Υπάρχει ένα περίεργο σημείο στην ενηλικίωση όπου οι άνθρωποι σταματούν να σε ρωτούν τι θέλεις και αρχίζουν να ελέγχουν αν προχωράς σωστά.
Δουλειά;
Τσεκ.
Σχέση;
Τσεκ.
Γάμος;
Τσεκ.
Σπίτι;
Τσεκ.
Παιδιά;
Τσεκ.
Συγχαρητήρια. Σύμφωνα με το κοινωνικό Excel, η ζωή σου ανοίγει κανονικά.
Και κάπως έτσι η ζωή μετατρέπεται σε πίνακα Excel με κουτάκια, deadlines και μια αόρατη στήλη που γράφει «πού θα έπρεπε να βρίσκεσαι μέχρι τώρα».
Το παράξενο είναι ότι σχεδόν κανείς δεν ρωτά αν σου αρέσει η ζωή που χτίζεις. Ρωτούν αν την έχτισες εγκαίρως.
Στα είκοσι πέντε έχεις «χρόνο». Στα τριάντα αρχίζουν τα «και εσύ πότε;». Στα τριάντα πέντε, αν δεν έχεις ακολουθήσει το αναμενόμενο χρονοδιάγραμμα, μερικοί σε κοιτάζουν περίπου όπως κοιτάζουμε μια παραγγελία που άργησε υπερβολικά να φτάσει.
Δεν μας ρωτούν αν είμαστε καλά. Μας ρωτούν αν προχωρήσαμε.
Και το «προχώρησα» έχει πολύ συγκεκριμένη κοινωνική μετάφραση: απέκτησα κάτι που μπορώ να ανακοινώσω στο κυριακάτικο τραπέζι χωρίς να χρειαστεί να εξηγήσω γιατί με κάνει ευτυχισμένο.
«Πήρα σπίτι.»
«Παντρεύτηκα.»
«Κάναμε παιδί.»
«Πήρα προαγωγή.»
Αυτά ακούγονται ωραία. Χειροκροτούνται εύκολα. Μετριούνται. Συγκρίνονται.
Το «είμαι ήρεμος» δεν εντυπωσιάζει ιδιαίτερα.
Το «έμαθα να λέω όχι» δεν έχει φωτογραφία για Instagram.
Το «άφησα μια δουλειά που με διέλυε, παρόλο που πλήρωνε καλά» πολλές φορές ακούγεται περισσότερο σαν αποτυχία παρά σαν επιτυχία.
Γιατί έχουμε μάθει να αναγνωρίζουμε την επιτυχία κυρίως όταν έχει απόδειξη αγοράς.
Και φυσικά, κανένα κουτάκι δεν είναι ποτέ το τελευταίο.
Έχεις σχέση; Πότε γάμος;
Παντρεύτηκες; Πότε παιδί;
Έκανες παιδί; Πότε δεύτερο;
Πήρες σπίτι; Είναι δικό σου ή με δάνειο;
Έχεις καλή δουλειά; Και ο μισθός;
Πήρες αύξηση; Και μετά τι;
Στο κοινωνικό Excel δεν υπάρχει κελί που να γράφει «αρκετά». Γιατί το «αρκετά» είναι πολύ επικίνδυνη λέξη. Αν νιώσεις αρκετός, μπορεί να σταματήσεις να συγκρίνεσαι.
Υπάρχει πάντα μια επόμενη γραμμή.
Και αυτό ίσως είναι το πιο εξαντλητικό κομμάτι: δεν χρειάζεται καν να σε πιέζει κάποιος δυνατά. Μετά από λίγο, το φύλλο εργασίας εγκαθίσταται μόνο του στο κεφάλι σου.
Αρχίζεις να κοιτάς γύρω σου.
Ο ένας παντρεύτηκε.
Η άλλη αγόρασε σπίτι.
Κάποιος έκανε παιδί.
Κάποιος άλλος άλλαξε αυτοκίνητο.
Και ξαφνικά δεν εξετάζεις αν θέλεις κάτι. Εξετάζεις γιατί δεν το έχεις ακόμη. Και κάπως έτσι μια επιθυμία που δεν είχες χθες γίνεται σήμερα προσωπική αποτυχία.
Η σύγκριση είναι περίεργο πράγμα. Μπορεί να σε κάνει να νιώθεις πίσω ακόμη κι όταν πηγαίνεις ακριβώς εκεί που θέλεις.
Το πρόβλημα είναι ότι στις συγκρίσεις κανείς δεν φέρνει ολόκληρη τη ζωή του. Φέρνει μόνο τα καλά κελιά.
Το σπίτι του άλλου με το νοίκι μας.
Τον γάμο της άλλης με τη μοναξιά μας.
Το μισθό κάποιου με τη δική μας ανασφάλεια.
Και φυσικά δεν βλέπουμε ποτέ τι κόστισε στον καθένα αυτό που ζηλεύουμε.
Το πράσινο τικ δεν έχει ιδέα τι συμβαίνει πίσω από την πόρτα.
