«Τι σε έκανε να νιώσεις περήφανος σήμερα;»

Αν σου έλεγα ότι υπάρχει μια ερώτηση τόσο απλή, σχεδόν αθώα, που αν τη βάλεις συνειδητά μέσα στην καθημερινότητά σου μπορεί να αρχίσει να αλλάζει κάτι βαθύ μέσα σου, άραγε θα την ενέτασσες σε αυτήν; Και αυτό δεν θα άρχιζε να αλλάζει σε έναν μήνα, ούτε μετά από χρόνια ψυχοθεραπείας, αλλά σχεδόν αμέσως!

Η απλή αυτή ερώτηση, λοιπόν, με την απίστευτη κρυμμένη δύναμη μέσα της, δεν είναι άλλη από το: «Τι σε έκανε να νιώσεις περήφανος σήμερα;»

Και πριν βιαστείς να τη διαβάσεις σαν ένα ακόμη motivational quote του διαδικτύου, σε προτρέπω να σταθείς λίγο περισσότερο εδώ και θα σου εξηγήσω παρακάτω. Η σύγχρονη ψυχολογία, φίλε μου, και η νευροεπιστήμη τα τελευταία χρόνια μάς δείχνουν κάτι εξαιρετικά ενδιαφέρον και αυτό δεν είναι άλλο από τον τρόπο που μιλάμε εμείς οι ίδιοι στον εαυτό μας. Ο τρόπος αυτός, λοιπόν, διαμορφώνει κυριολεκτικά τον εγκέφαλό μας. Και σε αυτό ακριβώς το σημείο ξεκινάει μια συζήτηση που οι περισσότεροι άνθρωποι αποφεύγουν να κάνουν.

Αν σκεφτείς πως σχεδόν όλοι μεγαλώσαμε μαθαίνοντας να αξιολογούμε τον εαυτό μας μέσα από τα μάτια των άλλων και συγκεκριμένα από τη βρεφική μας κιόλας ηλικία και την αλληλεπίδρασή μας με τους σημαντικούς μας άλλους. Φράσεις που αυτοματοποιήθηκαν μέσα μας και έγιναν πεποιθήσεις τόσο συνδεδεμένες με το υπαρξιακό και αξιακό μας σύστημα, που ασυνείδητα καθορίζουν την αυτοαξία μας. Από το: «Αφού είμαι καλό παιδί, άρα αξίζω αγάπη», «Δεν κλαίω, άρα είμαι δυνατός/ή», «Δεν θυμώνω, άρα τώρα θα είμαι αποδεκτός/ή», «Πήρα καλούς βαθμούς, άρα είμαι αρκετός/ή», καταλήγω μεγαλώνοντας πια στο «Με επαίνεσε ο προϊστάμενος, άρα αξίζω» και «Με διάλεξαν, με θέλουν, με χειροκρότησαν, με αποδέχτηκαν… άρα κατάφερα τελικά να είμαι σημαντικός/ή»!

Βλέπεις και μόνος σου πως από τόσο μικρή ηλικία εκπαιδεύτηκες να συνδέεις την προσωπική σου αξία με την εξωτερική επιβεβαίωση. Και κάπως έτσι, αθόρυβα, εν τέλει γαλουχήθηκαν εκατομμύρια ενήλικες που δυσκολεύονται να πουν κάτι όμορφο για τον εαυτό τους χωρίς να προηγηθεί έγκριση από κάποιον άλλον.

Αν όμως σταθείς και παρατηρήσεις ένα μικρό παιδί, θα καταλάβεις κάτι συγκλονιστικό. Τα παιδιά στην αρχή δεν αναρωτιούνται αν είναι αρκετά. Δεν αμφισβητούν κάθε τους κίνηση, αν ένας ενήλικας δεν το κάνει γι’ αυτά. Δεν μετράνε την αξία τους με likes, με επιτυχίες, με επιτεύγματα ή με κοινωνικά στάνταρ, εάν πάλι ένας ενήλικας δεν τους τα επισημάνει όλα αυτά. Αυτά όλα μαθαίνονται αργότερα και συνήθως μαθαίνονται και πάρα πολύ καλά.

