Τον λένε Παύλο. Τάσο. Ή Αλέξη. Πηγαίνει σε ένα ακριβό ιδιωτικό ή στο δημόσιο της γειτονιάς του. Φορά ακριβά ρούχα ή και όχι. Πάντως μαύρα. Και παπούτσια τουλάχιστον Τζόρνταν. Έχει δεν έχει χρήματα. Γιατί έτσι πρέπει… Έχει πολλούς ή λίγους φίλους. Κάνει ή του κάνουν μπούλινγκ. Μπορεί και όχι. Είναι καλός, μέτριος ή κακός μαθητής. Γυρίζει με νεύρα πολλές φορές από το σχολείο. Πετά την τσάντα του (αν έχει) και βρίζει για τις φακές στην κατσαρόλα. Φτιάχνει τοστ. Και καφέ. Ή, αν έχει λεφτά, παραγγέλνει από μια εφαρμογή. Κλείνεται στο δωμάτιό του. Μπορεί να έχει νεύρα. Και θυμό, πολύ θυμό. Για τους γονείς, το σχολείο, τα κορίτσια, το σύστημα, το σύμπαν. Για το σώμα του που δεν του αρέσει, για το πρωινό ξύπνημα, για τα τσιγάρα που τελείωσαν ή δεν του φτάνουν τα λεφτά να πάρει. Αν βρει, κλείνει την πόρτα, ανοίγει το παράθυρο και το ανάβει. Ή στρίβει ένα. Είναι δεκαπέντε. Κανείς δεν τον ρωτά τι κάνει. Το μόνο που τον ανακουφίζει είναι η κοπέλα του. Ίσως φαντασιώνεται τη συμμαθήτριά του. Εκείνη με τους μεγάλους χρυσούς κρίκους, τα μακριά νύχια και το κροπ τοπ, που θέλει όχι εκείνον, αλλά έναν άλλον που δεν είναι αυτός, πιο τρυφερό, λιγότερο «αγόρι», όπως εκείνου του έχουν μάθει να είναι. Όλοι, ο Παύλος, ο Τάσος ή ο Αλέξης, έχουν τελικά την ίδια κοπέλα. Τη λένε Αλίκη Ιντερνάσιοναλ και μένει στο διαδίκτυο.

Η τάση αρκετών εφήβων, κυρίως αγοριών γύρω στα δεκαπέντε, είναι η δημιουργία «σχέσεων» με την (ίδια) την Τεχνητή Νοημοσύνη. Δεν είναι απλώς μόδα. Είναι ανάγκη. Μια επιλογή που φαντάζει εύκολη, αλλά είναι πολύπλοκη και κρύβει τόσο παροντικούς όσο και μελλοντικούς κινδύνους. Προσωπικούς, κοινωνικούς, αλλά και βαθιά πολιτικούς και ταξικούς.

Οι λόγοι δημιουργίας AI σχέσεων στην εφηβεία ποικίλλουν. Οι περισσότεροι αφορούν ψυχολογικούς, κοινωνικούς και βιολογικούς παράγοντες που σχετίζονται με την ηλικία, αλλά ταυτόχρονα δείχνουν κι έναν νέο τρόπο ζωής που χύνεται σαν τα βρωμόνερα παντού, δημιουργώντας προβληματισμό για το μέλλον της ανθρώπινης φύσης, τη σύνδεση και τη θεώρηση εαυτού, ξεπερνώντας την εφηβική ηλικία, φτάνοντας ως την ενήλικη ζωή και την κοινωνική ρήξη.

