Ας μιλήσουμε για έναν ιδιαίτερο τύπο «φίλου». Εκείνος που σε πετάει κάτω από το λεωφορείο, αλλά με χαμόγελο. Με ένα «έλα μωρέ, πλάκα κάνω». Με ένα βλέμμα που περιμένει να γελάσεις κι εσύ, γιατί αλλιώς θα φανείς «υπερβολική». Είναι αυτός που ξέρει ακριβώς πού να χτυπήσει — όχι για να σε πονέσει (υποτίθεται), αλλά για να πάρει ένα φτηνό χειροκρότημα από τους γύρω.
Και κάπου εκεί, μέσα σε γέλια που δεν είναι δικά σου, καταλαβαίνεις ότι κάτι δεν πάει καλά. Γιατί η πλάκα έχει ένα όριο και το όριο αυτό λέγεται σεβασμός. Ο «αστείος» της παρέας που σε εκθέτει μπροστά σε άλλους δεν είναι τόσο αθώος όσο θέλει να δείχνει. Δεν είναι απλά αυθόρμητος, δεν είναι απλά «έτσι ο χαρακτήρας του». Είναι κάποιος που, συνειδητά ή ασυνείδητα, επιλέγει να ανεβάσει τον εαυτό του κατεβάζοντας εσένα. Και το κάνει μπροστά σε κοινό γιατί εκεί έχει αξία.
Θα σου πετάξει ένα «πες τους κι αυτό που έκανες προχθές», θα αναφέρει μια αδυναμία σου, θα υπερβάλει μια ιστορία για να γίνει πιο «ζουμερή». Και όταν δει ότι πάγωσες, θα συμπληρώσει με το κλασικό: «Έλα μωρέ, πλάκα κάνουμε, μην τα παίρνεις όλα προσωπικά». Α ναι, το αγαπημένο τους. Γιατί ξαφνικά, το πρόβλημα δεν είναι αυτός που σε εξέθεσε. Είσαι εσύ που «δεν έχεις χιούμορ». Βολικό. Ας το ξεκαθαρίσουμε όμως: το χιούμορ δεν είναι άλλοθι για ασέβεια. Και η φιλία σίγουρα δεν είναι πεδίο stand-up comedy εις βάρος σου.
Η ειρωνεία είναι ότι αυτοί οι άνθρωποι συνήθως σε ξέρουν καλά. Ξέρουν τι σε πονάει, τι σε κάνει να νιώθεις άβολα, τι προσπαθείς να κρατήσεις πιο ιδιωτικό. Και ακριβώς αυτό χρησιμοποιούν για να πετύχουν το «αστείο». Γιατί εκεί βρίσκεται η ένταση, εκεί γελάει πιο εύκολα ο κόσμος. Δεν είναι αθώο. Είναι εύκολο και συνήθως χούι ανθρώπων με τεράστια ανασφάλεια.
Και όσο εσύ κάθεσαι και το καταπίνεις για να μη χαλάσεις το κλίμα, τόσο αυτό συνεχίζεται. Γιατί το μήνυμα που περνάς είναι: «αντέχω». Και δυστυχώς, κάποιοι μεταφράζουν το «αντέχω» ως «επιτρέπεται». Όχι, δεν είσαι υπερβολικός αν σε ενοχλεί. Δεν είσαι «βαρύς» αν δε γελάς. Δεν είσαι «ξενέρωτος» επειδή δε θες να γίνεις το punchline. Είσαι απλά ένας άνθρωπος που θέλει να τον σέβονται.
Και ξέρεις ποιο είναι το πιο ύπουλο κομμάτι; Ότι πολλές φορές αυτοί οι «φίλοι» είναι δίπλα σου και στις καλές στιγμές. Θα σε αγκαλιάσουν, θα σου πουν «σε αγαπώ», θα σταθούν όταν τους χρειαστείς. Και μετά, στην πρώτη ευκαιρία μπροστά σε κόσμο, θα σε «δώσουν» για λίγο γέλιο.
