας, σκεφτείτε ίσως εμάς, που στο μεταξύ έχουμε ήδη κάνει τρία πράγματα ταυτόχρονα: έχουμε ελέγξει το κινητό μας, έχουμε απαντήσει ήδη σε δύο μηνύματα και έχουμε περπατήσει σαν να μας κυνηγάει η εφορία, ένα πράγμα. Εκείνοι, όμως, όχι. Εκείνοι έχουν χρόνο, έχουν tempo, έχουν σκοπό. Και αυτό ακριβώς είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα που έχει να μας πει η ψυχολογία για τη γλώσσα του σώματος και την «εξουσία».
Στο διαδίκτυο και γενικότερα στα social κυκλοφορεί συχνά η συμβουλή ότι ένας άνθρωπος με υψηλό status πρέπει να κινείται περίπου 20% πιο αργά από τους υπόλοιπους. Το συγκεκριμένο ποσοστό, όμως, δεν αποτελεί σίγουρα κάποιο αποδεδειγμένο επιστημονικό εύρημα. Η έρευνα είναι πολύ πιο προσεκτική από ένα random ποσοστό. Αυτό, όμως, που έχει βρεθεί είναι ότι η στάση του σώματος, ο ρυθμός των κινήσεων, το βλέμμα, ο χώρος που καταλαμβάνουμε και ο τρόπος με τον οποίο διαχειριζόμαστε τις παύσεις μπορούν να επηρεάσουν το πώς αντιλαμβανόμαστε την ισχύ, την κυριαρχία και το status ενός ανθρώπου.
Έχετε αναρωτηθεί, άραγε, γιατί το αργό μοιάζει με δύναμη; Σκεφτείτε, λοιπόν, δύο ανθρώπους που μπαίνουν σε μια αίθουσα, όπως κάναμε παραπάνω. Ο πρώτος περπατά γρήγορα, κοιτάζει δεξιά και αριστερά, χαιρετάει βιαστικά, ψάχνει πού να καθίσει και το σώμα του γενικώς μοιάζει να προσαρμόζεται διαρκώς σε όσα συμβαίνουν γύρω του. Ο δεύτερος, από την άλλη, μπαίνει χωρίς βιασύνη. Κοιτάζει τον χώρο γύρω του, στέκεται λίγα λεπτά όρθιος ή και ακίνητος, δεν κάνει περιττές κινήσεις, δεν δείχνει ότι χρειάζεται, με λίγα λόγια, να πάρει έγκριση αμέσως από κανέναν. Ε, ποιος από αυτούς τους δύο σας δίνει την αίσθηση ότι έχει περισσότερο έλεγχο; Πιθανότατα θα λέγαμε όλοι: ο δεύτερος! Και όχι επειδή γνωρίζουμε κάτι για αυτόν, αλλά επειδή ο εγκέφαλός μας διαβάζει συνεχώς κοινωνικά σήματα.
Υπάρχει, ξέρετε, έρευνα που εξετάζει τη μη λεκτική έκφραση δύναμης, status και κυριαρχίας και δείχνει ότι αυτά τα χαρακτηριστικά συνδέονται με συγκεκριμένα μοτίβα στη στάση, στο βλέμμα, στον προσανατολισμό του σώματος, στις κινήσεις των χεριών και στον τρόπο με τον οποίο κάποιος χρησιμοποιεί τον χώρο. Με πολύ απλά λόγια, πριν ακούσουμε τι λέει κάποιος, έχουμε ήδη αρχίσει να διαβάζουμε πώς υπάρχει μέσα στον χώρο. Και η βιασύνη προδίδει περισσότερα από όσα νομίζουμε.
Σίγουρα δε σημαίνει πως όποιος περπατά γρήγορα είναι απαραίτητα ανασφαλής. Η ταχύτητα επηρεάζεται από την κουλτούρα, την προσωπικότητα, την κατάσταση και ακόμη και από το περιβάλλον. Έρευνα, επίσης, μας έχει δείξει ότι ο τρόπος που κινούμαστε αλλάζει ανάλογα με το ποιοι βρίσκονται μαζί μας και με τις κοινωνικές συνθήκες.
Όμως, υπάρχει μια ενδιαφέρουσα ψυχολογική διαφορά ανάμεσα στο «κινούμαι γρήγορα γιατί βιάζομαι» και στο «κινούμαι χωρίς να βιάζομαι επειδή δεν αισθάνομαι ότι πρέπει να αντιδράσω σε όλα». Και ακριβώς αυτό το δεύτερο είναι αυτό που συχνά βλέπουμε σε ανθρώπους με ισχυρή κοινωνική παρουσία. Δεν κάνουν περισσότερα, αλλά κάνουν λιγότερα και πιο συνειδητά. Και αυτό είναι το πραγματικό παιχνίδι!
