«Η στιγμή δε ζητά επιβεβαίωση, υπάρχει μονάχα για εκείνον που τη ζει»
Υπάρχουν στιγμές που παγώνουν τον χρόνο. Είναι αυτές που καταγράφονται στη μνήμη μας σαν ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα, εκείνες που νιώθουμε βαθιά μέσα μας αλλά δεν μπορούν να αποτυπωθούν με μια φωτογραφία ή λέξεις. Είναι αυτές που μένουν ανεξάρτητες από την τεχνολογία, τον φακό και την ανάγκη να τις διαφυλάξουμε σε ένα φυσικό μέσο. Αντίθετα, είναι στιγμές που επιλέγουν να ανήκουν μόνο σε εμάς, στην υποκειμενική μας εμπειρία, χωρίς να αναζητούν εξωτερική επιβεβαίωση.
Η φωτογραφία είναι μια πράξη που παγιδεύει τη στιγμή στον χρόνο, όμως το παράδοξο είναι ότι, ακριβώς τη στιγμή που απαθανατίζεται, χάνεται για εκείνον που την απαθανάτισε. Ο φωτογράφος κοιτάζει μέσα από τον φακό, αλλά αποξενώνεται από την αμεσότητα του βιώματος. Το να αποτυπώσεις κάτι σημαίνει, ταυτόχρονα, να σταθείς έξω από αυτό, να γίνεις θεατής της εμπειρίας αντί να τη βιώσεις πλήρως.
Ο σπάνιος χιονόγατος των Ιμαλαΐων στο έργο του Walter Mitty είναι μια αλληγορία αυτής της αρχής. Δεν ζητά την προσοχή, δεν επιδιώκει την επιβεβαίωση της ύπαρξής του. Εμφανίζεται μόνο όταν είναι η κατάλληλη στιγμή και αποσύρεται, ακολουθώντας την ίδια σοφία που διέπει όλες τις μεγάλες στιγμές της ζωής.
Κάποιοι επιλέγουν να μην αποτυπώσουν αυτές τις στιγμές, αλλά να τις βιώσουν ολοκληρωτικά, να τις κρατήσουν μέσα τους σαν κάτι ανεξίτηλο. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία επιδιώκει να καταγράψει κάθε εμπειρία, κάθε συναίσθημα, κάθε τοπίο. Ωστόσο, οι πιο ουσιαστικές εμπειρίες είναι εκείνες που δεν μπορούν να καταγραφούν. Είναι το βλέμμα ενός αγαπημένου προσώπου σε μια ανείπωτη στιγμή κατανόησης, το φως του ήλιου που σπάει μέσα από τα φύλλα ενός δέντρου ένα απόγευμα, ο ψίθυρος του ανέμου που δεν μπορεί να αιχμαλωτιστεί σε κανένα αρχείο ήχου.
Η πραγματική μαγεία των στιγμών βρίσκεται στο γεγονός ότι είναι εφήμερες. Όπως το κλείσιμο του διαφράγματος της κάμερας, έτσι και η ζωή μας είναι μια ακολουθία από κλικ, από ανοιγοκλείσματα των ματιών που σηματοδοτούν την αρχή και το τέλος μιας εμπειρίας. Και ακριβώς επειδή οι στιγμές χάνονται, αποκτούν νόημα.
Έτσι, δεν είναι η φωτογραφία που δίνει αξία στη στιγμή, αλλά το βίωμά της. Οι στιγμές είναι το αληθινό σύμπαν. Δεν υπάρχει χρόνος, παρά μόνο οι στιγμές που αναδύονται και σβήνουν, αφήνοντας πίσω τους την αίσθηση ότι υπήρξαν. Αυτό είναι αρκετό.
Ίσως γι’ αυτό, όταν ανακαλούμε τις πιο σημαντικές στιγμές της ζωής μας, σπάνια θυμόμαστε την εικόνα τους με ακρίβεια. Δε θυμόμαστε τις λεπτομέρειες του φόντου, τα χρώματα των ρούχων ή την ακριβή ώρα. Θυμόμαστε το συναίσθημα. Θυμόμαστε εκείνο το ανεπαίσθητο ρίγος που διέσχισε το σώμα μας, τη σιωπή που έμοιαζε να έχει περισσότερο νόημα από χίλιες λέξεις, την αίσθηση πως για μια στιγμή ολόκληρο το σύμπαν είχε σταματήσει να κινείται.
Στη γέφυρα ενός πλοίου, αργά τη νύχτα, όταν ο ορίζοντας χάνεται μέσα στο σκοτάδι και η θάλασσα γίνεται ένα με τον ουρανό, υπάρχουν στιγμές που κανένας φακός δεν μπορεί να συλλάβει. Μια μοναχική λάμψη από κάποιο μακρινό πλοίο. Το φεγγάρι που χαράζει ένα ασημένιο μονοπάτι πάνω στα κύματα. Η αίσθηση ότι βρίσκεσαι ταυτόχρονα παντού και πουθενά. Αν τραβήξεις μια φωτογραφία, θα καταγράψεις το φως. Αν ζήσεις τη στιγμή, θα καταγράψεις την ψυχή της.
Οι αρχαίοι Στωικοί μιλούσαν για την αποδοχή του παρόντος. Οι Ζεν μοναχοί για την πλήρη παρουσία. Ο Ηράκλειτος μάς υπενθύμιζε ότι δεν μπορούμε να μπούμε δύο φορές στο ίδιο ποτάμι. Όλοι τους, με διαφορετικά λόγια, έδειχναν προς την ίδια κατεύθυνση: η ζωή δε συμβαίνει στις αναμνήσεις ούτε στις προσδοκίες. Συμβαίνει μόνο τώρα.
Κι όμως, οι περισσότεροι άνθρωποι περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους αλλού. Αναπολούν το χθες ή αγωνιούν για το αύριο. Κυνηγούν το επόμενο λιμάνι, τον επόμενο στόχο, την επόμενη επιτυχία. Ξεχνούν ότι η ζωή δεν είναι ο προορισμός. Είναι το κατάστρωμα κάτω από τα πόδια τους αυτή τη στιγμή. Είναι ο άνθρωπος που κάθεται απέναντί τους στο τραπέζι. Είναι το γέλιο ενός παιδιού, η αλμύρα του αέρα, ο ήχος της βροχής πάνω στη λαμαρίνα ενός πλοίου.
Κάποτε θα ξεχάσουμε τα περισσότερα από όσα ζήσαμε. Οι φωτογραφίες θα ξεθωριάσουν, οι σκληροί δίσκοι θα χαθούν και τα αρχεία θα διαγραφούν. Όμως κάποιες στιγμές θα παραμείνουν ζωντανές μέσα μας χωρίς καμία απόδειξη ότι υπήρξαν. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ομορφιά τους.
Γιατί οι πιο αληθινές στιγμές δε ζητούν να τις θυμάται ο κόσμος. Αρκεί που, έστω για μια ανάσα αιωνιότητας, τις ζήσαμε.
Συντάκτης: Κπτ. Γιώργος Μπαρμπαρής