Αυτή η διπλή συμπεριφορά σε μπερδεύει. Σε κάνει να σκέφτεσαι: «μήπως υπερβάλλω; Αφού κατά βάθος είναι καλός άνθρωπος». Ναι. Μπορεί να είναι. Αλλά αυτό δεν αναιρεί τη συμπεριφορά. Κάποια πράγματα δε μετριούνται με προθέσεις αλλά με αποτέλεσμα. Και το αποτέλεσμα είναι ότι νιώθεις μικρός μπροστά σε άλλους.
Και η αλήθεια είναι σκληρή: όποιος σε αγαπάει πραγματικά, δε σε χρησιμοποιεί για να φανεί αστείος. Το χιούμορ στις υγιείς σχέσεις είναι κοινό. Είναι μέσα από τα μάτια και των δύο. Δεν είναι μονόπλευρο, δεν είναι εις βάρος του ενός για να γελάνε οι υπόλοιποι. Αν πρέπει να εξηγείς ξανά και ξανά ότι κάτι σε ενοχλεί, τότε δε μιλάμε για παρεξήγηση. Μιλάμε για επιλογή.
Και κάπου εκεί χρειάζεται να μπουν όρια. Όχι φωνάζοντας απαραίτητα. Όχι κάνοντας σκηνή. Αλλά καθαρά.
«Αυτό που κάνεις μπροστά σε άλλους δεν μου αρέσει. Μη το ξανακάνεις». Τόσο απλό αλλά και τόσο δύσκολο. Γιατί φοβάσαι ότι θα χαλάσει η σχέση. Ότι θα σε πουν υπερβολικό, ότι θα γίνεις «η δύσκολος». Αλλά ξέρεις τι χαλάει πραγματικά τις σχέσεις; Η έλλειψη σεβασμού.
Και αν μετά από αυτό συνεχίσει το ίδιο μοτίβο, τότε ίσως πρέπει να αναρωτηθείς: είναι όντως φίλος ή απλά κάποιος που σε κρατάει δίπλα του όσο τον βολεύεις; Δε χρειάζεται να σε χειροκροτάνε οι φίλοι σου. Αλλά σίγουρα δε χρειάζεται να σε εκθέτουν. Δε χρειάζεται να είναι τέλειοι. Αλλά χρειάζεται να σε προστατεύουν, όχι να σε «πουλάνε».
Και ναι, το γέλιο είναι όμορφο. Είναι από τα πιο ωραία πράγματα στις σχέσεις. Αλλά όταν το γέλιο έρχεται με τίμημα την αξιοπρέπειά σου, τότε δεν είναι γέλιο, είναι καμουφλαρισμένη υποτίμηση. Και κάπου εδώ είναι που αλλάζει το έργο.
Δε θα γελάς πια για να μη φανείς «δύσκολος». Δε θα μικραίνεις για να χωρέσει το «χιούμορ» του άλλου. Δε θα εξηγείς ξανά και ξανά γιατί κάτι σε πλήγωσε — γιατί όποιος θέλει να καταλάβει, καταλαβαίνει από την πρώτη. Γιατί το θέμα δεν είναι να μάθεις να αντέχεις τα «αστεία» των άλλων. Το θέμα είναι να μην επιτρέπεις να γίνεσαι το αστείο.
Και αν κάποιος χρειάζεται να σε εκθέσει για να νιώσει ωραίος, αστείος ή αποδεκτός, τότε δε μιλάμε για φίλο. Μιλάμε για κοινό που σε χρησιμοποιεί ως σκηνή και βγάζει κόμπλεξ και ζήλεια απέναντί σου.
Ε, λοιπόν… κατέβα από τη σκηνή. Γιατί η αξιοπρέπειά σου δεν είναι punchline. Είναι όριο.
Συντάκτης: Έλενα Τσάνου