Ένα σπίτι μπορεί να είναι όνειρο. Μπορεί όμως να είναι και τριάντα χρόνια άγχους.
Ένας γάμος μπορεί να είναι αγάπη. Μπορεί όμως να είναι και δύο άνθρωποι που φοβήθηκαν περισσότερο το χωρισμό απ’ όσο ήθελαν ο ένας τον άλλον.
Ένας υψηλός μισθός μπορεί να σημαίνει ελευθερία. Μπορεί επίσης να σημαίνει ότι Κυριακή βράδυ νιώθεις ήδη άρρωστος για τη Δευτέρα.
Τα παιδιά μπορεί να είναι η μεγαλύτερη επιθυμία κάποιου. Για κάποιον άλλο μπορεί να μην είναι επιθυμία καθόλου.
Κι όμως, εξωτερικά, όλα αυτά παίρνουν το ίδιο πράσινο τικ.
Αυτό είναι το πρόβλημα με τα κοινωνικά checklists: μετρούν αν κάτι υπάρχει. Δεν μπορούν να μετρήσουν πώς νιώθεις μέσα σε αυτό.
Μπορεί να έχεις όλα τα κουτάκια τσεκαρισμένα και να μη θέλεις να ζήσεις ούτε μία μέρα από τη ζωή που έχτισες.
Και μπορεί να σου λείπουν τα μισά — σπίτι, γάμος, τίτλος, εντυπωσιακός μισθός — και να ξυπνάς κάθε πρωί μέσα σε μια ζωή που διάλεξες εσύ.
Αλλά υπάρχει και κάτι ακόμη πιο αστείο.
Τα τελευταία χρόνια δημιουργήσαμε και το εναλλακτικό Excel.
Τώρα δεν αρκεί μόνο να έχεις δουλειά. Πρέπει να έχεις και side hustle.
Δεν αρκεί να είσαι καλά. Πρέπει να κάνεις self-care.
Πρέπει να ταξιδεύεις.
Να γυμνάζεσαι.
Να πηγαίνεις therapy.
Να βάζεις όρια.
Να έχεις passive income.
Να πίνεις δύο λίτρα νερό.
Να ξυπνάς νωρίς.
Να «δουλεύεις με τον εαυτό σου».
Και φυσικά πρέπει να τα κάνεις όλα αυτά ήρεμα, ευγνώμων και με καλή πρωινή ρουτίνα.
Κάπως καταφέραμε να κάνουμε ακόμη και την αυτοβελτίωση αγχωτική.
Και κάπως καταφέραμε να μετατρέψουμε ακόμη και την ελευθερία από τα παλιά «πρέπει» σε καινούργια «πρέπει».
Αλλάζει το Excel. Όχι πάντα η λογική.
Η πραγματική ελευθερία ίσως δεν είναι να απορρίψεις το σπίτι, τον γάμο, τα παιδιά ή τα χρήματα. Ούτε να τα κυνηγήσεις όλα.
Είναι να μπορείς να θέλεις κάτι χωρίς να χρειάζεται να το θέλεις επειδή το θέλουν όλοι.
Να παντρευτείς επειδή θέλεις να παντρευτείς.
Να μην παντρευτείς επειδή δεν θέλεις.
Να κάνεις παιδιά επειδή τα επιθυμείς.
Να μην κάνεις επειδή η ζωή σου δεν σου φαίνεται ελλιπής χωρίς αυτά.
Να κυνηγήσεις χρήματα επειδή σου δίνουν την ελευθερία που θέλεις — όχι επειδή κάποιος αποφάσισε ότι ο αριθμός στον λογαριασμό σου είναι και βαθμός χαρακτήρα.
Ίσως τελικά η επιτυχία να είναι πολύ πιο δύσκολη να μετρηθεί απ’ όσο θα θέλαμε.
Γιατί δεν χωράει πάντα σε τίτλους, ακίνητα, μισθούς και οικογενειακές φωτογραφίες.
Μπορεί να μοιάζει με ησυχία. Με επιλογή. Με το να μπορείς να πεις «όχι, αυτό δεν το θέλω» χωρίς να αισθάνεσαι ότι απέτυχες.
Και ίσως αυτό να μας ενοχλεί περισσότερο απ’ όλα: ότι δεν υπάρχει μία σωστή ζωή για να αντιγράψουμε.
Δεν υπάρχει ηλικία στην οποία πρέπει υποχρεωτικά να έχεις φτάσει κάπου.
Δεν υπάρχει μία σειρά.
Δεν υπάρχει τελική βαθμολογία.
Το δύσκολο δεν είναι να συμπληρώσεις τα κουτάκια. Είναι να καταλάβεις ποια από αυτά ήταν ποτέ δικά σου.
Η ζωή δεν είναι Excel. Δεν χρειάζεται να βγαίνουν όλα τα κελιά πράσινα για να έχει βγει καλά.
Γιατί στο τέλος μπορεί να έχεις συμπληρώσει τέλεια το κοινωνικό Excel και να ανακαλύψεις ότι κανείς δεν είχε βάλει στήλη για το αν είσαι ευτυχισμένος.
Συντάκτης: Virtual Unreality