Γιατί η ακινησία μπορεί να είναι πιο δυνατή από την κίνηση. Ένας άνθρωπος που συνεχίζει να κουνάει χέρια, πόδια, κεφάλι, να αλλάζει στάση κάθε τρία δευτερόλεπτα και να γεμίζει κάθε σιωπή με λόγια εκπέμπει περισσότερη κινητικότητα. Ο άνθρωπος, όμως, που μπορεί να μείνει ακίνητος χωρίς να αισθανθεί την ανάγκη να «διορθώσει» τον εαυτό του εκπέμπει έλεγχο.
Η σκόπιμη, λοιπόν, ακινησία είναι ένα από τα πιο υποτιμημένα στοιχεία του body language. Και σίγουρα δεν χρειάζεται να γίνει θεατρικό ούτε να σταθείς σαν άγαλμα σε μουσείο, σε καμία περίπτωση. Χρειάζεται απλώς να σταματήσεις να ζητάς από το σώμα σου να αποδεικνύει συνεχώς ότι είσαι άνετος. Γιατί ο πραγματικά άνετος άνθρωπος δεν κινείται συνέχεια για να το αποδείξει αυτό.
Υπάρχει, όμως, κάτι ακόμη. Οι άνθρωποι με υψηλό status και ηγετικά χαρακτηριστικά δεν εμφανίζουν απλώς πιο αργή κίνηση ή «πιο έντονο βλέμμα». Η έρευνα για τη μη λεκτική επικοινωνία μάς δείχνει ότι το βλέμμα τους, ο προσανατολισμός του σώματος και η διαχείριση της προσοχής παίζουν ρόλο στην αντίληψη του status και της κυριαρχίας του ατόμου. Η διαφορά βρίσκεται συχνά στο ότι δεν κοιτάζουν γύρω τους σαν να ψάχνουν κάποιον που θα τους επιβεβαιώσει. Απλώς κοιτούν, ακούν και, όταν κάποιος μιλάει, δεν χρειάζεται να κουνάνε συνεχώς το κεφάλι τους για να δείξουν ότι συμφωνούν.
Στην πραγματικότητα, η παρουσία τους δεν φωνάζει «σας παρακαλώ, συμπαθήστε με». Λέει, τουναντίον, κάτι πολύ πιο ήσυχο: «Είμαι εδώ»! Και εδώ, παρακαλώ, χρειάζεται μια σημαντική διάκριση. Η ηγεσία δεν είναι το ίδιο πράγμα με την επιβολή. Η σύγχρονη έρευνα για το charismatic leadership δείχνει ότι οι άνθρωποι που θεωρούνται χαρισματικοί δεν εκπέμπουν μόνο δύναμη και επιβλητικότητα, αλλά εκπέμπουν ταυτόχρονα και receptivity, δηλαδή ανοιχτότητα, ζεστασιά και διάθεση προσέγγισης. Σε μελέτες με πολιτικούς και άλλους ηγέτες, οι αντιλήψεις τόσο για τη δύναμη και την ικανότητα όσο και για τη ζεστασιά συνδέθηκαν με το charisma και την επιρροή. Και αυτό είναι ίσως το σημείο που πολλοί κάνουν λάθος. Νομίζουν ότι, για να φαίνονται δυνατοί, πρέπει να γίνουν πιο ψυχροί, ενώ οι άνθρωποι που έχουν πραγματική επιρροή μπορεί να είναι ήρεμοι χωρίς να είναι απόμακροι. Μπορούν να καταλαμβάνουν χώρο χωρίς να μικραίνουν τους άλλους και μπορούν να κινούνται ή να μιλάνε πιο αργά χωρίς να φαίνονται υπερόπτες. Γιατί η δύναμη δεν χρειάζεται να φωνάζει.
Άρα, το slow motion δεν είναι στην ουσία κόλπο. Είναι μήνυμα. Το slow motion λειτουργεί τόσο καλά ως μεταφορά για την ηγετική παρουσία, όχι επειδή υπάρχει ένας μαγικός κανόνας του «πήγαινε κατά 20% πιο αργά», αλλά επειδή η ελεγχόμενη κίνηση λέει σιωπηρά: «Έχω χρόνο να επιλέξω». Και αυτό μεταφράζεται διαφορετικά: ως εσωτερική ασφάλεια.
Ίσως, λοιπόν, την επόμενη φορά που θα μπεις σε κάποιον χώρο να μην χρειάζεται να προσπαθήσεις να γίνεις ο πιο σημαντικός άνθρωπος εκεί μέσα. Απλώς να μπεις αργά και σταθερά, γνωρίζοντας ότι έχεις το δικαίωμα να βρίσκεσαι εκεί. Ας μην επιταχύνεις επειδή όλοι κινούνται γρήγορα. Μην βιαστείς να καλύψεις τη σιωπή τριγύρω σου. Να θυμάσαι: η πιο ενδιαφέρουσα μορφή δύναμης είναι αυτή που δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι υπάρχει. Μπαίνει στο δωμάτιο και ο χώρος την καταλαβαίνει πριν από τους υπόλοιπους.
Συντάκτης: Φραγκούλα Χατζηαγόρου