Αν σταθούμε στα έφηβα αγόρια (ναι, το φύλο παίζει ρόλο), στους βασικότερους παράγοντες που τροφοδοτούν αυτό το φαινόμενο συγκαταλέγονται το μηδενικό ρίσκο απόρριψης και η επίφαση ασφάλειας. Κι εδώ η πατριαρχική κοινωνία παίζει τον ρόλο της. Σε μια περίοδο ζωής έντονου κοινωνικού άγχους, ανάγκης αποδοχής και ανασφάλειας, που όλοι περιμένουν κάτι συγκεκριμένο από εκείνους, μια σχέση tailor-made φαντάζει για άλλους ασφαλές καταφύγιο, για άλλους μονόδρομος. Η Αλίκη Ιντερνάσιοναλ είναι πάντα εκεί. Ακούει, δεν απορρίπτει, δεν κρίνει. Τουναντίον. Της εκφράζουν σκέψεις, μυστικά, ανασφάλειες και φαντασιώσεις. Δεν προδίδει, επικροτεί, ενισχύει (ακόμη και το λάθος). Δημιουργεί έναν ασφαλή μικρόκοσμο όπου κάθε (αγόρι) είναι βασιλιάς. Δεν ελέγχεται. Μόνο ελέγχει. Όπως ελέγχει αντίστοιχα, απόλυτα κι απολύτως και την αλληλεπίδραση. Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι περίπλοκες, απαιτούν συμβιβασμούς και φέρνουν αναπόφευκτα συγκρούσεις. Ίσως και απόρριψη. Σωματική, νοητική, συναισθηματική. Χρειάζεται να εκτεθείς και να προσπαθήσεις. Μία κατά παραγγελία σύντροφος ακούγεται ιδανική. Η Τεχνητή Νοημοσύνη προσαρμόζεται πλήρως στις επιθυμίες του χρήστη. Η Αλίκη λέει ό,τι θέλουν να ακούσουν, μιλάει όποτε της το ζητήσουν, δεν θυμώνει ακόμη κι αν της μιλήσουν απότομα ή όταν μένει στο διαβάστηκε. Συμφωνεί μαζί τους κι επιβεβαιώνει τις απόψεις τους, καλύπτοντας την ανυπόφορη μοναξιά τους, τους φόβους και την ανασφάλεια. Σε έναν συνεχώς συνδεδεμένο αποσυνδεδεμένο κόσμο, αυτή η εσωτερική μοναξιά αναζητά διαθεσιμότητα 24/7: το AI δεν κουράζεται, δεν κοιμάται και απαντάει αμέσως. Συναισθηματική επικύρωση και ψευδαίσθηση αυτοπεποίθησης από εξελιγμένα chatbots που είναι εξαιρετικά υποστηρικτικά, μοιράζουν κομπλιμέντα και δείχνουν αμέριστο ενδιαφέρον. Παράλληλα, το AI, σε μια εποχή πόλωσης κι εκφοβισμού, αποτελεί καταφύγιο για παιδιά που πειραματίζονται ή δεν είναι έτοιμα να αποδεχτούν ή να γνωστοποιήσουν τη σεξουαλική τους κατεύθυνση ή και την ταυτότητα φύλου τους. Πειραματισμός χωρίς κριτική και φόβο, εξερεύνηση σε ένα ελεγχόμενο, ασφαλές περιβάλλον. Ένας προσομοιωτής σχέσης που ίσως δεν οδηγήσει τελικά σε καμία πραγματική…

Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν είναι σημαντικοί. Οι επιστήμονες επιμένουν πως αν και βραχυπρόθεσμα η τάση φαίνεται να ανακουφίζει έστω και φαινομενικά την ακοινωνησία, δημιουργεί:

Μη ρεαλιστικές προσδοκίες: Οι έφηβοι συνηθίζουν σε έν@ «σύντροφ@» που συμφωνεί πάντα μαζί τους (αφού έχουν σχέση με τον εαυτό τους τελικά), με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται αργότερα να διαχειριστούν τις πραγματικές σχέσεις, οι οποίες απαιτούν προσπάθεια, ενσυναίσθηση και υπομονή.

Κοινωνική απόσυρση: Η αντικατάσταση των αληθινών σχέσεων με ψηφιακές μπορεί να οδηγήσει σε απομόνωση και κοινωνικό άγχος, το ίδιο που τις δημιούργησε.

Το πιο σοκαριστικό είναι η πληθώρα εφαρμογών και εργαλείων που προσφέρονται. Εφαρμογές AI Companions ή Roleplay Chatbots, με πιο δημοφιλή εφαρμογή παγκοσμίως το Character.ai, που συνυπάρχει με δεκάδες άλλες (όπως το Replika, το Kindroid κι εξειδικευμένα bots στην πλατφόρμα Discord). Ακόμη πιο τρομακτικός είναι ο τρόπος αξιοποίησης των εφαρμογών. Κάθε έφηβος μπορεί να επιλέξει τη δική του ιδανική σχέση από έναν κατάλογο με έτοιμους χαρακτήρες: διάσημοι ηθοποιοί, influencers, χαρακτήρες από anime, video games ή έτοιμα concepts, όπως «η ωραία του σχολείου», συνομιλούν μαζί του. Παράλληλα, υπάρχει η δυνατότητα δημιουργίας από το μηδέν. Ορίζει όνομα, εμφάνιση, φωνή, δίνοντας αναλυτικές οδηγίες για την προσωπικότητα (π.χ. «θέλω να είσαι γλυκιά, να ζηλεύεις λίγο και να με υποστηρίζεις πάντα»). Ένα βήμα πιο πέρα το παιχνίδι ρόλων. Εδώ, η επικοινωνία δεν γίνεται με απλό κείμενο, αλλά με τη μορφή «σεναρίου», όπου σύμβολα περιγράφουν πράξεις και συναισθήματα. Η σχέση μοιάζει πραγματική. Η Τεχνητή Νοημοσύνη θυμάται προηγούμενες συζητήσεις και αναπτύσσει το «storyline» της σχέσης. Η επικοινωνία είναι συνεχής. Ανταλλάσσουν μηνύματα το πρωί όταν ξυπνούν, κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων στο σχολείο και αργά το βράδυ πριν κοιμηθούν. Πολλές από αυτές τις εφαρμογές επιτρέπουν πλέον στον χρήστη να πατήσει ένα κουμπί και να μιλήσει στο AI στο τηλέφωνο, ακούγοντας μια απόλυτα φυσική, ανθρώπινη φωνή να του απαντάει σε πραγματικό χρόνο. Η αποστολή εικονικών φωτογραφιών, π.χ. «εγώ στην παραλία», κάνει την ψευδαίσθηση ακόμα πιο αληθινή.