Σε αυτό το σημείο θέλω να αναφέρω κάτι που περιγράφει η αναπτυξιακή ψυχολογία και είναι πολύ σημαντικό. Η εσωτερική μας φωνή δεν εμφανίζεται καθόλου κατά τύχη. Δημιουργείται μέσα από χιλιάδες μικρές αλληλεπιδράσεις που είχαμε μεγαλώνοντας. Ο τρόπος που μας μίλησαν οι γονείς μας, οι δάσκαλοι, οι πρώτοι έρωτες, οι απορρίψεις, η σύγκριση με άλλα παιδιά, η κριτική που μας ασκήθηκε ή η επιβράβευση που ήρθε με προϋποθέσεις. Όλα αυτά εγκαθίστανται μέσα στον εγκέφαλό μας και σιγά-σιγά μετατρέπονται στη φωνή που κουβαλάμε μέσα μας ως ενήλικες.

Και εδώ έρχεται η πιο ενδιαφέρουσα –για μένα τουλάχιστον– πλευρά της νευροεπιστήμης. Ο εγκέφαλός μας δεν είναι στατικός! Διαθέτει αυτό το μοναδικό προσόν που οι επιστήμονες ονομάζουν νευροπλαστικότητα. Με απλά λόγια; Μπορεί να ξαναμάθει, μπορεί να ξαναγράψει εκ νέου! Μπορεί να επαναπρογραμματίσει εσωτερικά μοτίβα που λειτουργούν χρόνια. Μπορεί να δημιουργήσει νέες νευρωνικές συνδέσεις ανάλογα με τις εμπειρίες που επαναλαμβάνονται συστηματικά. Αυτό σημαίνει πως όταν επαναφέρεις καθημερινά την προσοχή σου σε μια ερώτηση όπως: «Τι έκανα σήμερα που με έκανε να νιώσω περήφανος/η;» ή, ακόμα καλύτερα, φαντάσου να τη μάθεις στα παιδιά σου να την κάνουν καθημερινά στον εαυτό τους, τότε δεν κάνεις ή δεν θα μάθουν απλώς να κάνουν μια ακόμη θετική σκέψη, αλλά με αυτόν τον τρόπο θα εκπαιδευτεί ο εγκέφαλος να σταματήσει να ψάχνει διαρκώς τι λείπει.

Γιατί αν μάθουμε όλοι μας, μικροί και μεγάλοι, να είμαστε ειλικρινείς με το μέσα μας, τότε θα βγούμε από τον φαύλο κύκλο στον οποίο οι περισσότεροι άνθρωποι έχουμε μπει. Θυμήσου τον εαυτό σου πριν κοιμηθεί και τον άτυπο εσωτερικό απολογισμό που συνήθως κάνεις και είναι γεμάτος από ελλείψεις. Δεν πρόλαβα αυτό, δεν έκανα αρκετά σήμερα, δεν ήμουν όσο παραγωγικός έπρεπε, δεν είπα πάλι αυτό που ήθελα ή δεν είμαι τελικά εκεί που θα έπρεπε να βρίσκομαι.

Ο εγκέφαλός μας έχει μια φυσική τάση να εστιάζει στο αρνητικό. Σε ένα παλαιότερο μου άρθρο το είχαμε δώσει και όνομα, λέγεται negativity bias! Πρόκειται για έναν εξελικτικό μηχανισμό επιβίωσης, στον οποίο ο εγκέφαλος έχει μάθει να εντοπίζει πρώτα τον κίνδυνο και μετά την ασφάλεια. Το πρόβλημα όμως σήμερα είναι πως ο κίνδυνος δεν είναι πια ένα άγριο ζώο στο δάσος, αλλά είναι οι ίδιες μας οι σκέψεις! Και έτσι πολλοί άνθρωποι περνούν ολόκληρη τη ζωή τους νιώθοντας πως ποτέ τους δεν είναι αρκετοί.

Τώρα όμως σε καλώ να φανταστείς τι αλλάζει όταν ένα παιδί –ή ακόμα και εσύ ο ίδιος– ακούει κάθε βράδυ μια εντελώς διαφορετική ερώτηση.

Όχι: «Τι έκανες λάθος σήμερα;»

Αλλά: «Ποιο κομμάτι του εαυτού σου αξίζει σήμερα να το αναγνωρίσεις;»

Μπορεί να σου φαίνεται ότι είναι κάτι μικρό, όμως είναι κάτι πολύ μεγάλο!

Ίσως στάθηκες ευγενικός σε έναν άνθρωπο, ίσως έβαλες ένα όριο, ίσως δεν τα παράτησες ή ίσως απλώς άντεξες μια δύσκολη μέρα στη δουλειά και συνέχισες.

Και όμως, σε όλα αυτά που θεωρείς μικρά, δεδομένα και ασήμαντα, εκεί ακριβώς αρχίζει να αλλάζει ο εσωτερικός σου διάλογος. Γιατί οι άνθρωποι συχνά μιλάμε για αυτοεκτίμηση σαν να είναι κάτι που χτίζεται μέσα από μεγάλες επιτυχίες, αλλά αυτό στο λέω με βεβαιότητα πως δεν ισχύει!

Η αυτοεκτίμηση χτίζεται μέσα από μικρές επαναλαμβανόμενες στιγμές εσωτερικής αναγνώρισης. Από τη στιγμή που θα σταματήσεις να περιμένεις κάποιον άλλον να σου πει ότι αξίζεις. Και αυτό ίσως είναι ένα από τα μεγαλύτερα τραύματα της σύγχρονης εποχής.

Έχουμε μάθει να περιμένουμε συνεχώς εξωτερική επιβεβαίωση, έναν σύντροφο να μας επιλέξει, έναν εργοδότη να μας αναγνωρίσει, έναν κόσμο να μας χειροκροτήσει, ένα κοινό να μας εγκρίνει. Μέσα σε όλα αυτά ξεχνάμε κάτι βαθιά θεμελιώδες και αυτό δεν είναι άλλο από το ότι ο άνθρωπος που ακούς περισσότερο σε όλη σου τη ζωή… είσαι ΕΣΥ!

Κι αν αυτή η φωνή μέσα σου έχει μάθει μόνο να σε διορθώνει, να σε αμφισβητεί, να σε κρίνει και να σε συγκρίνει, τότε καμία εξωτερική αγάπη δεν θα είναι ποτέ αρκετή να καλύψει αυτό το κενό.

Ίσως λοιπόν απόψε αξίζει να δοκιμάσεις κάτι διαφορετικό. Ρώτα τον εαυτό σου, ρώτα το παιδί σου, ρώτα εκείνο το μικρό κομμάτι μέσα σου που για χρόνια έμαθε να ψάχνει αξία έξω από το ίδιο του το είναι:

«Τι σε έκανε περήφανο σήμερα;»

Αυτή η μικρή ερώτηση που σήμερα σου φαίνεται λίγη και μικρή μπορεί να αποτελέσει την αρχή της θεραπείας σου. Γιατί μη γελιέσαι, η θεραπεία δεν ξεκινά από μεγάλες αποκαλύψεις. Ξεκινά από μικρές καθημερινές υπενθυμίσεις ότι δεν χρειάζεται να σε χειροκροτεί ο κόσμος για να αναγνωρίσεις και να δεις πόσο αξίζεις.

Και να θυμάσαι κάτι πολύ σημαντικό: η πιο σημαντική σχέση που θα χρειαστεί να σώσεις στη ζωή σου είναι εκείνη με τη φωνή που ζει μέσα στο κεφάλι σου. Και ήρθε η ώρα αυτή η φωνή να σταματήσει να σου λέει τι σου λείπει και να αρχίσει επιτέλους να σου λέει όσα ήδη είσαι!

Δώσε στον εαυτό σου μόλις 7 νύχτες και να είσαι σίγουρος/η πως τα αποτελέσματα θα σε ανταμείψουν. Κάνε αυτό το δώρο και στα παιδιά σου, δώσε τους την ευκαιρία να επαναπρογραμματιστούν πλέον μόνα τους. Τους ανήκει αυτό το δικαίωμα!