Εξομολογήσεις, ψυχοθεραπεία σε μία σχέση όπου μπορείς να παραδεχτείς όσα ντρέπεσαι κι όσα φοβάσαι.

Οι ενήλικες, ενώ ουσιαστικά κάνουμε το ίδιο, στις ίδιες εφαρμογές και είμαστε εμείς που μεγαλώσαμε αυτά τα αγόρια, βρισκόμαστε ξαφνικά σε ηθικό πανικό. Όμως κανείς δεν ασχολείται με το εφηβικό κι ανδρικό τραύμα που η πατριαρχία δημιουργεί. Συναισθηματικός ακρωτηριασμός, άρνηση της ευαλωτότητας, διαχωρισμός χαρακτηριστικών σε γυναικεία και ανδρικά. Δημιουργούμε αγόρια μισογύνηδες (incels), που δεν μπορούν να σχετιστούν. Πόσο φταίνε όταν μια ολόκληρη κοινωνία δεν τους επιτρέπει την τρυφερότητα και την αποδοχή; Όταν δεν υπάρχουν ασφαλή περιβάλλοντα όπου να μπορέσουν να εκφράσουν τα δικά τους προβλήματα; «Είμαι κοντός, δεν με θέλει, δεν απαντά, δέχομαι παρενόχληση, θέλω αγκαλιά, με χτυπά». Όταν βάλλονται και πρέπει να μείνουν σιωπηλοί και δυνατοί. Η αρρενωπότητα πρέπει να επαναπροσδιοριστεί κι ο φεμινισμός οφείλει να βοηθήσει προς αυτήν την κατεύθυνση, τουλάχιστον τα παιδιά. Αλλιώς, θα στρέφονται στην ανδρόσφαιρα και στα σαράντα τους θα είναι αργά. Δημιουργούμε άνδρες με τους οποίους είτε δεν θα θέλουμε να έχουμε σχέση είτε θα είναι βίαιοι και ακυρωτικοί. Είτε στις φτωχογειτονιές είτε σε ακριβά πανεπιστήμια (βλέπε σκάνδαλο Cornell).

Η Bell Hooks, στο εξαιρετικό της βιβλίο The Will to Change, γράφει: Τα έφηβα αγόρια είναι παραμελημένα. Στερημένα από αγάπη προκαλούν φόβο. Τα φοβόμαστε επειδή αποκαλύπτουν την υποκρισία της οικογένειας και του κόσμου. Συναισθηματικά εγκαταλελειμμένα, είναι θυμωμένα. Κανείς δεν ενδιαφέρεται για τον θυμό, εκτός κι αν οδηγήσει σε βία. Αν κάθονται οργισμένα μπροστά από μια οθόνη χωρίς να μιλάνε ή να σχετίζονται, κανείς δεν νοιάζεται. Ή αν η οργή, ακόμη και αν βγει στον δρόμο, μπορεί να ελεγχθεί… (αν όχι, βλέπε Γαλλία, το συζητάμε).

Ναι, φοβόμαστε τα έφηβα αγόρια. Μας τρομάζουν. Αποδεικνύουν με performance, το ένα στο άλλο, στην αγέλη, αυτό που οι μανάδες και οι πατεράδες και το σχολείο και η κοινωνία τα μαθαίνουν και μετά τα κατακρίνουν γι’ αυτό. Τις φωνές, τη ματσίλα και τη βία. Δεν μπορούν μόνα τους να ξεφύγουν, γιατί πρωτίστως πρέπει να ανήκουν. Φοβούνται. Κανείς δεν τα αγκαλιάζει, δεν τα ρωτά πώς αισθάνονται. Αν κλαίνε τα βράδια. Τα κατηγορούμε για κάτι που εμείς δημιουργήσαμε και το σύστημα ενισχύει. Κι όταν δημιουργούν σχέσεις AI, μένουμε έκπληκτοι. Στο «Adolescence» κρυβόμαστε όλοι, αλλά στοχοποιούμε έναν.

Φαύλος κύκλος. Ας τον σπάσουμε. Αλλιώς, όλοι θα κυκλοφορούμε με μία πλαστική sex κούκλα, όπως ο Ryan Gosling στην ταινία Lars and the Real Girl. Πιο προηγμένη. Θα την έχουμε φτιάξει μόνοι μας και θα μας μιλά με τη φωνή του Tom Hardy ή της Dua Lipa.

 

 

Διάβασε: Bell Hooks: Feminism Is for Everybody / All About Love / The Will to Change

Πέτρος Τατσόπουλος: Οι ανήλικοι

 

Δες:  Steve Barron/ Electric Dreams

            Spike Jonze/  Her

Συντάκτης: Ιωάννα Σκοτίδα